Хатын трагедиясы: Нацистердің Белорусь ауылындағы жаппай қырғыны
Khatyn massacre
Хатынь трагедиясы: 1943 ж. нацистердің Белорусьтегі ауыл тұрғындарын жаппай қырғыны. Екінші дүниежүзілік соғыстағы құрбандықтар, жазалау шаралары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1943 жылы нацистік оккупациядағы Белоруссиядағы ауыл тұрғындарының жаппай қырғыны
1943 mass killing of villagers in Nazi occupied Belarus
1943 жылы белоруссиялық азаматтардың қырғыны
the massacre of Belarusian civilians in 1943
Хатынь (Хаты́нь) – Белоруссияның Минск облысы, Лагойск ауданындағы 26 үйі мен 157 тұрғыны бар ауыл. Минскіден 50 км қашықтықта орналасқан. 1943 жылдың 22 наурызында ауылдың халқының көп бөлігі совет партизандарының неміс әскерлеріне жасаған шабуылына жаза ретінде 118-ші Schutzmannschaft батальоны тарапынан қырғынға ұшырады. Батальонның құрамына негізінен украин және белорус коллаборационистері кірген, ал Дирлевангер Waffen SS арнайы батальоны көмектесті.
Khatyn (, ; Хаты́нь, ) was a village of 26 houses and 157 inhabitants in Belarus, in Lahoysk Raion, Minsk Region, 50 km away from Minsk. On 22 March 1943, almost the entire population of the village was massacred by the Schutzmannschaft Battalion 118 in retaliation for an attack on German troops by Soviet partisans. The battalion was composed of primarily Ukrainian and Belorussian collaborators and assisted by the Dirlewanger Waffen SS special battalion.
Өмірбаян
Бұл қырғын Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Беларусьте сирек кездесетін оқиға емес еді. Нацистер кем дегенде 5295 белорус елді мекенін өртеп, қиратты, көбінесе олардың барлық тұрғындары өлтірілді (кейбіреулерінде 1500-ге дейін адам қаза тапты) партизандармен ынтымақтастық еткені үшін жаза ретінде. Витебск облысында 243 ауыл екі рет, 83 ауыл үш рет, 22 ауыл төрт немесе одан да көп рет өртенді. Минск облысында 92 ауыл екі рет, 40 ауыл үш рет, тоғыз ауыл төрт рет, ал алты ауыл бес немесе одан да көп рет өртенді. Барлығы, нацистердің үш жылдық оккупациясы кезінде Беларусьте 2 миллионнан астам адам қаза тапты, бұл аймақ халқының шамамен төрттен бір бөлігін құрайды.
The massacre was not an unusual incident in Belarus during World War II. At least 5,295 Belarusian settlements were burned and destroyed by the Nazis, and often all their inhabitants were killed (some amounting to as many as 1,500 victims) as a punishment for collaboration with partisans. In the Vitebsk region, 243 villages were burned down twice, 83 villages three times, and 22 villages were burned down four or more times. In the Minsk region, 92 villages were burned down twice, 40 villages three times, nine villages four times, and six villages five or more times. Altogether, over 2,000,000 people were killed in Belarus during the three years of Nazi occupation, almost a quarter of the region's population.
Қазалау
1943 жылы 22 наурызда Хатыннан 6 шақырым қашықтықтағы Козыри ауылы маңында совет партизандары неміс конвойына шабуыл жасады, нәтижесінде 118-ші «Шутцманшафт» батальонының төрт полиция қызметкері қаза тапты. Қаза тапқандардың арасында батальон командирі капитан Ханс Вулке де болды. 118-ші батальон көмекке «Дирлевангер» бригадасының әскерлерін шақырды, бұл бөлім көбінесе нацистік қауіпсіздік соғысы міндеттері үшін тартылған соғыс қылмыскерлерінен құралған. Грихорий Васиураның бақылауымен олар бірге ауылға кіріп, тұрғындарды үйлерінен шығарып, оларды сарайға жинап, сабанмен жауып өртеп жіберді. Ауыл тұрғындары есіктерді бұзып шығуға тырысты, бірақ қашып кетуге асыққанда пулеметтен атылып құлатылды. Өрт, оқ жарақаты немесе түтіннен уланғаннан шамамен 149 адам, оның ішінде 75 бала 16 жасқа дейін қаза тапты. Кейін ауыл тоналып, толығымен өртеп тасталды.
