Кіріспе

Мишна және Талмуд трактаты Хорайот (; "Шешімдер") – Талмудтағы Седер Незикиннің трактаты. Мишнада бұл Незикиннің оныншы және соңғы трактаты, Вавилон Талмудындағы тоғызыншы трактат, ал Иерусалим Талмудындағы сегізінші трактат. Мишнада үш тараудан, Тосефтада екі тараудан тұрады. Трактат негізінен яһуди сотының қате үкімдеріне, сондай-ақ яһуди халқының басшыларының білмей жасаған іс-әрекеттеріне және осы іс-әрекеттердің салдарынан әкелінетін құрбандықтарға (ивритше korban, көпше түрі korbanot) қатысты заңдарды талқылайды. Трактаттың соңында (12а-13б) ғибадатханадағы құрбандықтардың маңыздылығы қарастырылады және төтенше жағдайларда адам өмірінің құнын қалай анықтау керек деген сұрақ зерттеледі.

Мишна

Хорайот Мишнасы Незикиннің соңғы еңбегі болып табылады. Хорайот үш тараудан тұрады. Осы үш тарауда жиырма абзац немесе жиырма Мишнаиот кездеседі. Бұл тараулар Торадағы жеке тұлғаның, жағмалған қазының, нәсидің және бүкіл қауымның күнәлік құрбандығына қатысты әртүрлі рәсімдерді көрсететін аяттарды қарастырады. "Қауымның" құрбандығы – жоғары соттың бұрыс үкімін орындаған кезде әкелінеді. Леуілер кітабының 4-тарауында айтылғаннан басқа, Тора қауымдық құрбандықтарды да еске алады. Раббылар Сандар кітабындағы екінші аятты қауымның қасақана жасалған құмарлыққа бату күнәсіне сілтеме ретінде түсіндіреді.

1-тарау Қасақана күнә жасамағандар үшін құрбандық

Маймонид мұндай құрбандық шаруасы үшін қажетті талаптарды бірінші және екінші тарауларда былайша қорытындылайды: (1) шешім қабылданған кезде Санхедриннің төрағасы және оның барлық мүшелері қатысуы тиіс; (2) олардың әрқайсысы осы органның мүшесі болуға толыққанды білікті болуы керек; (3) шешім бірауыздан қабылданған болуы керек; (4) қателік Киелі кітаптағы заңға қатысты болуы керек; (5) кем дегенде көпшілік халық шешімді іс жүзінде орындауы керек; (6) шешімді іс жүзінде орындағандар қателіктен хабарсыз болуы керек және олар заңға сәйкес әрекет етіп жатыр деп ойлауы керек; (7) қателік тек егжей-тегжейлі мәселені білмеуден туындауы керек, ал толық Киелі кітап заңын білмеуден емес. Егер осы шарттардың бірі орындалмаса, қателікпен әрекет еткен әрбір адам жеке құрбандық шаруасын жасауы керек.

2-тарау Бас діни қызметкер мен патшаның қасақана жасаған күнәлары

Киелі кітап заңын дұрыс түсінбеген және сол бойынша әрекет еткен майланған дін қызметкері арнайы құрбандық әкелуге міндетті болды. Қоғамның тәжірибасына қатысты соттың қате үкімін қарастырған ережелер, майланған дін қызметкерінің өзінің іс-әрекеттеріне қатысты қате шешімін қарастырған жағдайға да қатысты. Бұл тарауда Синедрионның Бас ақсақалдары, яғни Насидің арнайы құрбандығына қатысты заңдар да талқыланады.

