Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Раджастанның 5-ші бас министрі
5th Chief Minister of Rajasthan
Мохан Лал Сухадия (31 шілде 1916 – 2 ақпан 1982) – 17 жыл бойы (1954–1971) Раджастан штатының бас министрі қызметін атқарған үнді саясаткері. Ол 38 жасында бас министр болып тағайындалды және Раджастан штатында маңызды реформалар мен дамуды іске асыруға жауапты болды. Осы себепті ол бүгінгі күнге дейін «қазіргі Раджастанның негізін қалаушысы» ретінде кеңінен құрметтеледі. Мансабының кейінгі кезеңінде Сухадия Карнатака, Андхра-Прадеш және Тамил Наду штаттарының губернаторы болып та қызмет еткен.
Mohan Lal Sukhadia (31 July 1916 – 2 February 1982) was an Indian politician, who served as the Chief Minister of Rajasthan state for 17 years (1954–1971). He became chief minister at the age of 38 and was responsible for bringing major reforms and developments in Rajasthan. For this, he is still widely revered as the "founder of modern Rajasthan". Later in his career, Sukhadia also served as the Governor of Karnataka, Andhra Pradesh and Tamil Nadu.
Ерте өмір
Мохан Лал Сухадия Раджастханның Жалавар қаласында джайни отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Рам Лал Сухадия Бомбей және Саураштра командаларының белгілі крикетшісі болған. Натдвара және Удайпурда бастауыш білімін аяқтағаннан кейін Сухадия Мумбайға барып, ВДТИ-де электротехника мамандығы бойынша диплом алды. Сол жерде ол студенттік ұйымның бас хатшысы болып сайланды. Колледждің британдық директоры Берли мырза колледж салтанатына Бомбей губернаторын шақыруды қалаған. Сухадия және басқа студенттер бұл идеяға қарсы күресіп, оның орнына Бомбейдің сол кездегі бас министрі Б. Г. Кхерді шақыруды ұсынды. Ақырында колледж басшылығы студенттердің талабына көнуге мәжбүр болды. Сухадия британдық үкімге қарсы алғашқы қарсылығын сәтті жүргізіп, өзінің ерекше басшылық қабілеттерін және басқару шеберлігін көрсетті. Колледжде ол Субхас Чандра Бос, Сардар Валлабхай Пател, Юсуф Мехерали және Ашок Мехта сияқты көрнекті ұлттық көшбасшылармен танысты. Сухадия Мумбайда Пател басқаратын Конгресс қызметкерлері мен еріктілердің жиналыстарына тұрақты түрде қатысты. Натдвараға оралғаннан кейін ол шағын электр шеберханасын ашты. Бұл шеберхана, негізінен, Сухадия мен оның достары британдық биліктің кең таралған тәлкегі мен аймақтағы әлеуметтік-экономикалық реформалар туралы талқылайтын орынға айналды. Сухадия мен оның әріптестері аймақта түрлі білім беру және қоғамдық сананы арттыру бағдарламаларын жоспарлап, іске асырды. 1938 жылдың 1 маусымында ол Беавар қаласында Индубалаға үйленді. Бұл кездегі қазақ қоғамында кастааралық неке сирек кездесетін құбылыс еді. Натдвара және Удайпурда қарсылық күтіп отырған Сухадия Ария дәстүрін сақтай отырып, Беаварда той жасауды шешті. Индубаламен бірге Натдвараға оралғанда, оны көптеген жақтастары зор қуанышпен қарсы алды. Жас, шаттанған жанкүйерлер Натвара көшелеріне ағылып, қала бойынша үлкен шеру ұйымдастырып, «Мохан Бхайя Жиндабад!» деген ұрандармен күшті қарсы алды. Бұл оның өміріндегі ең есте қаларлық және шабыттандыратын сәттердің бірі болды. Сухадияның өзі өлімінен бірнеше күн бұрын осы фактіні өзінің жақтастарының біріне айтқан.
