Кодáғу тарихы: б.з.д. 300-300 жж. Саңгам дәуірінен бастау алады. Эжимала әулетінің билігі, Кәрканадұ мен Пужинадұ аймақтары, Ваяна́д аймағымен байланысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кодагу ауданы қазіргі Карнатака штатындағы бұрынғы княздық мемлекеттің аумағынан тұрады.
The district of Kodagu in present day Karnataka comprises the area of the former princely state of the same name.
Ерте тарих
Құрға қатысты ең алғашқы айғақ Сангам дәуірінде (б.з.д. 300 – б.з. 300) жазылған еңбектерде кездеседі. Ежимала әулеті екі Наду аймағына билік еткен: жағалаудағы Поожинаду және төбелі шығыс Карканаду. Сангам әдебиетінің еңбектерінде айтылғандай, Поожинаду Маңгалор мен Кожикод арасындағы жағалау жолағының көп бөлігін құраған. Карканаду Ваянад-Гудалур төбелі аймағынан және Кодагудың (Құрғаның) бір бөлігінен тұрған. Каннада жазуларында Кудагу нады (Кодагудың, Батыс Майсурдың және Кераланың бөліктері) туралы да мәлімет бар. Аймақтың және оның тұрғындарының атаулары бір-бірімен сәйкес келеді (Кодава – Кодаву; Кодага – Кодагу; Құрғ – Құрға).
The earliest mention about Coorg can be seen in the works those date back to Sangam period (300 BCE – 300 CE). The Ezhimala dynasty had jurisdiction over two Nadus – The coastal Poozhinadu and the hilly eastern Karkanadu. According to the works of Sangam literature, Poozhinadu consisted much of the coastal belt between Mangalore and Kozhikode. Karkanadu consisted of Wayanad Gudalur hilly region with parts of Kodagu (Coorg). Kannada inscriptions speak of Kudagu nad (parts of Kodagu, Western Mysore and Kerala) as well. Both the name of the natives and of the region are synonymous (Kodava Kodavu; Kodaga Kodagu; Coorgs Coorg).
Ертедегі халерилер
Халери әулеті Келади Наякалардың тармағы болды, сонымен қатар Иккери Арасу әулеті деп те аталады. Кодагу Майсурдан тәуелсіз болды, Майсур жаулардың қысымында болғанда, Иккери немесе Беднур әулетінің (болжам бойынша Чангалвалармен туыс) біреуі бүкіл елді өзінің ықпалына алуға жетті, оның ұрпақтары 1834 жылға дейін Кодагудың раджалары болып қалды. 1681 жылы Мүдду Раджа астананы Мадикериге (Меркара) көшірді.
The Haleri dynasty was an offshoot of Keladi Nayakas also called Ikkeri Arasu dynasty. Kodagu was independent of Mysore, which was hard pressed by enemies, and a prince of the Ikkeri or Bednur family (perhaps related to the Changalvas) succeeded in bringing the whole country under his sway, his descendants continuing to be Rajas of Kodagu till 1834. The capital was removed in 1681 by Muddu Raja to Madikeri (Mercara).
Майсур сұлтаны
1760-шы жылдардың соңында Хайдер Әли үш рет Кодагуға шабуыл жасауға тырысты, бірақ Кодагудың сол кездегі генералы Каннанда Доддаяя оны жеңді. 1770 жылы таласқа түскен мұрагерлік Мейсурдың Хайдер Әлиінің Линга Раджаның пайдасына араласуына себеп болды, ол оған әділдік іздеп келген еді және Хайдер оны қайырымдылықпен таққа отырғызды. Раджа алғысын білдіру үшін белгілі бір территорияларды беріп, салық төлеуге уәде берді. 1780 жылы Линга Раджа қайтыс болғаннан кейін Хайдер Әли оның кәмелетке толмаған ұлдарын Мейсурдың бекінісіне қамап, Меркарада Мейсур гарнизонымен губернаторды олардың қамқоршысы етіп тағайындады. Бірақ 1782 жылы кодавалар көтеріліс көтеріп, Мейсур әскерін елден қуды. Типу Сұлтан алдымен кодавалармен келіссөздер жүргізіп, олармен жақсы қарым-қатынас орнатып, оларды қауіпсіз сезіндірді. Бірақ содан кейін кодаваларға күтпеген шабуыл жасалды, нәтижесінде 500 адам қаза тауып, 40 мыңнан астам кодавалар ормандарға қашып, тауларда жасырынып қалды. Кодавалар жеңіліске ұшырады және олардың көпшілігі (әйелдер мен балаларды қоса алғанда) тұтқынға алынды. Басып алынған территориялар төрт бекіністегі гарнизондармен бақылауда ұсталды. Тұтқынға алынған кодавалар ислам дініне мәжбүрлеп көшті. Тұтқындар мұсылман Ахмадилерге айналды. Жастардың барлығы мәжбүрлеп сүндеттелді және Ахмади корпусына қосылды. Олар 8 Асад Илахи (Асадулай) және Ахмади Рисаласын (немесе полк) құруға оқытылды. Бірақ 1788 жылы Додда Вира Раджа (немесе Вира Раджендра Водейар) әйелімен және ағалары Линга Раджа мен Аппаджимен бірге Перияпатамдағы тұтқындықтан қашып құтыла алды, кодавалардың көтерілісіне жетекшілік етіп, британдықтармен одақтасып, Типудың күштерін (француздармен одақтасқан) елден қуды. Кодагу Раджа алғаш рет британдық қолбасшы генерал Аберкромбимен кездескен жерде Вирараджендрапет қаласын құрды (қазір әдетте Вираджпет деп аталады).
