Кіріспе
Батыс жағалаудағы Израильдік қоныс. Эли – Батыс жағалаудағы ірі ізраилдік қоныс, қауымдық қоныс ретінде ұйымдастырылған. Рамалланың солтүстігінде, 60-шы тас жолда, Ас Савия және Кариут палестиналық ауылдарының арасында орналасқан. Эли құрылуы үшін осы ауылдардың жерлерінің бір бөлігі алынған. Халықаралық қауымдастық Батыс жағалаудағы Израильдік қоныстарды халықаралық құқық бойынша заңсыз деп санайды, бірақ Израиль үкіметі бұл пікірмен келіспейді.
Eli is a large Israeli settlement in the West Bank organized as a community settlement, located on Highway 60, north of Ramallah, between the Palestinian villages of As Sawiya and Qaryut, part of whose lands were expropriated for the establishment of Eli. The international community considers Israeli settlements in the West Bank illegal under international law, but the Israeli government disputes this.
Тарих
Елі, Израильдің библейлік бас діни қызметкерінің атымен аталады, 1984 жылдың 11 қыркүйегінде үш отбасы жаңадан салынған ғимараттарға көшіп келген кезде құрылды. Бұл – негізгі отбасылық топсыз алғаш рет құрылған елді мекен. Офра, Кохав ХаШахар және Шило қалаларынан бірнеше отбасы кем дегенде бір жылға, басқа отбасылар табыларша келуге көндірілді. Елді мекен бастапқыда жанындағы Маале Левона елді мекенінің атымен «Гиват Левона» деп аталды. Амана веб-сайтында бастапқы мақсат – Елі мен Шило және Маале Левона арасындағы Израиль қоныс салушыларының «бір ұзын аумақтық байланысын» құру болғаны айтылған, сондай-ақ Қариюттан 623 дунм жер алынған. Соңғы жылдары қала Шило аймағындағы елді мекендер блогының орталық қаласына айналды. Еліде Бней Давид әскери-дайындық мехина академиясы орналасқан. Бұл ешива сондай-ақ әскерден кейінгі академиялық бағдарламаларды ұсынады.
Бней Давид академиясы
Бней David – бұл алғашқы әскери дайындыққа бағытталған православиелік Мехина академиясы (1988), оны раввиндер Эли Садан мен Игиль Левинштейн құрды. Көптеген түлектері Израиль қорғаныс күштерінде (IDF) жоғары дәрежеге жеткен. Бұл академия Эли қаласының ажырамас бөлігі, себебі көптеген раввиндер, әкімшілер, түлектер мен студенттер Элиде тұрады. Қазіргі таңда Бней David-та 500-ден астам студент оқып, 2500-ге жуық түлек бар. Олардың 40%-дан астамы офицерлік шен алып, көпшілігі жауынгерлік немесе элиталық бөлімдерде қызмет етеді. Шимон Перес оны «Елдің мақтанышы» деп атаған. Академияның негізін қалаушы раввин Игал Левинштейн 2016 жылы гомосексуалдарды «ауру және бұзық» деп мәлімдесе, әйелдерді IDF-ке шақыру оларды еврейлік имандылығынан айырады деген пікір білдірді. 2018 жылы раввин Йосеф Келнер әйелдердің ақыл-ойы нашар және рухани күші төмен деп мәлімдеді. 2019 жылдың сәуір айында мектеп директоры раввин Елиезер Каштиел студенттерге еврейлер мен палестиналықтардың генетикалық кемшілігі, олардың ақымақтығы және оларды құлдыққа салу қажеттігі туралы лекция оқыған видео жарияланды. Ол нәсілшілдік көзқарасты қолдап, еврей халқының жоғарылығын жақтады. Тағы бір лекциясында раввин Гиора Редлер Холокостты еврейлерді диаспорадан шығару үшін Құдайдың жазасы деп, Гитлерді «айтқан әр сөзінде дұрыс болған, бірақ қате жақта болған» деп бағалады, ал гуманизмді Гитлердің еврейлерді өлтіруінен гөрі нағыз Холокост деп атады. Бней David академиясының IDF қызметінде қаза тапқан түлектерінің арасында Рой Клейн, Эммануэль Морено және Амихай Мерхавия бар.
Кеңейту жоспарлары
2013 жылы Израильдің азаматтық әкімшілігі бас жоспар (№ 237) жариялады. Егер мақұлданса, бұл жоспар Илидегі жүздеген құрылыстарды заңдастырып, Илидің төрт бекінісін палестиналық Ас Сауие, Аль Луббан аш Шаркия және Курайт ауылдарының жерінен қосады. Жоспар 1000 дунам жерді қамтиды, бірақ басқа бекіністердің 6000 дунамға дейін кеңеюіне мүмкіндік береді, оның ішінде жеке меншік палестиналық жерлер де бар. Жоспардың картасында 7 палестиналық анклав бар, онда палестиналықтар ауыл шаруашылығы жобаларын жүзеге асыра алады, бірақ салу құқығынан айырылған. Жоспар Осман заңы бойынша даулы палестиналық ауылдық жерлерді иесіз деп жариялауға байланысты, бұл оларды тек яһудилерге арналған "мемлекеттік мүлік" деп анықтауға мүмкіндік береді.
Израиль-Палестина қақтығысы
2013 жылы жақын орналасқан палестиналық Қариут ауылының өкілдері Іле қоныстанғандарын өздерінің жерінде 100-ден астам зәйтүн ағаштарын түбінен жұлып салуға айыптады. 2014 жылдың қаңтар айында Іле тұрғыны палестиналықтардың зәйтүн ағашын кескенін түсірген суретін жариялады, ал кейіннен Маан жаңалықтарында бұл оқиға үшін «қоныстанғандар» кінәлі деп хабарланды. 2015 жылдың тамызында 60-шы бағдарламалық жолда, Іле қаласының жанында бензин құю стансасына коктейль-молотов тасталды. Кейіннен Авартадан келген екі палестиналық, PFLP мүшелері, шабуылдың Думадағы өртке жауап ретінде жасалғанын мәлімдеді.