3-тарау Басымдық

Майланған діни қызметкер мен Насидің қызмет мерзімі уақытша болғандықтан, олардың қызметке кіріспей тұрып немесе қызметтен кеткеннен кейін жасаған күнәлары үшін қандай құрбандық әкелуі керектігі туралы сұрақ туындауы мүмкін. Егер күнә олар қызметке кіріспей тұрып жасалған болса, олар жеке тұлғалар ретінде қарастырылды. Егер күнә олар қызметтен кеткеннен кейін жасалса, Наси жеке тұлға ретінде қарастырылды, ал майланған діни қызметкердің мәртебесі өзгеріссіз қалды. Мишна (10а) Насиді патша деп есептейді, бұл Левит кітабының 4:22 аятындағы «Құдай Иеміздің барлық пәрмендері» деген сөздерден шығарылған. Бұл аят тек Құдайдың үстемдігін мойындайтын патшаға қатысты. Мишна жоғары діни қызметкерлік контекстінде «Машиах» – майланған немесе мессия деген еврей сөзінің мағынасын түсіндіреді. Майланған діни қызметкер білмей жасаған күнә үшін бұқа құрбандыққа келтіруі керек. Дегенмен, майланбаған жоғары діни қызметкер (Иом Кипур рәсімінде кеңейтілген міндеттері болғандықтан, көп киімді діни қызметкер деп те аталады) білмей жасаған күнә үшін бұқа құрбандыққа келтірмейді. Мишнада қазіргі қызметін атқарып жүрген жоғары діни қызметкер мен белсенді емес жоғары діни қызметкердің арасында екі ерекше айырмашылық бар екендігі айтылады: 1. Қызметтегі жоғары діни қызметкер Иом Кипур күні бұқа құрбандыққа келтіреді, 2. Күнделікті ұн сыйлығын дайындаумен де қызметтегі жоғары діни қызметкер айналысады. Мишна қайырымдылық ақшасын немесе жоғалған заттарды адамдардың жынысына немесе лауазымына қарай бөлуге басымдық береді. Мишнада адамдардың дәрежесі діни қызметкерлерден бастап құлдарға дейін реттеледі: діни қызметкерлер, леуиліктер, израильдіктер, заңсыз мамзерлер, нетинимдер (Гибеондықтардың ұрпақтары деп есептеледі), осы дінге келгендер және содан кейін босатылған құлдар. Алайда, Мишна басымдық тізімі білім деңгейімен немесе ізгілігімен алмастырылатынын мәлімдейді: «Бұл тек басқа барлық жағдайлар тең болғанда ғана қолданылады, бірақ білімсіз діни қызметкер мен заңсыз мамзер болған жағдайда, соңғысы діни қызметкерден бұрын барлық құрметке ие болуы керек» (Хор. 13а).

Талмуд

Вавилон Талмудындағы "Хораёт" трактаты он төрт беттен ғана тұрады. Ол көптеген басылымдарда "Авода Зара" трактатымен бірге жарық көрген. Гемара көбінесе Мишнаның қасақана жасалмаған күнәлер үшін шалынатын құрбандықтарға қатысты заңдарын түсіндіруге арналған, үшінші тарауда аздаған аггадикалық тоқсымалар кездеседі. Рашиге жатқызылатын түсіндірмелер Талмудтың басқа бөлімдерімен салыстырғанда мұнда көбірек. Рашидің "Хораёт" трактаты бойынша түсіндірмесін Раббину Гершом мектебі жасаған деген сенім бар. Вильня басылымында жарияланған Тосафоттар тек алғашқы екі тарауды қамтиды, олардың стилі мен әдісі, негізінен түсіндіруге бағытталған, басқа кітаптарға арналған Тосафоттардан мүлдем өзгеше. Вильня басылымында Раббину Хананелдің түсіндірмесінен өзге, Ашер бен Иехиелге тиесілі "Тосафот Харош" деп аталатын түсіндірме де бар. Бабыл Талмудының Венециядан бастап шыққан ең алғашқы басылымдарында Иерусалим Талмудының "Хораёт" трактаты бойынша жазбалары басылымның соңында қосымша берілген. Бұл баспагерлер "Хораёт" бойынша Тосафоттың кең көлемді жазбаларын таба алмағандықтан жасалды. Әр басылымда "Хораёт" мәтініне өзгерістер мен шағын түзетулер енгізілді.

