Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландияның Данбар портына қарап тұрған қамал
Fortress overlooking the harbour of Dunbar, Scotland
Данбар қамалы Шотландиядағы ең мықты қамалдардың бірі болды, ол Шығыс Лотиандағы Данбар қаласының портына үстемдік ететін көрнекті жерде орналасқан. Ағылшын-шотланд шекарасына жақын бұл жерде бірнеше бекіністер салынған. Соңғысы 1567 жылы қиратылды, қазір бұл орын қираған күйде сақталған.
Dunbar Castle was one of the strongest fortresses in Scotland, situated in a prominent position overlooking the harbour of the town of Dunbar, in East Lothian. Several fortifications were built successively on the site, near the English Scottish border. The last was slighted in 1567; it is a ruin today.
Құрылымы
Ғимараттардың ұзындығы шығыстан батысқа қарай жүз алпыс бес футтан асып, кейбір жерлерде солтүстіктен оңтүстікке қарай екі жүз он футқа дейін жетеді. Грос цитадель немесе қоршау деп санайтын Оңтүстік батареясы, тек бір жағынан қол жетімді, жеті жиырма екі фут биіктіктегі тік жарлы тасқа орналасқан және алпыс тоғыз футтық тас жол арқылы қорғанның негізгі бөлігімен байланысты. Цитадельдің ішкі өлшемі қабырғалардың ішінде елу төрт футқа алты фут. Оның пішіні сегізбұрышты. Бес зеңбірек тесігі сақталған, олар "жебе тесіктері" деп аталады. Олардың аузынан төрт фут, ал екінші жағынан он алты дюйм. Ғимараттар күмбезделген және сыртқы қабырғалардан сегіз футқа дейін созылып, ашық аулаға қарайды, содан жарық алады. Қорғанның ортасында қабырғаның бір бөлігі қалған, оның ішінде гербпен безенілген қақпа бар. Бұл қақпа басқа бөлмелерге апаратын секілді. Ортасында 1369 жылы інісінен мұрагерлікке ие болған Джордж, 10-шы Данбар графының қаруы бейнеленген. Ол Данбар және Марш графтығынан басқа, батыр әпкесі, Данбардың Қара Агнесінен Аннандейл және Мэн аралының иелігін мұра еткен. Ол мұрагерлікке келгеннен кейін олар онда орналастырылған болуы керек, өйткені ол бұл мүсіндік қаруды алғаш рет қабылдаған: атап айтқанда, үлкен үшбұрышты қалқан, және оның үстінде сегіз гүлмен әшекейленген жиегі бар арыстан. Қалқан шлеммен безендірілген, оның үстінде аттың басы бейнеленген. Оң жақта Брюстерлердің, сол жақта Мэн аралының гербтері орналасқан.
The body of buildings measured in excess of one hundred and sixty five feet from east to west, and in some places up to two hundred and ten feet from north to south. The South Battery, which Grose supposes to have been the citadel or keep, is situated on a detached perpendicular rock, only accessible on one side, seventy two feet high, and is connected to the main part of the castle by a passage of masonry measuring sixty nine feet. The interior of the citadel measures fifty four feet by sixty within the walls. Its shape is octagonal. Five of the gun ports remain, which are called the 'arrow holes'. They measure four feet at the mouth and only sixteen inches at the other end. The buildings are arched and extend eight feet from the outer walls, and look into an open court, whence they derive their light. About the middle of the fortress, part of a wall remains, through which there is a gateway, surmounted with armorial bearings. This gate seems to have led to the principal apartments. In the centre, are the arms of George, 10th Earl of Dunbar, who succeeded his uncle in 1369, and who besides the earldom of Dunbar and March, inherited the Lordship of Annandale and the Isle of Man from his heroic aunt, Black Agnes of Dunbar. They must have been placed there after his succession, as he was the first who assumed those sculptured Arms: viz, a large triangular shield, and thereon a lion rampant, within a bordure charged with eight roses. The shield is adorned with a helmet, carrying a crest: a horse's head bridled. On the right are the Arms of the Bruces, and on the left those of the Isle of Man.