On 22 March 1943, a German convoy was attacked by Soviet partisans near Kozyri village, 6 km away from Khatyn, resulting in the deaths of four police officers of Schutzmannschaft Battalion 118. Among the dead was Hauptmann Hans Woellke, the battalion's commanding officer. Battalion 118 called for help from troops of the Dirlewanger Brigade, a unit mostly composed of war criminals recruited for Nazi security warfare tasks. Supervised by Hryhoriy Vasiura they together entered the village and drove the inhabitants from their houses and into a shed, which was then covered with straw and set on fire. The trapped people managed to break down the front doors, but in trying to escape, were killed by machine gun fire. Around 149 people, including 75 children under 16 years of age, were killed due to burning, shooting or smoke inhalation. The village was then looted and burned to the ground.
Тірі қалғандар
Сегіз адам аман қалды, олардың алтауы қазаға куә болды – бес бала мен бір ересек адам. Он екі жасар Антон Иосифович Барановский (1930–1969) екі аяғына жараланып, өлтірілгендей қалдырылды. Оның жарақаттарын партизандар емдеді. Мемориал ашылғаннан кейін бес ай өткен соң Барановский түсініксіз жағдайда қайтыс болды. Қазадан аман қалған жалғыз ересек адам, 56 жастағы ауылдың ұстасы Юзиф Каминский (1887–1973), өлтірушілер кеткеннен кейін жарақаты мен күйігіне байланысты есін жинады. Ол өртенген ұлын тауып алды, ол кейін қолында қайтыс болды. Бұл оқиға кейін Хатын мемориалында ескерткішпен бейнеленді. Владимирдің қарындасы София Антоновна Яскевич (кейін Фиохина) (1934–2020), қаза болған күні таңнан-ақ жер төледе жасырынды. Ересек болғаннан кейін ол машинистка болып жұмыс істеді және соңғы рет Минск қаласында тұратыны хабарланды. Виктор Андреевич Желобкович (1934–2020), жеті жасар бала, анасының денесінің астындағы сарайдағы өрттен аман қалды. София Климович, Карабанның туысы, сонымен қатар жақын маңдағы ауылға барып қайтқан. Соғыстан кейін ол бірнеше жыл Мемориалда жұмыс істеді. 118-ші Schutzmannschaft батальонының взводының бірінің командирі, бұрынғы кеңестік кіші лейтенант Василий Мелешко, кеңестік сотында сотталып, 1975 жылы өлім жазасына кесілді. 118-ші Schutzmannschaft батальонының штаб бастығы, бұрынғы Қызыл Армияның аға лейтенанты Григорий Васиура 1986 жылы Минскіде сотталып, барлық қылмыстары үшін кінәлі деп танылды. Оған Беларусь әскери округінің әскери сотының үкімімен өлім жазасы берілді. Васиура 1987 жылы өлім жазасына кесілді. Хатынның басты қылмыскерінің ісі мен соты туралы ақпарат құралдарында көп жарияланбады; Кеңес республикаларының басшылары белорустер мен украиндердің бірлігінің бұзылуынан қорқып отырды.
Eight inhabitants of the village survived, of whom six witnessed the massacre – five children and an adult. Twelve year old Anton Iosifovich Baranovsky (1930–1969) was left for dead with wounds in both legs. His injuries were treated by partisans. Five months after the opening of the Memorial, Baranovsky died in unclear circumstances. The only adult survivor of the massacre, 56 year old village smith Yuzif Kaminsky (1887–1973), recovered consciousness with wounds and burns after the killers had left. He supposedly found his burned son, who later died in his arms. This incident was later commemorated with a statue at the Khatyn Memorial. Sofia Antonovna Yaskevich (later Fiokhina) (1934–2020), Vladimir's sister, hid in the cellar from the early morning of the massacre. As an adult she worked as a typist, and was last reported living in Minsk. Viktor Andreevich Zhelobkovich (1934–2020), a seven year old boy, survived the fire in the shed under the corpse of his mother. Sofya Klimovich, a relative of Karaban, was also visiting a nearby village. After the war she worked at the Memorial for several years. The commander of one of the platoons of 118th Schutzmannschaft Battalion, former Soviet junior lieutenant Vasyl Meleshko, was tried in a Soviet court and executed in 1975. The chief of staff of 118th Schutzmannschaft Battalion, former Red Army senior lieutenant Hryhoriy Vasiura, was tried in Minsk in 1986 and found guilty of all his crimes. He was sentenced to death by the verdict of the military tribunal of the Belorussian Military District. Vasiura was executed in 1987. The case and the trial of the main executioner of Khatyn was not given much publicity in the media; the leaders of the Soviet republics worried about the inviolability of unity between the Belarusian and Ukrainian peoples.