Mohan Lal Sukhadia was born in a Jain family of Jhalawar, Rajasthan. His father, Ram Lal Sukhadia, was a well known cricketer of the Bombay and Saurashtra teams. After completing primary education in Nathdwara and Udaipur, Sukhadia went to Mumbai for a diploma in electrical engineering from VJTI. There, he was elected General Secretary of the student body. Mr. Berley, the British principal of the college, wanted to invite governor of Bombay in a college ceremony. Sukhadia, along with other students, vehemently opposed the idea and asserted to invite then Chief Minister of Bombay B. G. Kher instead. Finally, college authorities had to bow down against the demands of students. Sukhadia had successfully led his first revolt against British Rule exemplifying his uncanny leadership abilities and managerial skills. In college, he came in contact with prominent national leaders like Subhas Chandra Bose, Sardar Vallabhbhai Patel, Yusuf Meherally and Ashok Mehta. Sukhadia regularly attended meetings of Congress workers and volunteers headed by Patel in Mumbai. When he came back to Nathdwara, he started a small electrical workshop. This shop was essentially a meeting place where Sukhadia and his friends would discuss about the ubiquitous autocracies of British rule and socio economic reforms in the region. Various education and social awareness programs were schemed and executed in the region by Sukhadia and his fellow workers. He married Indubala on 1 June 1938 in Beawar. This inter caste marriage was not an ordinary event in those days. Expecting a stiff backlash in Nathdwara and Udaipur, Sukhadia decided to perform the ceremony in Beawar adhering to customs of the Arya Samaj. When he returned to Nathdwara with Indubala, he was hailed by a large number of his supporters. Young overjoyed supporters thronged the streets of Nathwara, steered a huge rally across the town and greeted him with slogans, "Mohan Bhaiya Jindabad". This remained to be one of the most memorable and inspiring moments of his life. Sukhadia himself acknowledged this fact to one of his protagonists a few days before his death.
Бостандық күресіне қосқан үлесі
Артық салықтар мен ханзадалар мен жагирдарлардың өкімшілік басқаруының авторитарлық сипаты салдарынан Раджпутананың түрлі штаттарында Пража мандалдары құрылды. Бұл мандальдар түрлі княздік мемлекеттердегі наразылыққа кеңінен негіз берді, азаматтық құқықтар қозғалысына және әкімшілік реформаларға бағыт-бағдар берді. Удайпур штатында 1938 жылы белгілі қоғам қайраткері және азаттық күрескері Маникья Лал Верма төрағалығымен Мевар Пража Мандал құрылды. Мандал құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң, үміткер жас Мохал Лал Сухадия қосылуымен жаңа күш алды. Раджастханның азаттық күресі британдық үкімет, княздік штаттар және жергілікті земдарлар тарапынан екі және үш еселенген қарсылыққа тап болды. Сухадия және басқа белсенділермен бірге аймақтың шалғайдағы тайпалық аудандары мен ауылдарын аралап, жергілікті шаруалар мен тайпа өкілдерімен тікелей байланыс орнатып, оларды конституциялық құқықтары туралы хабардар етіп, ұлттық қозғалысты қолдауға шақырды. Көптеген жергілікті тұрғындар земдарлардың жазалауынан қорқып, ұлттық белсенділерді үйлерінде баспана беруге тартынды. Земдарлар белсенділердің қарапайым шаруалармен байланысын қажетсіз деп есептегендіктен, қоғамдық қызметкерлерге бхил ауылдарына кіруге рұқсат берілмеді. Бхил ауылдарына кіргендері үшін олар жиі полициямен ұрылып, тұтқындалды. 