Шотландия патшалығы
10 және 11 ғасырдың басында викингтер Шотландияға жиі шабуыл жасады. 1005 жылы Малкольм II басшылығымен Патрик де Дунбар солтүстіктегі викинг шабуылшыларына қарсы Муртлэйк қаласында (Марр қаласы) күресті, онда Аралар билеушісі Кеннет және Стратерн билеушісі Гриммен бірге қаза тапты. 1497 жылдың сәуір айында "Ханнис мұнарасы" үшін ағаш сатып алынды, ал бас шебер-құрылысшы Уолтер Мерлиун қақпа үйін немесе "алдыңғы жұмысты" аяқтады. Қақпаның "йеттері" үшін шегелер, ағаштан жасалған қоршау және Томас Баркер жасаған металл тор немесе йет сатып алынды. Джон Карьер жаңа құдық қазып алды. 1497 жылдың сәуір айында Джеймс IV келді және мамыр айында масондарға күміс сыйлық берді. Құрылыс әгі Косландтан әкелінді. Темір йеттің ілгектері немесе "круки" Эдинбург қамалындағы ұстаханада жасалды. Ағаш ұстасы Патрик Фальконнер Эдинбург қамалындағы патшаның бөлмесінің төбесін өлшеп, Дунбарда осындай төбе жасады. 1497 жылдың тамызында Дунбарлық Уильям Янг пен Томас Макачан есімді екі ағаш ұстасы Ханнис мұнарасының төбесін жабуға кірісті. Қыркүйекте оны "Склатер" Андрей аяқтады. Уилл Мерримоуттың қайығымен Дунбарға тақташалар мен бөренелер әкелінді. 1501 жылы жаңа темір терезелер немесе йеттер орнатылды.
In the 10th and early 11th centuries, the Norsemen made increasing inroads in Scotland and in 1005 a record exists of a Patrick de Dunbar, under Malcolm II, engaged against the Norse invaders in the north at Murthlake a town of Marr where alongside Kenneth, Thane of the Isles, and Grim, Thane of Strathearn, he was slain. In April 1497 timber was bought for the "Hannis tower" and the master mason Walter Merlioun was completing the gatehouse or "fore work". Nails were bought for the "yetts" of the gatehouse, a wooden portcullis and a metal grille or yett made by Thomas Barker. John the Quarrier excavated a new well. James IV visited in April 1497 and gave the masons drinksilver reward payments in May. Building lime was brought from Cousland. The hinges or "crukis" for the iron yett were made in the forge at Edinburgh Castle. A carpenter, Patrick Falconer, measured the roof or ceiling of the king's chamber at Edinburgh castle to make a similar roof at Dunbar. In August 1497 two Dunbar carpenters, William Young and Thomas Makachane, started to roof the Hannis tower. In September it was finished by Andrew the "Sclater". Slates and rafters were brought to Dunbar in Will Merrymowth's boat. In 1501 new iron window grills or yetts were provided.
Джеймс Стюарт, Олбани герцогы
Джеймс V еңбекке жарамсыз болған кезде қамал Олбани герцогының бақылауына өтті. 100 француз сарбазынан тұратын гарнизонға Франциск I жалақы төледі, ол олардың жалақысын квартирмейстер Морис де Ногенге жіберді. Осы кезеңде батыс жағында артиллериялық бекініс салынды. Оны 1514 жылдың желтоқсанында қамалға жауапты болған Антуан д'Арсес, Сиер де ла Басти жобалаған болуы мүмкін. Олбани 1527 жылдың маусым айында қосымша жөндеулер мен өзгерістер жасады. Бұл дәуірдегі бекініс салуға қатысты Антонио да Сангалло кіші салған итальяндық сурет, "il Duca D'Albania" деген жазбамен, Данбармен байланыстырылған. Тарихшы Брайони Кумбстың мақаласы Олбани герцогының қызметін, оның архитектуралық және көркемдік байланыстарын одан әрі зерттейді, бұл байланыстар блокхаус дизайнына әсер еткен, сондай-ақ ғимаратты еуропалық контекстке орналастырады және суреттің Фердинанд II Арагон үшін салынған Форт де Сальсқа ұқсастығын көрсетеді.
The castle came under the control of the Duke of Albany during the minority of James V. The garrison of 100 French soldiers was paid by Francis I of France, who sent their wages to the quartermaster Maurice de Nogent. During this period the artillery bulwark to the west was built. It may have been designed by Antoine d'Arces, Sieur de la Bastie who was placed in charge of the castle in December 1514. Albany organised further repairs and amendments in June 1527. An Italian drawing for a fortification of this period by Antonio da Sangallo the Younger, marked as an opinion for "il Duca D'Albania," has been associated with Dunbar. An article by the historian Bryony Coombs further explores the activities of the Duke of Albany and his architectural and artistic connections that informed the design of the blockhouse and situates the building in a European context, and highlights the resemblance of the drawing to the Fort de Salses as built for Ferdinand II of Aragon.
