Кіріспе

Бенгалияның науабы (1760–1763)

Мир Қасым (8 мамыр 1777 ж. қайтыс болды) 1760 жылдан 1763 жылға дейін Бенгалияның науабы болды. Ол Британдық Шығыс Үндістан компаниясының қолдауымен, әкесі Мир Джафардың орнына тағайындалды. Мир Джафар бұрын Британдықтар үшін Пласси шайқасында жеңіске жеткендігі үшін Шығыс Үндістан компаниясының қолдауын алған еді. Бірақ Мир Джафар кейін Шығыс Үндістан компаниясымен келіспеушілікке ұшырап, Голланд Шығыс Үндістан компаниясымен одақ құруға тырысты. Британдықтар Чинсура шайқасында голландтарды жеңіп, Мир Джафарды биліктен құлатты да, оның орнына Мир Қасымды қойды. Кейін Қасым да британдықтармен келіспей, Бухар шайқасында оларға қарсы күресті. Оның жеңілісі британдықтардың Солтүстік және Шығыс Үндістанның көп бөлігінде үстемдікке ие болуының маңызды себебі болды деп саналады.

Жас шағы мен отбасы

Мир Сайед Қасым – Мир Мұхаммед Рази ханның ұлы және Әли әл-Ридхадан таратылған. Оның әкесінің әкесі, Сайид Хусейн Ридхви, Аурангзеб тұсында Моғол империясына кірді, содан кейін ол Мир Хадидің (Шейх Сулейман Фазаилдың) қызына үйленді. Ридхвиге «Имтиаз хан» атағы берілді, ол Вакиянавис (ішкі істер министрі) қызметін атқарды, кейін Бихардың Диуаны болды. Қасымның әкесі «Халис» псевдонимімен парсы поэзиясын жазған және оған үлкен диван жатады. Қасым Мир Жафар мен Шах Ханымның қызы, Бенгалия науабы Әливарди ханның немересі Фатима Бегумға үйленген. Бенгалия науабы болмас бұрын, ол шамамен екі он жыл бойы Рангпурдың фауждары болды.

Өмір

Таққа отырғаннан кейін Мир Қасым Шығыс Үндістан компаниясына жомарт сыйлықтар берді. Сонымен қатар, ол Бүрдіван, Миднапур және Читтагонг аудандарының кірістерін жинау құқығын берді. Бірақ, Қасым көп ұзамай сауда мәселелері бойынша Компаниямен келіспеушіліктерге ұшырады, себебі олар Қасымның тауарларына импорттық және экспорттық баж салығын салуға қарсы болды. Атап айтқанда, олар барлық шетелдік саудагерлерге салынатын 9%-дық бажға қарсылық білдірді. Қасым мен компания арасындағы қарым-қатынас бірте-бірте нашарлап, ол астанасын Муршидабадтан қазіргі Бихардағы Мунгерге көшірді, онда әскер жинап, салық жинауды оңайлату арқылы жаңа әскерлерін қаржыландырды. Қасым 1763 жылы Непалдың алғашқы патшасы Махараджадхираджа Притви Нараян Шахтың тұсында Непал индуистік мемлекетіне шағын шабуыл жасады. Макуанпурдың бас министрі Канак Сингх Бания, Шахтың Макуанпур патшасы Бикрам Сенді тұтқынға алғаннан кейін, Қасымнан Шахқа қарсы араласуын сұрады. Қасым өзінің генералы Гургин Хан басқаратын әскери күшті Непалға басып кіру үшін жіберді. Хан Шахтың әскерінен жеңіліске ұшырап, кері шегінді. Сирадж-уд-Дауладан өзгеше, Мир Қасым тиімді және халыққа ұнайтын билеуші болды. Бұхардағы жеңіс Шығыс Үндістан компаниясын Бенгалия провинциясындағы күшті күш ретінде, жеті жыл бұрынғы Пласси шайқасынан және бес жыл бұрынғы Бедара шайқасынан гөрі әлдеқайда анық бекітті. 1793 жылы Шығыс Үндістан компаниясы Низаматты (Моғол үстемдігін білдіретін) жойды және бұрынғы Моғол провинциясын толыққанды басқаруға кірісті.

Өлім

Бөкшарда жеңілгеннен кейін барлық әскері мен ықпалын жоғалтқан Қасымды 1764 жылғы 23 қазанда Шужа уд Даула лагерінен қуды. Ол Рохилханд, Аллахабад, Гохад және Жодхпурға қашып, соңында шамамен 1774 жылы Делиге жақын Котуалға қоныстанды. Мир Қасым 1777 жылғы 8 мамырда Дели маңындағы Котуалда, мүмкін, ісінуден, ешкімге белгісіз және толық кедейлікте қайтыс болды.