Хатынь ескерткіші
Хатын партизандар, неміс әскерлері және олардың серіктестері арасындағы шайқас кезінде азаматтық халықты жаппай өлтірудің символына айналды. 1969 жылы ол Белорусь КСР-інің ұлттық соғыс ескерткіші деп жарияланды. Ескерткіш кешенінің ең танымал символдарының бірі – үш қайың ағашынан тұратын ескерткіш, төртінші ағаш орнына мәңгілік жалын орнатылған, ол соғыста қаза болған әр төртінші белоруске құрмет көрсету үшін қойылған. Сондай-ақ, өліп бара жатқан ұлын құшақтап алып жүрген Юзиф Каминскийдің мүсіні және барлық концлагерьдердің құрбандарын бейнелейтін нишалары бар қабырға бар, ал 20 000-нан астам құрбаны бар концлагерьлер үлкен нишалармен көрсетілген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде белорустердің қаншасы қаза болғанын еске алу үшін әр 30 секунд сайын қоңырау соғылады. Ескерткіштің бір бөлігі – 185 қабірі бар ауылдар зираты. Әр қабір Беларусьтегі бір ауылды бейнелейді, ол тұрғындарымен бірге өртеп тасталған. Хатын ескерткішіне АҚШ президенті Ричард Никсон, Куба басшысы Фидель Кастро, Үндістан премьер-министрі Ражив Ганди, Палестина Азат Ұйымының (ПАҰ) басшысы Ясир Арафат және Қытайдың төрағасы Цзян Цзэминь сияқты шетелдік мемлекеттік басшылар келген. Норман Дэвистің сөзіне сәйкес, кеңес билігі Хатын трагедиясын Катын трагедиясын жасыру үшін қасақана пайдаланған, және осы себеппен ескерткіш салынған – шетелдік келушілердің арасында оларды шатастыру мақсатында жасалған. 2004 жылы ескерткіш жаңартылды. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, ескерткіш Беларусьтегі ең көп танымал туристік орындардың қатарына кірді – сол жылы оны 182 000 адам барып көрді.
Khatyn became a symbol of mass killings of the civilian population during the fighting between partisans, German troops, and collaborators. In 1969, it was named the national war memorial of the Byelorussian SSR. Among the best recognized symbols of the memorial complex is a monument with three birch trees, with an eternal flame instead of a fourth tree, a tribute to the one in every four Belarusians who died in the war. There is also a statue of Yuzif Kaminsky carrying his dying son, and a wall with niches to represent the victims of all the concentration camps, with large niches representing those with more than 20,000 victims. Bells ring every 30 seconds to commemorate the rate at which Belarusian lives were lost throughout the duration of the Second World War. Part of the memorial is a Cemetery of villages with 185 tombs. Each tomb symbolizes a particular village in Belarus that was torched along with its population. Among the foreign leaders who have visited the Khatyn Memorial during their time in office are Richard Nixon of the US, Fidel Castro of Cuba, Rajiv Gandhi of India, Yasser Arafat of the PLO, and Jiang Zemin of China. According to Norman Davies, the Khatyn massacre was deliberately exploited by the Soviet authorities to cover up the Katyn massacre, and this was a major reason for erecting the memorial – it was done in order to cause confusion with Katyn among foreign visitors. In 2004, the Memorial was renovated. According to 2011 data, the Memorial was in the top ten of the most attended tourist sites in Belarus – that year it was visited by 182,000 people.