In the late 1760s, Hyder Ali tried to invade Kodagu thrice and was defeated by the then general of Kodagu Kannanda Doddayya. In 1770 a disputed succession led to the intervention of Hyder Ali of Mysore in favour of Linga Raja, who had fled to him for justice, and whom he placed on the throne benevolently. As a gesture of his gratitude, the Raja ceded certain territories and offered to pay tribute. On Linga Rajas death in 1780 Hyder Ali interned his sons, who were minors, in a fort in Mysore, and installed a governor as their guardian at Mercara with a Mysore garrison. In 1782, however, the Kodava rose in rebellion and drove out the Mysore troops. Tipu Sultan first negotiated with the Coorgs, worked an amicable settlement and made them feel secure. But then a surprise attack was launched upon the Kodavas following which 500 were killed and over 40,000 Kodavas fled to the woods and concealed themselves in the mountains. The Coorgs were defeated and a large number of them (including women and children) were taken captive. The territories seized were held down by garrisons in four forts. The captured Coorgis were subjected to forcible conversions to Islam. The prisoners were converted into Muslim Ahmadees. The young men were all forcibly circumcised and incorporated into the Ahmadee Corps. They were trained and made to form 8 Assad Ilahi (Asadulai) and Ahmadi Risalas (or regiments). In 1788, however, Dodda Vira Raja (or Vira Rajendra Wodeyar), with his wife and his brothers Linga Raja and Appaji, succeeded in escaping from his captivity, at Periapatam and, placing himself at the head of a Kodava rebellion, aligned with the British and succeeded in driving the forces of Tipu (who had aligned with the French) out of the country. On the spot where he had first met the British commander, General Abercromby, the Kodagu Raja founded the city of Virarajendrapet (this is now usually called Virajpet).
Кейінгі Халери
Додда Вира Раджа, санасы шатырлағандықтан, билігінің соңында қорқынышты зұлматтар жасады, 1809 жылы ұлдары болмағандықтан қайтыс болды, сүйікті қызы Деваммиді Рани етіп тағайындады. Бірақ оның інісі Линга Раджа 1811 жылы қызының регенті болып қызмет еткеннен кейін, өзі билікке ие болғанын жариялады. Ол 1820 жылы қайтыс болды, оның орнын жиырма жастағы ұлы Чикка Вира Раджа басты. Ол өзінің бұрынғы әулеттерінің мүшелерін, соның ішінде Деваммаджиді де өлімге кесті. Соңғы раджалар мен олардың отбасы мүшелері Муккатир және Паланганда Кодава отбасыларынан үйленді. Соңында, 1833 жылы, раджаның сатқындық ниеттерінің куәліктері түнде пайда болды, бұл Майсурдың британдық резидентінің сол жерде тергеу жүргізуіне әкелді. Нәтижесінде, раджаның өзгертуден бас тартуынан кейін, британдық әскер 1834 жылы орташа соғыс аяқталғаннан кейін Кодагуға кірді. Бұл қысқа, бірақ қанды науқан болды, онда көптеген британдық сарбаздар мен офицерлер қаза тапты. Сомварпет маңында, куоргтарды Матанда Аппачу басқарған жерде, Кодава жауынгерлері ең қарсылық көрсетті. Бірақ бұл Коорг жорығы раджа британдықтарға бағынып, тез аяқталды.
Dodda Vira Raja, who, in consequence of his mind becoming unhinged, was guilty towards the end of his reign of hideous atrocities, died in 1809 without male heirs, leaving his favourite daughter Devammji as Rani. His brother Linga Raja, however, after acting as regent for his niece, announced in 1811, his own assumption of the government. He died in 1820 and was succeeded by his son Chikka Veera Raja, a youth of twenty. He had members of the families of his predecessors, including Devammaji put to death. The last few Rajas and their family members married members of the Mukkatira and Palanganda Kodava families. At last, in 1833, overnight production of evidence of treasonable designs on the Raja's part led to inquiries on the spot by the British resident at Mysore, as the result of which, and of the Raja's refusal to amend his ways, a British force marched into Kodagu in 1834 after a medium sized war, when the Raja surrendered. It was a short but bloody campaign that occurred in which a number of British men and officers were killed. Near Somwarpet, where the Coorgs were led by Mathanda Appachu the resistance had been most furious, by the Kodava warriors. But this Coorg campaign came to a quick end when the Rajah had to surrender to the British.