Вавилондық Талмудтың 1-тарауы Хорайот

Бірінші Мишнада даналардың билігі және өз бетінше әрекет ету, сондай-ақ жаңылыс шешімге бағынудан сақтану жауапкершілігі талқыланды. Халаханы жақсы білетін дана адам, егер соттың қате шешім шығарғанын білсе, сол қате шешімге бағынып, тыйым салынған амалға бармауы керек. Бұл халахаға терең білімі бар адамға қатысты. Дегенмен, сот шешімінің шын мәнінде қате екенін білмейтін сарапшы емес адам, егер соттың бұрыс шешімін орындап, құлшын жасаса, жазадан босатылады. Осы бірінші Мишна мен одан кейінгі Талмудтағы талқылаудан, халаха сарапшылары халахи мәселелерде әрекет ету алдында өз ішкі түсініктерін және дербес шешімдерін міндетті түрде салмақтауы керек деген қорытынды шығарылады. Бір заманауи жазушының айтуынша, халаханың «ішкі түсінігі» соттың нұсқауларынан жоғары тұрады, әсіресе егер соттың нұсқаулары халаханы бұзуды талап етсе. Мишна халахада білімділердің халахи қорытындыларға дербес жете білуін қажет етеді. Гемара «Жосафат қауымда тұрды» деген аятқа сүйене отырып, Израильдің әрбір тайпасын қауым ретінде қарастырады. Алайда, Израиль тайпаларының көпшілігі немесе Израиль халқының басым бөлігі жаңылыс шешім қабылдаған жағдайда ғана, жалпы халықтың жасаған күнәсін өтеу үшін бұқа шалынады. Бүкіл халықтың күнәсі үшін ғибадатханада он екі бұқа шалынады, ал жалған құдайларға табыну күнәсі үшін он екі бұқа мен он екі ешкі шалынады. Гемара соттың қауымдық күнәларды өтеу үшін бұқа әкелуіне қатысты жағдайларды одан әрі шектейді. Бұқаның жалпы күнәларды өтеу үшін ұсынылуының жалғыз шарты – бүкіл қауымның Торада тыйым салынған мицваның бір бөлшегіне қатысты сот шешіміне сүйене отырып, күнә жасауы; яғни, егер сот толыққанды тыйымды жойса және қауым соқырлықпен соларға ерсе, онда бұқа шалынбайды. Сол сияқты, егер сот өте айқын мәселе бойынша шешім шығарса, тіпті Киелі кітапты қарапайым оқығаннан кейін де соттың қате екенін түсінуге болады, онда ондай жағдайда күнәнің құнын өтеу үшін бұқа әкелінбеуі керек. Талмуд тілінде айтқанда, егер мәселе саддукейлердің өзі Торада тыйым салынған мицва екенін мойындайтын болса, онда сот шешімінің салдарынан туған мұндай қауымдық құқық бұзушылық жағдайында бұқа шалынбайды.

