Кіріспе

Кодагу ауданы қазіргі Карнатака штатындағы бұрынғы княздық мемлекеттің аумағынан тұрады.

Ерте тарих

Құрға қатысты ең алғашқы айғақ Сангам дәуірінде (б.з.д. 300 – б.з. 300) жазылған еңбектерде кездеседі. Ежимала әулеті екі Наду аймағына билік еткен: жағалаудағы Поожинаду және төбелі шығыс Карканаду. Сангам әдебиетінің еңбектерінде айтылғандай, Поожинаду Маңгалор мен Кожикод арасындағы жағалау жолағының көп бөлігін құраған. Карканаду Ваянад-Гудалур төбелі аймағынан және Кодагудың (Құрғаның) бір бөлігінен тұрған. Каннада жазуларында Кудагу нады (Кодагудың, Батыс Майсурдың және Кераланың бөліктері) туралы да мәлімет бар. Аймақтың және оның тұрғындарының атаулары бір-бірімен сәйкес келеді (Кодава – Кодаву; Кодага – Кодагу; Құрғ – Құрға).

Ертедегі халерилер

Халери әулеті Келади Наякалардың тармағы болды, сонымен қатар Иккери Арасу әулеті деп те аталады. Кодагу Майсурдан тәуелсіз болды, Майсур жаулардың қысымында болғанда, Иккери немесе Беднур әулетінің (болжам бойынша Чангалвалармен туыс) біреуі бүкіл елді өзінің ықпалына алуға жетті, оның ұрпақтары 1834 жылға дейін Кодагудың раджалары болып қалды. 1681 жылы Мүдду Раджа астананы Мадикериге (Меркара) көшірді.

Майсур сұлтаны

1760-шы жылдардың соңында Хайдер Әли үш рет Кодагуға шабуыл жасауға тырысты, бірақ Кодагудың сол кездегі генералы Каннанда Доддаяя оны жеңді. 1770 жылы таласқа түскен мұрагерлік Мейсурдың Хайдер Әлиінің Линга Раджаның пайдасына араласуына себеп болды, ол оған әділдік іздеп келген еді және Хайдер оны қайырымдылықпен таққа отырғызды. Раджа алғысын білдіру үшін белгілі бір территорияларды беріп, салық төлеуге уәде берді. 1780 жылы Линга Раджа қайтыс болғаннан кейін Хайдер Әли оның кәмелетке толмаған ұлдарын Мейсурдың бекінісіне қамап, Меркарада Мейсур гарнизонымен губернаторды олардың қамқоршысы етіп тағайындады. Бірақ 1782 жылы кодавалар көтеріліс көтеріп, Мейсур әскерін елден қуды. Типу Сұлтан алдымен кодавалармен келіссөздер жүргізіп, олармен жақсы қарым-қатынас орнатып, оларды қауіпсіз сезіндірді. Бірақ содан кейін кодаваларға күтпеген шабуыл жасалды, нәтижесінде 500 адам қаза тауып, 40 мыңнан астам кодавалар ормандарға қашып, тауларда жасырынып қалды. Кодавалар жеңіліске ұшырады және олардың көпшілігі (әйелдер мен балаларды қоса алғанда) тұтқынға алынды. Басып алынған территориялар төрт бекіністегі гарнизондармен бақылауда ұсталды. Тұтқынға алынған кодавалар ислам дініне мәжбүрлеп көшті. Тұтқындар мұсылман Ахмадилерге айналды. Жастардың барлығы мәжбүрлеп сүндеттелді және Ахмади корпусына қосылды. Олар 8 Асад Илахи (Асадулай) және Ахмади Рисаласын (немесе полк) құруға оқытылды. Бірақ 1788 жылы Додда Вира Раджа (немесе Вира Раджендра Водейар) әйелімен және ағалары Линга Раджа мен Аппаджимен бірге Перияпатамдағы тұтқындықтан қашып құтыла алды, кодавалардың көтерілісіне жетекшілік етіп, британдықтармен одақтасып, Типудың күштерін (француздармен одақтасқан) елден қуды. Кодагу Раджа алғаш рет британдық қолбасшы генерал Аберкромбимен кездескен жерде Вирараджендрапет қаласын құрды (қазір әдетте Вираджпет деп аталады).

