Кіріспе

Босниялық серб қолбасшысы және соғыс қылмыскері Радислав Крстич (; 1948 жылдың 15 ақпанында туған) – Босниялық сербтердің бұрынғы орынбасары, кейіннен Серб Республикасы армиясының Дрина корпусының штаб бастығы (Босниялық серб армиясы) 1994 жылдың қазанынан 1995 жылдың 12 шілдесіне дейін қызмет етті. 1995 жылдың маусым айында генерал-майор шеніне көтеріліп, 1995 жылдың 13 шілдесінде Дрина корпусының қолбасшылығын алды. 1998 жылы Крстичке 1995 жылдың 11 шілдесінде Сребреницада болған қырғын кезінде шамамен 8000 босниялық әскери тұтқын мен азаматтық адамдарды геноцидке ұшыратуы үшін Гаагадағы бұрынғы Югославия бойынша халықаралық қылмыстық трибуналда соғыс қылмыстары бойынша айып тағылды. 2001 жылдың 2 тамызында Крстич Трибуналдың геноцид үшін сотталған алғашқы адамы болды және 46 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол 1948 жылғы геноцид қылмысын алдын алу және жазалау туралы конвенция бойынша сотталған үшінші адам еді. Кейіннен апелляциялық сот геноцидке көмектесу және оған ықпал ету бойынша төменгі дәрежедегі айыпты қолдағанда, жаза 35 жылға қысқартылды. 1968 жылы орта білімін аяқтағаннан кейін, ол Белградтағы әскери академияға түсіп, университет білімін бастады. 1972 жылы бітіріп, бұрынғы ЮНА-ның (Югославтік Халық Армиясы) белсенді офицері болды.

Мансап

Сотталғанда берген куәліктеріне сәйкес, Крстич алғаш рет 1972 жылдан 1981 жылға дейін Сараево гарнизонына бекітілді, онда ол "Жосип Броз Тито" деп аталатын орта әскери мектепте білім алды. Оның алғашқы лауазымы осы орта әскери мектепте взвод командирі болу еді. Ол сондай-ақ рота командирі болды және бітіру курсының үздік оқушысы атанды. Крстич Сараевоны Югославияда этникалық құрамы әртүрлі халқының арасындағы бірлік рухымен ерекше қала ретінде есіне алады.

Дрина корпусының қолбасшысы қызметіне көтерілу

Генералдар Младич пен Толимир Зепа шабуылы басталған күні Кривацадағы алдыңғы командалық пунктте Крстичке қосылып, оған (Крстич) жақын арада корпус командирінің міндеттерін қабылдайтынын хабарлады. Шамамен бір аптадан кейін, алдыңғы командалық пункт Годжиенеге көшірілген соң, Младич Крстичке Хан Пиесаққа жақын мейрамханаға барып, Живановичтің корпус командирі лауазымын қабылдауды бұйырды. Ресми салтанат өтті, содан кейін Крстич уақытша міндеттерді орындап, Косовска Митровицадағы отбасына қысқа ғана уақытқа барды.

Соғыстан кейінгі

1995 жылдың тамызында Крстич Зворникке барып, Обреновичпен 7-ші батальонның бекіністерінің оң жақ фланкісін тексеруге қатысты. Сребреница трагедиясынан аман қалған адамның Тузладан берілген радио хабарындағы әңгімесі әскерилердің радиосында естілді. Крстич радионы өшіруге бұйрық берді, оларға жау радиосын тыңдамау керектігін ескертті. Содан кейін ол Обреновичтен жау радиосын тыңдамау туралы бұйрық берген-бермегенін сұрады, ал Обренович бұйрық бермегенін айтты. Крстич өлім жазалары туралы әрі талқылаудан бас тартты. Крстич 1995 жылдың 21 қарашасында корпустың командирі лауазымынан босатылып, Белградтағы Ұлттық қорғаныс мектебіне жіберілді. 1996 жылдың қыркүйегінде ол VRS Бас штабына қайта оралды және одан әрі тағайындалу үшін VRS жауынгерлік дайындық инспекциясының бастығы болып тағайындалды. 1998 жылдың сәуірінде ол 5-ші корпустың қолбасшысы болып тағайындалды.

Бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық соттың айыптау актісі

1998 жылдың 1 қарашасында Крстич Гаагадағы бұрынғы Югославия халықаралық қылмыстық трибуналы тарапынан геноцид, геноцид жасауға көмектесу, жою, екі бап бойынша кісі өлтіру және қудалау қылмыстары бойынша айыпталды.

Тұтқындау

1998 жылдың 2 желтоқсанында, сәрсенбі күні, Крстич Баня-Лукаға іскерлік сапармен бара жатқанда Биелжина-Брчко жолындағы Вршани ауылынан өтіп келе жатқанда, көлігі жолға қойылған тікенектерге ілігіп, істен шықты. Оны көлігінің терезесінен тартып алып, SFOR ұйымдастырған SAS Navy SEAL бірлескен операциясы кезінде қамауға алды. Ол дереу Гаагаға сотталу үшін жеткізілді. Ресей Республикасы және Югославия үкіметтері оқиғаға наразылық білдірді, тіпті Ресей Крстичтің қамауға алыну тәсіліне қарсылық танытты, себебі операция туралы ескерілмеген ресейлік SFOR жасағы Босния аумағында күзетшілік етіп жүрген еді.

Сот және үкім

Крстичтің соты 1998 жылдың 7 желтоқсанында қамауға алынғаннан кейін бес күн өткен соң басталды. Крстич ВРС-нің соғыс қылмыстарын жасағанын жоққа шығармады, бірақ осы әрекеттерге бұйрық бергенін жоққа шығарды. Ол білмегендігін айтып, жауапкершілікті генерал Младичтің мойнына жүктеді. Ол кісі өлтірулер мен депортацияларды жоспарлауға, ұйымдастыруға немесе бұйрық беруге қатыспағанын, керісінше, Žepa шабуылына ден қойғанын, ал кісі өлтірулердің көп бөлігі сол кезде орын алып жатқанын мәлімдеді. Өзінің соталуына дейін ешқандай қатыгездік туралы ештеңе білмегенін және естімегенін де айтты. 2001 жылдың 2 тамызында Крстич барлық айып тармасы бойынша кінәлі деп танылып, 46 жылға бас бостандығынан айырылды. 2001 жылдың 15 тамызында Крстичтің адвокаттары Сот алқасының үкіміне шағымданып, Сот алқасы геноцидтің құқықтық анықтамасын дұрыс түсінбегенін және оны істің бірнеше жағдайына қате қолданғанын мәлімдеді. Апелляциялық палата геноцидтің құқықтық анықтамасы бойынша шағымды қарастырмады. Фактылық қателіктерге қатысты, Апелляциялық палата 2004 жылдың 19 сәуірінде кейбір мәселелер бойынша шағымды қабылдамады, бірақ басқа мәселелер бойынша қабылдады. Оны геноцид жасағаны үшін кінәлі емес деп таныды, бірақ геноцид жасауға көмектескен және оған себепкер болған ретінде кінәлі екенін растады, осылайша Крстичтің іс-әрекеті қайта қаралып, жазасы 11 жылға қысқартылды.