Вавилондық Талмудтың 2-тарауы Хорайот

Екінші тарау «Жабылған Пайғамбардың Үкімдері» деген сөздермен басталады. Екінші тарау, білмей жасалған күнә нәтижесінде ұсынылған құрбандықтар туралы айтады. Гемара, күнә құрбандығы – корбан хататтың, Бас діни қызметкер немесе патша әкелетінін нақтылайды, патша Леуілік кітабында Наси (ивритше атау) деп аталады. Леуілік кітабында Бас діни қызметкер мен Наси, әсіресе, Леуіліктер 4:9 (HE) және 23-те арнайы құрбандықтар әкелді, себебі олардың қателіктері халқына зиян келтірді, бұл Леуіліктер 4:3 (HE) -де көрсетілген. Гемара Леуіліктер 4:3-тегі «халыққа кінә» деген сөзді, Бас діни қызметкер мен патшаның, халық сияқты, қате үкімдерден туған қателіктері үшін құрбандық әкелетінін түсіндіреді (7б). Бас діни қызметкер, қате үкім шығарғаннан кейін оған сәйкес әрекет еткен жағдайда ғана бұқа құрбандығын әкеледі, бұл халықтың бұқа құрбандығына ұқсас жағдай; яғни, білмей жасалған әрекет, қате үкім шығарылғаннан кейін жасалған. Егер діни қызметкердің қателігі қате үкімге байланысты болмаса, ол құрбандық әкелмейді. Діни қызметкердің мәртебесі Синедрионмен (7б) салыстырылады. Рав Папа, бұл жағдайда діни қызметкердің Тораны жақсы білетін ғалым болғанын және Синедрион сияқты үкім шығаруға құқылы болғанын айтады (7б). Діни қызметкер, өзі жасаған қателікке қатысты күмәні болған жағдайда, уақытша кінә құрбандығын әкелмейді. Күнә құрбандығының ішінде, адамның қаржылық жағдайына байланысты ұсынылатын, ауыспалы құрбандықтардың бір түрі бар. Діни қызметкер, мұндай жағдайларда, уақытша кінә құрбандығын әкеледі. Мишна (9а) қасақана бұзудың жазасы карет болған құрбандықтарда, адам білмей бұзса, құрбандық әкелетінін үйретеді. Осы нақты жағдайда, білмей жасалған қателік үшін Наси/патша ешкіні (ивритше сейра) емес, қозыны (ивритше кивса) әкелуі керек, осы және басқа жағдайларда халықтың күнә құрбандығы ретінде әкелетіні. Ал Бас діни қызметкер мен Синедрион бұқаны құрбандыққа шалады, бұрын айтылғандай. Бірақ, егер қате үкімнен кейін білмей жасалған күнә, жалған құдайға табыну болса, онда патша, діни қызметкер және қарапайым адам сияқты ешкіні күнә құрбандығы ретінде әкеледі. Гемара (9а 9б) уақытша кінә құрбандығының егжей-тегжейлі талқылауын жалғастырады, Мишнаның айтуынша, ол Синедрионға немесе діни қызметкерге қатысты емес, бірақ жеке адамға және Насиге қатысты.