Британдық билік
1834 жылғы 11 сәуірде раджа полковник Фрейзер, күшпен бірге келген саяси агенті тарапынан тақтан алынды, ал 7 мамырда штат ресми түрде Шығыс Үндістан компаниясының аумағына Коорг ретінде қосылды. 1852 жылы Веллорға жер аударылған раджа өзінің сүйікті қызы Гаураммамен Англияға баруға рұқсат алды, оған еуропалық білім беруді қалаған. 30 маусымда оған дүркін рәсім жасалды, королева Виктория оның тәрбиешілерінің бірі болды; кейін ол британдық офицерге үйленді, ол 1864 жылы қайтыс болғаннан кейін баласымен бірге жасырын түрде жоғалып кетті. Вира Раджа 1863 жылы қайтыс болып, Кенсал Грин зиратында жерленді. 1837 жылғы Амара Сулия азаттық қозғалысы британдықтар Амара Сулияны Кодагу Самстхаанадан бөліп, Сулия тұрғындарынан ауыл шаруашылығы салығын ақша түрінде төлеуді талап еткен кезде басталды. Британдықтар раджаны да тақтан түсірді. Англиялық гегемонияға қарсы дәстүрді қайта орнату мақсатындағы азаттық қозғалысын Шри Кедамбади Раме Гоуда, Субедар Шри Гуддеман Аппаиа Гоуда, Куожугуду Маллайя Гоуда және Четти Кудия басқалар жетекшілік етті. Көтерілістен кейін британдықтарға адал болған Коорг басшыларына жылқылар сыйға тартылды, сондай-ақ, арнайы Коорг медалі табысталды. Коорг (Кодагу) Үндістандағы ең кішкентай провинция болды, оның ауданы 4100 шаршы километрді құрады. Британдық Үндістанның провинциясы ретінде оны Мысырда тұратын, сонымен қатар Кооргтың ресми бас комиссары болған Үндістанның генерал-губернаторына бағынышты комиссар басқарды. Кейіннен Кодагудан шыққан азаттық күрескерлері Ұлттық тәуелсіздік қозғалысын қолдады. Олардың бірі Пандянда Бельяппа Кодагудың Гандиі деп танылды. Кейін Майсур штаты қазіргі Карнатака штатына айналды, ал ауданның ресми атауы бастапқы Кодагуға қайта оралды. Көптеген кооргтар Үндістан армиясына, Үндістан хоккей командасына және басқа да спорт түрлеріне қосылды. Олардың ішінде фельдмаршал К. М. Кариаппа, генерал К. С. Тимаяя, генерал-лейтенант Ияппа (БЭЛ төрағасы Айяппа), СКДН басшысы Аджжамада Б. Девайя (соғыста қаза тапқан), хоккей капитаны М. П. Ганеш, теннисші Рохан Бопанна, CAG C. G. Сомия және т.б. есімдері белгілі болды.
On 11 April 1834, the raja was deposed by Colonel Fraser, the political agent with the force, and on 7 May the state was formally annexed to the East India Company's territory, as Coorg. In 1852 the Raja, who had been deported to Vellore, obtained leave to visit England with his favourite daughter Gauramma, to whom he wished to give a European education. On 30 June she was baptised, Queen Victoria being one of her godmothers; she afterwards married a British officer who, after her death in 1864, mysteriously disappeared together with their child. Vira Raja himself died in 1863 and was buried in Kensal Green Cemetery. The Amara Sulya Freedom Movement of 1837 began when the British bifurcated Amara Sulya from Kodagu Samsthaana and demanded agricultural tax to be paid in the form of money by Sulya residents. The British had also deposed the Raja. The freedom movement to reinstate tradition over English Hegemony was led Sri Kedambadi Ramè Gowda, Subedar Sri Guddemane Appaiah Gowda, Koojugodu Mallayya Gowda and Chetty Kudiya among others. After the rebellion the British presented Coorg chiefs who had remained loyal with gifts including horses, while a special Coorg Medal was awarded to chiefs, local leaders and those Kodavas who had supported the British during the conflict. Coorg (Kodagu) was the smallest province in India, with an area of only 1,582 square miles (4,100 km2). As a province of British India, it was administered by a commissioner, subordinate to the Governor General of India through the resident of Mysore, who was also officially chief commissioner of Coorg. Later freedom fighters from Kodagu supported the National Independence Movement. One of them, Pandyanda Belliappa was known as Kodagu's Gandhi. Mysore state later became the modern state of Karnataka, and the formal name of the district returned to the original, Kodagu. Many Coorgs joined the Indian army, the Indian hockey team and other sports. Prominent among them were Field Marshal K. M. Cariappa, General K. S. Thimayya, Lt. Gen. Iyappa (BEL chairman Aiyappa), Sqdn Leader Ajjamada B. Devaiah (war martyr), hockey captain M P Ganesh, tennis player Rohan Bopanna, CAG C. G. Somiah, etc., Kodagu district#Notable people