1946 жылы түрлі штаттардың Пража мандалдары бірігіп, штаттық ұйым құрып, оны Раджпутана Прантия Сабха деп атады. Сухадия жаңадан құрылған ұйымның атқару комитетіне енгізілді. Партия отырыстары Раджпутана провинцияларының бірінде әр екі-үш айда бір рет өткізіліп, түрлі провинциялардың өкілдері штаттардың ортақ мәселелерін талқылады. Сухадияның нақты және тиімді мәселе шешу тактикасы осы отырыстарда жоғары бағаланды, бұл оған штаттың жетекшілерінің құрметін әкелді. 1942 жылы Махатма Гандидің «Индияны таста» деген үндеуіне жауап ретінде бүкіл Раджастан Маникья Лал Верма, Хира Лал Шастри, Гокулбхай Бхатт, Джай Нараян Вьяс және Моханлал Сухадия сияқты көшбасшылардың белсенді қатысуымен «Индияны таста» қозғалысына қатысты. Жағдай бақылаудан шығып кеткенін көріп, британдық үкімет басшыларды түрмеге қамап, оларды ұстауға шешім қабылдады. Сухадия 25 жасында бір жарым жыл түрмеде отырды. 1943 жылы қатты жаңбыр Бхилвара және айналасындағы аудандарда үлкен қиратуға әкеліп, мүлік пен адам өміріне зор зиян келтірді. Сухадия көмек көрсетушілерді жұмылдырып, халыққа азық-түлік, дәрі-дәрмек және киім-кешекпен қамтамасыз етті.
On account of excessive taxes and autocratic rule of princes and jagirdars, Praja Mandals were formed in different states of Rajputana. These mandals provided wider base to the agitation and direction to the civil right movement and administrative reforms in various princely states. In Udaipur state, Mewar Praja Mandal was founded in 1938 having renowned social activist and freedom fighter Manikya Lal Verma as its president. After one year of foundation, Mandal received a dose of fresh vigor with promising youth Mohal Lal Sukhadia joining it. Freedom struggle in Rajasthan was facing twofold and threefold resistance in form of British raj, princely states and local zamindars. Sukhadia along with other activists traveled across remote tribal areas and villages of the region, established direct contact with local peasants and tribesmen, edified them about their constitutional rights and encouraged to espouse the national movement. Fearing the torment of their zamindars, most of the locals were reluctant to shelter national activists in their houses. Public workers were not allowed to enter Bhil villages as zamindars considered contact of activists with simple minded peasants undesirable. Often they were beaten and arrested by police for entering Bhil villages. In 1946, Praja Mandals of various states merged to form a statewide organization and named it Rajputana Prantiya Sabha. Sukhadia was inducted in Executive Committee of this newly formed organization. Party meetings were held in one of the Rajputana provinces in every two three months where representatives of different provinces discussed and debated on common problems of the states. Sukhadia's matter of fact and efficient problem solving tactics were valued highly in these meetings that earned him recognition of top leaders in the state. Responding to Mahatma Gandhi's call of "Quit India" in 1942, entire Rajasthan plunged into Quit India Movement with leaders like Manikya Lal Verma, Heera Lal Shastri, Gokulbhai Bhatt, Jai Narayan Vyas and Mohanlal Sukhadia playing instrumental role in channelizing it. Seeing the situation go beyond control, British Government decided to contain top leadership by incarcerating them. Sukhadia stayed in jail for one and half years at the age of 25. Intense torrential rainfall of 1943 devastated Bhilwara and nearby areas causing huge destruction of property and life. Sukhadia mobilized relief workers and arranged food supply, medicines and clothing for the people.