Вавилондық Талмудтың 3-тарауы Хорайот

3-тарау бас діни қызметкер мен патшаның күнәларының тізбегін талқылаумен басталады, сұрақ – бұл тұлғалар қызметке кіргенге дейін жасалған құқық бұзушылықтар үшін тәуба етуге жауапты бола ма, және осыған ұқсас мәселелер. Патшаның білмей жасаған күнәсі үшін құрбандыққа шалатын ешкі, қарапайым адам әкелген ешкі немесе қошқардан өзгеше. Егер діннен тайған адам қасақана күнә жасаса, ол күнә құны үшін құрбандық бермейді. (Хор.11а) Ғалымдар ләззат үшін жасалған күнәлермен салыстырғанда ашуға байланысты күнәлер контекстінде діннен тайғанының шектерін анықтауға тырысады. (Хор. 11а) Тарауда жеке тұлғалардың мәртебесі, оларға лауазымы немесе тегі бойынша берілген мәртебемен салыстырылады. 3-тарауда ғалымдар «көк үшін жасалған құқық бұзушылық» ұғымын да қарастырады. Рав Нахман бар Ицхақ былай дейді: «Көк үшін жасалған құқық бұзушылық, өзі үшін емес, басқа мақсатпен жасалған мицвадан артық», – делінген (Жамағаттар 5:24). (Хор.10б) Патшаларға май жағу майының ережелері, оның ішінде осы практиканың тарихы Хораёт 11б 12а, сондай-ақ Иерусалим Талмудында Хораёт 3:4, 47с-та баяндалған. Ғалымдар май жағу майының Мұса (ғ.с.) тарихында бір рет ғана дайындалғанын (Шығу 30:31-33) айтады. Мұса дайындаған бастапқы мөлшері Аарон мен оның ұрпақтары Жосия жасырғанға дейін қолданды. Бас діни қызметкер және «соғысқа майланған діни қызметкер» (Еврейлер заңы 20:2) осы ерекше маймен майланды. Бас діни қызметкер мен майланғандар Бірінші ғибадатханада киелі маймен майланды, бірақ Екінші ғибадатханадағы бас діни қызметкерлер басқа майды қолданды. Мұса Дәуіт әулетінен шыққан патшалар үшін киелі май дайындады, бірақ Дәуіт әулетінен шыққан патшалар, егер олардың монархияға мұрагерлігі күмәнді болмаса, майланбады. Жосия патша бастапқы май жағу майын жасырғаннан кейін, Екінші ғибадатханада бальзам майының рецепті қолданылды. Ғалымдар «патшаларды тек бұлақ үстінде майлайды», – дейді, олардың билігі бұлақтан ағып жатқан су сияқты уақыт бойынша созылатынын білдіреді (Хор 12а). Бұл Сүлейменнің майлануы туралы оқиғадан алынған (Патшалар 1:33-34). Дәуіт пен оның ұрпақтарына май жағу үшін мүйізден, ал Саулға май құю үшін құмырадан май қолданылды. Патшалар майды тәж сияқты басының айналасына жағар еді, ал діни қызметкерлер майды көздерінен бастап, грек әрпі «Хай» (X) сияқты басына жағар еді. Бас діни қызметкер мен қатардағы діни қызметкердің арасында бірнеше айырмашылықтар бар (Хор. 12б). Бас діни қызметкерге жесірге үйленуге тыйым салынған, ал оның міндеті – бойжеткенге үйлену. Бас діни қызметкер жақын туысының жаназасына қатысу үшін ритуалдық тазалықтан айырылмауы керек. Бас діни қызметкер