Джеймс V
Джеймс V 1537 жылдың жазында бірінші әйелі Мадлен Валуаның қайтысынан кейін қамалға жиі келіп, артиллериясын орналастыруды қадағалады. Шотланд сарайының адамы Джеймс Аткинхед капитан етіп тағайындалды. 1540 жылы Эйткенхед гарнизонында шетелдік артиллерия және мылтық сарапшыларының бірнешеуі болды, олардың ішінде Майстер Вольф, Морсо немесе Арморикалық Марко (қару жасаушы), Пётр Камбо, Тибо Рукур, Джон Рубино, Пётр Шоффет еді. Патрик Вемисс Питтенкрифф 1542 жылы қамалдың капитаны болды және жөндеуге 100 шотланд фунт стерлинг жұмсады.
James V came to the castle frequently in the summer of 1537 after the death of his first wife, Madeleine of Valois, and oversaw the arrangement of his artillery. A Scottish courtier James Atkinhead was installed as Captain. In 1540, Aitkenhead's garrison included a number of foreign artillery and handgun experts, including Master Wolf, Morso or Marco of Armorica who was the armourer, Peter Cumbo, Tibo Rukour, John Rubino, Peter Schoffett. Patrick Wemyss of Pittencrieff was captain of the castle in 1542 and spent £100 Scots on repairs.
Қиындықты жеңу
1545 жылдың шілдесінде Ангус графы Эдинбург қамалы қайта нығайтылғанын айтты, "бірақ Дунбарға қатысты ештеңе жасалғанын естімеді". 1546 жылы қамалдың жөндеу жұмыстарын қаржыландыру үшін 1370 фунт стерлинг сомасында француз ақшасы жіберілді. 1547 жылдың тамызында "Троуинмут" деп аталған зеңбірек Сент-Эндрюс қамалын қоршау үшін Дунбардан жөнелтілді. Жөндеу жұмыстарын Бриггис Роберт Гамильтон жүргізді. 1548 жылы Шрусбери графы қаланы жазалау мақсатында шабуыл жасады. Француз әскері Мсье Ла Шапель 1548 жылдың 18 маусымында қамалдың күзетшісі тағайындалды, ал Хамби Уильям Гамильтон капитан болды. 1548 жылы Пьеро Строцци мен Миглиорино Убальдини басшылығымен қосымша нығайту жұмыстары жүргізілді. Регент Арран қамал жұмыстарына Хэддингтоннан Джон Артур есімді шеберді шақыртты. Ағылшын әскері Томас Холкрофт 1549 жылдың 24 қыркүйегінде неміс жалдамалы әскері Кортпенник (Конрад Пенник) лейтенанты Питер Ландштедттың іс-қимылдарын сипаттады. Қамалдан оқ атуына қарамастан, Ландштедт Дунбардағы бір үйге бекініп, жиһаздарды қалада өрт сөндіру үшін пайдаланды. Ландштедт қамалдың алдында бекініс жасап, зеңбіректерін орналастыруды жоспарлады және қала маңындағы қамал қабырғаларының "өте ескі және төмен" екенін, ал қазір "жер және үйінділермен нығайтылғанын" айтты. Бұл ескі қабырғалар табиғи таста орналасқан. Ол ішкі ауланың ескі, биік қабырғаларын бомбалау арқылы қамалдың "алғашқы қабырғаларын" бұзуға болатынын ойлады. Алайда, бұл жоспарлар іске аспады. Регент Арран 1550 жылдың желтоқсанында жаңа нығайту жоспарын жасау үшін "форттың жобалаушылары мен суретшілеріне" тапсырма берді. Француз әскері және жазушы Жан де Боге қамалды және оның соғыстағы маңызды нысандарға жақын орналасқандығын былай сипаттады: "Қала теңіз жағасындағы биік жартасқа салынған, өте әдемі және мықты орын. Оған жетісу қиын, және оның құрылысында көптеген өнер көрсетілген. Қазіргі уақытта табиғатынан осыған тең ыңғайлы, оққа және шабуылдың басқа да түрлеріне аз ұшырайтын орынды табу қиын. Бұл қамал, сонымен қатар, Лодер, Дангласс, Хэддингтон, Аймут, Фаст Касл және Солтүстік Берик теңіз жолына және Басс аралына жеткілікті жақын орналасқан."