Тәуелсіздік және үкіметке қатысу
1947 жылғы 15 тамызда Раджастанның (бұрынғы Раджпутана) 22 княздық мемлекеті Үндістан Одағына қосылуға келісті. Олардың бірігуі және біріктірілуі 2 жыл ішінде кезең-кезеңмен жүзеге асты. Бірінші кезеңде 1948 жылғы 18 наурызда Алвар, Бхаратпур, Дхолпур және Караули төрт княздықтары Мацья Одағын құрды. Мохан Лал Сухадия – Раджастанның көрнекті саяси элитасынан тұратын Прантия Сабханың атқару комитетінің он бес мүшесінің бірі болды. Бұл комитеттің басқа мүшелерімен бірге партияның саясатын және қаулыларын қалыптастыру мен жариялауда маңызды рөл атқарды. Бастапқы жылдары партиядағы тұрақсыздықтан зардап шегілді, алғашқы алты жылдың ішінде (1948–1954) төрт бас министр тағайындалды, содан кейін Сухадияға үкіметке жетекшілік ету жауапкершілігі жүктелді. Конгресс партиясындағы тұрақтылықты және институционалдық дамуды қамтамасыз етудегі ең басты еңбегі Моханлал Сухадияның көшбасшылық қабілеттері мен саяси шеберлігіне тиесілі. Шамамен екі онжылдық бойы бас министр қызметін атқарған Сухадия партия мүшелері мен халықтан қандай қолдау, құрмет және сүйіспеншілікке ие болғанын көрсетеді.
On 15 August 1947, 22 princely states of Rajasthan (erstwhile Rajputana) agreed to join the Union of India. Their merger and unification took place in a phased manner over a period of 2 years. In the first phase, on 18 March 1948,four Princely States of Alwar, Bharatpur, Dholpur and Karauli formed the Matsya Union. Mohan Lal Sukhadia was one of the fifteen members of Executive Committee of Prantiya Sabha that consisted of prominent political elites of Rajasthan. Sukhadia along with other members of this committee played the crucial role of formulating and publicizing the policies and resolutions of the party. Initial years were impaired by instability within the party, which witnessed four chief ministers in less than first six years (1948–1954), until Sukhadia was given the responsibility of leading the government. Major credit for deploying stability and institutionalization in Congress party goes to leadership abilities and political skills of Mohanlal Sukhadia. Serving on the post of Chief Minister for almost two decades clearly denotes the kind of support, affection and honor Sukahdia enjoyed from his party members and public.
Мемлекеттегі жер реформалары
Раджастханда ғасырлар бойы қалыптасқан заминдари жүйесі тәуелсіздік алған кезде мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық жүйесіне терең сіңген. Кедей шаруалар заминдардың зорлық-зомбылығына ұшырап, өңдеген жерлеріне құқығы болмады және көбінесе жоғары жер салығын төлеуге мәжбүр болды. Жавахарлал Неру басшылығымен Конгресс үкіметі заминдари жүйесін жою туралы заң қабылдады. Заңның бастапқы жылдардағы әсері шектеулі болды, себебі заминдарлар бұл шешімге қарсы Жоғарғы Сотқа шағымданып, сотқа жүгінді. Осы жағдайды ескере отырып, Конгресс үкіметі 1952 жылы «Раджастан жагирлерін жою туралы» заң қабылдады. Бұл заңмен штаттағы жагир жүйесі жойылды, сондай-ақ осы заңдарды сот арқылы қарау құқығы алынып, мүлікке қатысты негізгі құқық өзгертілді. Сүхадияға жер реформаларын тиімді және бірыңғай әкімшілік жүйесін құрмастан жүргізудің оңай болмайтынын ескеріп, кіріс министрі лауазымы берілді. 1954 жылы Сүхадия бас министр болып тағайындалғанда, оның алдында реформаларды іске асырудың қиын міндеті тұрды. Сүхадия үкіметі 1959 жылы «Раджастан заминдари және бисведариді жою туралы» заң қабылдады, ол жерді шаруаларға беру арқылы Раджастхандағы ғасырлар бойы сақталған заминдари жүйесін жойды. Жагирдар мен заминдардың саяси ықпалы, түрлі княздықтардағы жер жүйесінің әртүрлілігі және сенімді жер тізімдерінің болмауы оны іске асыруды өте қиын етті. Сүхадия осы кедергілердің бәріне қарсы тұрып, штатта жер реформасын сәтті жүргізді.