қарапайым діни қызметкерден өзгеше қайғыға беріліп, киімдерін жыртып, ғибадатханаға құрбандықтарды әкелуге қатысады, тіпті жақын туысы қайтыс болғаннан кейін де, яғни анинут кезінде. Гемара (12б) Рав (Абба Ариха) мен Шмуэль (Нехардеалық Самуил) арасындағы пікірталасқа қатысты түсіндіреді. Рав былай дейді: «Ол киімнің төменгі жиегін жыртып алады», ал Шмуэль – «мойын сызығынан төмен жыртып алады». Гемара Шмуэльдің ұстанымы Рав Иуданың (Иуда бар Илай) пікірімен ішінара сәйкес келетінін түсіндіреді. Рав Иуда мойындысы бұзылмаған жырдың ешқандай мәні жоқ деп санайды, бірақ Рав Иуда бас діни қызметкер ештеңені жыртуға тиіс емес деп санайды. Алайда, Шмуэльдің пікірі бойынша, бас діни қызметкер мойын сызығынан төменгі жағын жыртып тастауы заңды міндет емес. Дегенмен, жыртылған жердің өзі, қаншалықты шағын болса да, бас діни қызметкердің туыстарының қазасына қайғырып жатқанын көрсетеді. Талмуд Мишнадағы «Егер бір мицва екінші мицвадан жиі орындалса, онда ол екінші мицвадан бұрын орындалады» деген мәлімдемені түсіндіреді. Талмуд бұл мәлімдеменің қайнар көзі (Сандар 28:23) – «Таңертеңгі құрбандықтан басқа, бұл күнделікті құрбандыққа арналған» деген аяттан алынғанын түсіндіреді. Содан кейін ғалымдардың бараитасы келтіріледі, ол бұрынғы әңгімеден құрбандықтардың басымдығын анықтайды: майланған діни қызметкердің бұқасы, қауымның бұқасы, білмей жасалған жалпы күнә үшін бұқа және жалған тәңірге табыну. Күнә құны үшін құрбандықтар өртеу құрбандықтарынан бұрын ұсынылуы керек. Сондай-ақ, жалған тәңірге табыну үшін ешкі құрбандығы патшаның ешкісінен бұрын келеді, өйткені жалпы жеке тұлғадан бұрын келеді (Хор. 13а). Талмуд өмірді сақтау немесе тұтқыннан құтқару кезінде басымдық туралы талқылауды жалғастырады. «Тора ғалымы Израиль патшасынан бұрын келеді, өйткені ғалым қайтыс болса, оның орнына ешкім келмейді, бірақ Израиль патшасы қайтыс болса, Израильдің барлығы патшалыққа лайықты» деген қағида айтылады. Бұл ерекше жағдайдан басқа, Талмуд өмірді сақтау басымдығын нақтылайды, егер бір өмірді сақтау үшін лауазым немесе дәреже бойынша шешім қабылдау қажет болса, онда ғибадатханадағы жоғары діни қызметкерлердің немесе әкімшілердің өмірі бірінші болып сақталуы керек. Сол сияқты, өмір маңыздылығының иерархиясы бойынша триаж жасалады: діни қызметкер, левит, израильдік, заңсыз туған бала, нетиним, дінге кірген және соңынан құл. Құл соңғы орында, өйткені Хамның қарғысы бар. Алайда, бұл талқылауға Мишнада келтірілген ескерту бар. Әлеуметтік иерархияға негізделген триаж тек олардың білімі бірдей болған жағдайда ғана қолданылады, бірақ білімді заңсыз туған бала жоғары әлеуметтік статусы бар басқалардан бұрын келеді.