Кейінгі Халери

Додда Вира Раджа, санасы шатырлағандықтан, билігінің соңында қорқынышты зұлматтар жасады, 1809 жылы ұлдары болмағандықтан қайтыс болды, сүйікті қызы Деваммиді Рани етіп тағайындады. Бірақ оның інісі Линга Раджа 1811 жылы қызының регенті болып қызмет еткеннен кейін, өзі билікке ие болғанын жариялады. Ол 1820 жылы қайтыс болды, оның орнын жиырма жастағы ұлы Чикка Вира Раджа басты. Ол өзінің бұрынғы әулеттерінің мүшелерін, соның ішінде Деваммаджиді де өлімге кесті. Соңғы раджалар мен олардың отбасы мүшелері Муккатир және Паланганда Кодава отбасыларынан үйленді. Соңында, 1833 жылы, раджаның сатқындық ниеттерінің куәліктері түнде пайда болды, бұл Майсурдың британдық резидентінің сол жерде тергеу жүргізуіне әкелді. Нәтижесінде, раджаның өзгертуден бас тартуынан кейін, британдық әскер 1834 жылы орташа соғыс аяқталғаннан кейін Кодагуға кірді. Бұл қысқа, бірақ қанды науқан болды, онда көптеген британдық сарбаздар мен офицерлер қаза тапты. Сомварпет маңында, куоргтарды Матанда Аппачу басқарған жерде, Кодава жауынгерлері ең қарсылық көрсетті. Бірақ бұл Коорг жорығы раджа британдықтарға бағынып, тез аяқталды.

Британдық билік

1834 жылғы 11 сәуірде раджа полковник Фрейзер, күшпен бірге келген саяси агенті тарапынан тақтан алынды, ал 7 мамырда штат ресми түрде Шығыс Үндістан компаниясының аумағына Коорг ретінде қосылды. 1852 жылы Веллорға жер аударылған раджа өзінің сүйікті қызы Гаураммамен Англияға баруға рұқсат алды, оған еуропалық білім беруді қалаған. 30 маусымда оған дүркін рәсім жасалды, королева Виктория оның тәрбиешілерінің бірі болды; кейін ол британдық офицерге үйленді, ол 1864 жылы қайтыс болғаннан кейін баласымен бірге жасырын түрде жоғалып кетті. Вира Раджа 1863 жылы қайтыс болып, Кенсал Грин зиратында жерленді. 1837 жылғы Амара Сулия азаттық қозғалысы британдықтар Амара Сулияны Кодагу Самстхаанадан бөліп, Сулия тұрғындарынан ауыл шаруашылығы салығын ақша түрінде төлеуді талап еткен кезде басталды. Британдықтар раджаны да тақтан түсірді. Англиялық гегемонияға қарсы дәстүрді қайта орнату мақсатындағы азаттық қозғалысын Шри Кедамбади Раме Гоуда, Субедар Шри Гуддеман Аппаиа Гоуда, Куожугуду Маллайя Гоуда және Четти Кудия басқалар жетекшілік етті. Көтерілістен кейін британдықтарға адал болған Коорг басшыларына жылқылар сыйға тартылды, сондай-ақ, арнайы Коорг медалі табысталды. Коорг (Кодагу) Үндістандағы ең кішкентай провинция болды, оның ауданы 4100 шаршы километрді құрады. Британдық Үндістанның провинциясы ретінде оны Мысырда тұратын, сонымен қатар Кооргтың ресми бас комиссары болған Үндістанның генерал-губернаторына бағынышты комиссар басқарды. Кейіннен Кодагудан шыққан азаттық күрескерлері Ұлттық тәуелсіздік қозғалысын қолдады. Олардың бірі Пандянда Бельяппа Кодагудың Гандиі деп танылды. Кейін Майсур штаты қазіргі Карнатака штатына айналды, ал ауданның ресми атауы бастапқы Кодагуға қайта оралды. Көптеген кооргтар Үндістан армиясына, Үндістан хоккей командасына және басқа да спорт түрлеріне қосылды. Олардың ішінде фельдмаршал К. М. Кариаппа, генерал К. С. Тимаяя, генерал-лейтенант Ияппа (БЭЛ төрағасы Айяппа), СКДН басшысы Аджжамада Б. Девайя (соғыста қаза тапқан), хоккей капитаны М. П. Ганеш, теннисші Рохан Бопанна, CAG C. G. Сомия және т.б. есімдері белгілі болды.