Zamindari system, which had prevailed in Rajasthan for centuries, percolated deeply in socio economic system of the state by the time of independence. Poor peasants were subjected to atrocities of their zamindars, had no right on the land they tilled and often had to pay very high land revenues. Congress government under the leadership of Jawaharlal Nehru passed a law to abolish the zamindari system. Impact of law was very limited in beginning years as zamindars approached the Supreme Court challenging the orders. To come up with the backdrop, the Congress Government passed the Rajasthan Jagir Abolition Act in 1952. With this Act, Jagirdari system in the state was abolished and the power of judicial review over these legislations was taken away from the courts and the fundamental right to the property was amended. Sukhadia was given the challenging post of Revenue Minister in the cabinet, reckoning that land reforms would not be easy without establishing an efficient or uniform system of revenue administration. When Sukhadia took over as Chief Minister in 1954, the challenging task of implementing the reforms lay ahead of him. Sukhadia's government passed Rajasthan Zamindari and Biswedari Abolition Act in 1959 that transferred the title of land to the tenants, doing away with centuries old zamindari system in Rajasthan. Factors like political influence of jagirdars and jamindars, confusing varieties of land system in the different princely states and lack of reliable land records made the implementation immensely difficult. Sukhadia confronted all these hindrances and led land reforms in the state successfully.
Денсаулық сақтау және білім беру саласының дамуы
Тағдырмен танымал кездесуінде Үндістанның тұңғыш премьер-министрі Жавахарлал Неру "білімсіздік пен ауруды жоюды" ел алдында тұрған ең маңызды міндеттердің бірі деп жариялады. "Білімсіздік пен ауруды жою" мәселесі Раджастханда одан да үлкен қиындық тудырды, өйткені ол Британ үкіметінің соңында Үндістанның ең аз дамыған штаттарының бірі болды. ХХ ғасырдың басында Раджастанның білім деңгейі барлық Үндістан провинцияларының арасында ең төмен, ал өлім-жітім көрсеткіші ең жоғары болды. Раджастханның Сухадия дәуірі білім беру және денсаулық сақтау салаларын толыққанды назарсыз қалдырған отарлық саясатқа қарсы күрт өзгеріске куә болды. 1970 жылдың соңына қарай нәтижелері айқын көрінді. Раджастанның денсаулық сақтау және білім беруге жұмсаған қаражаты Солтүстік-Орталық Үндістанның басқа штаттары мен Үндістанның орташа көрсеткіштерінен едәуір жоғары болды. 1969 жылы Раджастанның білім беруге жұмсаған қаражаты жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 3,2%-ын құрады, бұл УП-дегі 1,5%-дан екі есе көп. Сол сияқты, денсаулық сақтау саласында Раджастанның жан басына шаққандағы шығыны 1970-71 жылдары 8,23 рупийге жетті, ал УП-де тек 3,2 рупий жұмсалды.
In his famous tryst with destiny speech, India's first prime minister Jawaharlal Nehru declared the eradication of ‘ignorance and disease’ as one of the most crucial tasks that the country faced. Challenge to eradicate ‘ignorance and disease’ was even bigger in Rajasthan as this was one of the least developed states in India at the end of British rule. During the early decades of the twentieth century Rajasthan had one of the lowest levels of education and highest levels of mortality of all provinces in India. Sukhadia Era in Rajasthan witnessed a dramatic reversal of the colonial policy of almost complete neglect of the education and health sectors. Results were evident by the end of 1970. Rajasthan's outlays on health and education were significantly higher than all other North Central Indian states and all India average. By 1969 Rajasthan's education spending as a proportion of total SDP (3.2%) was double that of UP (1.5%). Similarly, in the health sector, Rajasthan's expenditure grew to Rs.8.23 per capita in 1970–71 whereas UP spent only Rs.3.2.