Аггада

Хорайоттың 3-тарауы алдыңғы екі тараудан айырмашылығы, даналар туралы әңгімелерді, яғни Аггаданы қамтиды. Хорайот 10а рабби Гамлиел мен рабби Ехошуаның қайықпен саяхаттағаны туралы әңгімелейді. Бұл оқиға әлемдік әдебиетте Галлей кометасына алғашқы сілтеме ретінде келтірілген. Оқиға былай баяндалады: Раббан Гамлиел мен рабби Ехошуа бір кемеде бірге саяхаттап жүрді. Раббан Гамлиелдің жолға жететін наны жеткілікті болды. Рабби Ехошуаның да наны жеткілікті болды, соған қоса ұны да болды. Саяхат күткеннен ұзаққа созылып, Раббан Гамлиелдің наны бітті. Ол рабби Ехошуаның ұнымен тамақтанды. Раббан Гамлиел рабби Ехошуаға: «Біздің осылай ұзаққа созылатынын бастапқыда білдің бе? Сондықтан ұн алып келдің бе?» деді. Рабби Ехошуа Раббан Гамлиелге: «Жеті жылда бір рет шығатын жұлдыз бар, ол теңізшілерді адастырып, сапарларын ұзартады. Мен: «Бәлкім, сол жұлдыз сапарымызда шығып, бізді адастырып жіберер» деп ойладым», – деді. Хорайоттағы оқиға – 70 жылдық орбитасы бар кометаны анық көрсету. Галлей кометасы 66 жылы Раббан Гамалиел II мен рабби Ехошуа, яки Джошуа бен Ханания, даналық жолын бастаған кезде көрінді. Доктор Джереми Браун рабби Ехошуаның бүгін Галлей кометасы деп танылатын кометаның пайда болу уақытын алғаш сипаттағаны «өздігінен түсінікті және күмәнді емес» деп мәлімдеді. Рабби Йехошуаның Галлей кометасын алғаш анықтауы Р. Патайдың «Нұхтың балалары: Ежелгі дәуірдегі еврей теңізшілері» (Princeton University Press, 1998) және I. А. Бен Йосефтің «Классикалық иудаизмдегі табиғат түсінігі» монографиясында да көрсетілген. Талмудта Раббан Гамлиел мен рабби Йешуа туралы оқиға басшының халыққа қызмет етуі нені білдіретінін мысал ретінде келтірілген. Олар патша Уззияның алапеске шалдыққаннан кейін тақтан алынғаны туралы әңгіме айтқан. Киелі кітапта (2 Патшалар 15:5) оның патшалықтан алынғаннан кейін азаттық үйіне кеткені жазылған. Осы уақытқа дейін ол халыққа қызмет еткен. Рабби Ехошуа да екі ұлы дана туралы айтады – рабби Елазар Хисма мен рабби Йоханан бен Гудгеда. Олар өте білімді болғанымен, тамақтары мен киімдері болмаған. Раббан Гамлиел оларды халыққа қызмет ету үшін шақырады (10б). Үшінші тараудағы тағы бір оқиға Палестина мен Бабылдағы еврей өміріндегі биліктің екіге бөлінгенін хабарлайды. Раввин Юда ха Наси өзінің әріптесінен, егер ол Палестинадағы Наси немесе Патриарх ретінде күнә жасаса, күнә құрбандығы үшін патша сияқты ешкі әкелеуге міндетті ме деп сұрайды. Раввин Хия, Хия бар Абба, құрбандық қарапайым адамның, яғни ешкі немесе қойдың құрбандығы болуы керек деп жауап береді. Себебі Бабылда экзилархтың билігі болғандықтан, рабби Ехуда Ханаси патшаға ұқсамайды, әсіресе Палестина Бабылдағы рабби Хияның пікірінше бағынышты болғандықтан (Хор.11б). Рав Сафра Жаратылыс 49:10-дағы аятты түсіндіреді, Бабылда экзилархтың саяси билігі (тақ) болды, ал Палестинада діни билігі (жазушылар ұжымы) болды. Даналар Киелі кітаптағы Бас діни қызметкердің май жағу рәсіміне және Яһуда мен Исраилдің бірінші ғибадатханаларындағы патшалар туралы түрлі аңыздарды талқылайды. Рав Паппа олар Ғилақадтан шыққан бальзам майын Исраил патшалары мен Яһуда патшасы Ехоахазға қолданғандарын айтады. Ехоахаз патшаны майлау үшін бальзам майын қолданған себебі, Жосия патша Мұса мен Һаронның май жағу рәсіміне арналған майын, маннаны және Һаронның бадам мен гүлді таяғын жасырып қойған еді. Хорайот 12а болашақты болжау және ырым-жырымдар туралы айтады. Абай Рош Хашанада құрғақ бақша, қарақұмық, қызылша және құрма сияқты белгілі бір тағамдарды жеу дәстүрін атап өтеді, олар жақсы белгі беретін тағамдар. Раввин Амми сәтті бизнес немесе саяхатты қамтамасыз ету үшін ырым-жырымдарды жазған. Онда кейбір адамдардың қараңғы жерде өз көлеңкесін (немесе көлеңкенің көлеңкесін) көріп, сапарда сәтті болатынын білетіндері айтылған. Бұл ырым-жырымдарға қатысты «Трактат Хорайот» еңбегінде айтылған, XIV ғасырда Севильяда өмір сүрген Дэвид Абудархам және басқа да көптеген түсініктемелерде көлеңкелерді көрудің аңызға айналған амалдары туралы айтылған. Әбудархам Хасан Рабба түнінде адамдар тек киіммен жабылған қараңғыда жалаңаш жүріп, өздерінің көлеңкесін көретіндерін айтады. Ол осы үзіндіні 12а-шы Хорайоттан келтіріп, бұл практика заңды емес деп дәлелдеді. Хорайоттың қорытындысында құрбандықтарға қатысты мәселе қарастырылады және білімді дананың өмірі барлық нәрседен жоғары тұрады. Осы контексте, гемарада оқу залына кіретін даналардың «Наси», «Хахам» және «Орынбасар Наси» лауазымдары бар екені айтылады. Раббан Шимон бен Гамлиел сол кездегі Наси еді және оған және одан төмен лауазымдағыларға, яғни Рав Мейр мен Рав Натангә қатысты ерекше қарау керек деп ойлады. Бір күні Раббан Шимон бен Гамлиел осы ережелерді енгізгенде, Рав Мейр мен Рав Натан қатыспады. Келесі күні олар оқу залына келгенде, адамдар олардың алдынан тұрмағанын көрді. Олар: «Бұл не?» деді. Адамдар оларға: «Бұл Раббан Шимон бен Гамлиел енгізген нәрсе», – деді. Рав Мейр Рав Натангә: «Мен Хахаммын, ал сен – Орынбасар Насисің. Біз оған оның бізге жасағанындай жасайтын бір нәрсені ойлап табайық. Оған не істеуіміз керек? Одан білмейтін «Окатзим» трактатын ашып беруін сұрайық. Оның білмейтіні анық болған соң, ол ештеңе демейді. Содан кейін оған: «Күшті Иенің істерін кім баяндай алады, Оның барлық мақтауларын жария ете алады?» (Псалм 106:2) дейміз, яғни, Күшті Иенің істерін баяндау кімге лайық? Ол барлық мақтауларын жариялай алатынға лайық, білмейтінге емес. Оны Наси лауазымынан аламыз, мен Орынбасар Наси болам, ал сен – Наси боладысың», – деді. Рав Мейр мен Рав Натан Раббан Шимон бен Гамлиелден «Окатзимді» оқып беруін сұрап алғанда, Рав Яаков бен Коршей олардың жоспарын естіп алды. Ол Раббан Шимон бен Гамлиелдің «Окатзимді» жатқа білуін қамтамасыз ету арқылы олардың жоспарын жоққа шығарды. Келесі күні Мейр мен Натан оқу залына келгенде, Наси «Окатзимді» жақсы біліп, оны оқу залында оқыды. Олардың жоспарына жауап ретінде Наси осы екі құдайсызды оқу залына кіргізбеді. Натан мен Мейр екеуі де оқу залына кіргізілмегенімен, кішкентай қағаздарды залдағыларға лақтыру арқылы әңгімені жалғастырды. Рав Йосей басқа даналардан: «Тора залда сыртында, ал біз ішінде қалай болуы мүмкін?» деп сұрады. Наси Раббан Шимон бен Гамлиел оларды кіргізді, бірақ олардың оқуларынан олардың есімдерін өшіру арқылы сөккен. Рав Мейрдің оқулары «Басқалар» деп жазылды, ал Рав Натанның оқулары «Кейбіреулер» деп жазылды (13б).

Незикин орденіне кіру

Құрбандықтарға қатысты Хорайот тақырыбы, сырттай Кодашим (қасиеттілер) ретімен үйлесімді көрінуі мүмкін. Шындығында, Маймонид Хорайот заңдарын өзінің Мишне Торасында «Сефер Корбанот», «Хилхот Шегагот» немесе «Кездейсоқ құрбандықтар заңдары» бөлімінде жинақтаған. Маймонид Мишнаның құрастырушылары Хорайотты «Незикин» ретінің соңына қоюға шешкен себебін былай түсіндіреді: олар зиян келтіру істері және өлім жазасы туралы заңдарды қарастырғаннан кейін, содан соң «Пиркей Авот» ішіндегі әдеп нормаларымен айналысқаннан кейін, даналар қате сот шешімдері туралы бөлімді қосу қажет деп ойлаған. Маймонидтің сөзіне қарағанда, біздің барлығымыз адамбыз және күнә жасауға бейімбіз, тіпті ең білгір судьялар да қате шешімдер шығаруы мүмкін.