In July 1545 the Earl of Angus mentioned that Edinburgh Castle had been re fortified, "but as for Dunbar he heard of nothing done to it". French money amounting to £1,370 in 1546 was sent to fund repairs to the castle in 1546. In August 1547 the cannon called "Thrawynmouth" was shipped from Dunbar for use at the siege of St Andrews Castle. Repair works were carried out by Robert Hamilton of Briggis. The castle was burnt by the Earl of Shrewsbury on a punitive raid during the Rough wooing in 1548. A French soldier, Monsieur La Chapelle was made keeper of the castle on 18 June 1548 and William Hamilton of Humby was captain. Further re fortifications in 1548 were directed by Piero Strozzi and Migliorino Ubaldini. Regent Arran ordered a mason John Arthur to come from Haddington to work on the castle. The English soldier Thomas Holcroft described the activities of Peter Landstedt, a lieutenant of the German mercenary Courtpennick (Konrad Pennick), on 24 September 1549. Despite cannon fire from the castle, Landstedt got a foothold in a house in Dunbar, and used the furniture to start fires in the town. Landstedt planned to make an entrenchment in front of the castle to place his guns, and he thought the walls of the castle near the town were "very old and low," and now "revised with earth and mounds", these old walls being stone on the natural rock. He thought the old high walls of the inner court could be broken by bombardment to destroy the "first walls" of the castle. These plans were not realised. Regent Arran gave a tip to "devisaris and draweris of the fort", setting out a new fortification in December 1550. The French soldier and writer, Jean de Beaugué, described the castle and its proximity to key sites in the war:The castle is a very handsome and strong place built on a lofty rock on the edge of the sea, very difficult of approach, and on which so much art has been displayed, that few places are to be found anywhere at the present time, which are by nature more commodious, less exposed to battery, and all other methods of storming, than this castle, which besides, is sufficiently near Lauder, Dunglass, Haddington, Eyemouth, Fast Castle, and the sea road of North Berwick and the Bass.
Реформация дағдарысы
1559 жылы маусымда Гиз Мэри Единбургті басып алған қауымның протестант лордтарынан қорқып, Дунбар қамалына келді. 1560 жылдың мамыр айында француз гарнизоны үшін одан әрі жақсарту жұмыстарын итальяндық инженер жүргізді. Бұл жұмыстарды Лилитгоу сарайының күзетшісі және Корольдік артиллерия шебері Роберт Гамильтон Бриггсте, ал 1560 жылдың шілдесінде Мэри Гиз қайтыс болғаннан кейін Роберт Монтгомери қауым лордтары атынан тексерді. Олар қамалды "бұрынғыдан екі есе кеңейтілгенін" және 500-ге жуық әскерді орналастыруға қабілетті екенін хабарлады. Жаңа құрылыс дереу Единбург шартының талаптары бойынша бұзылды. Тамыз айында 100 ағылшын жұмысшысы, "пионерлер" деп аталғандар, қамалға жіберілді. Жергілікті жер иелеріне "рампирдің" – арық және қарсы шұңқырлы қамалдың – бір бөлігін, сондай-ақ артиллерия үшін үлкен платформаны бұзу міндеті жүктелді. Алайда, қамалдың француз капитаны Корбейран де Сарлабус басқаруды өз қолында ұстады және бұзуға жоспарланған аумақта орналасқан үңгірді қайта жаңартылды. Көтерілісші лорд Семпилл 1560 жылдың тамызында осы қамалға паналады. Қамал 1561 жылдың қыркүйегіне дейін Сарлабус басшылығындағы 60 француз әскерімен гарнизондық қызметте болды.
Mary of Guise came to Dunbar Castle in June 1559 in fear of the Protestant Lords of the Congregation who occupied Edinburgh. In May 1560, an Italian engineer was working on further improvements for the French garrison. These works were inspected by Robert Hamilton in Briggs, keeper of Linlithgow Palace and Master of the Royal Artillery, and Robert Montgomery in July 1560, after the death of Mary of Guise, on behalf of the Lords of the Congregation who reported that it was "more ample by the double than it was of before" and capable of holding 500 more soldiers. The new work was immediately demolished as a provision of the Treaty of Edinburgh. 100 English workmen called "pioneers" were sent to the castle in August. Local landowners were tasked with the demolition of part of a "rampire," a rampart with its ditch and counter scarp, and a great platform for artillery. However, the French captain of the Castle Corbeyran de Sarlabous remained in charge of the castle and refurbished a cavern which was within the area scheduled for demolition. The rebel Lord Sempill found a refuge in the castle in August 1560. The Castle remained garrisoned by 60 French troops under the command of Sarlabous until September 1561.
Шотландияның патшайымы Мэри
Шотландия королевасы Мэри 1561 жылғы шілдеде Роберт Анструтерді Данбардың капитаны етіп тағайындады. Ол Бриггстің Роберт Гамильтон жасаған тізімге сәйкес, зеңбіректер мен оқ-дәрілерді басқарды. 1561 жылғы тамызда Шотландияға оралғаннан кейін, ол өзінің жарты ағасы, Джон лорды қамалдың сақшысы етіп тағайындады. 1561 жылғы қарашада патшалық артиллерияның есепшісі Джон Чишолм алты зеңбірек (кулверин) жеткізді. Жұмыс шебері Уильям Макдауэлл және Эдинбург қамалынан келген тәжірибелі зеңбірекші Дэвид Роуэн бекіністі тексерді. Мэри 1562 жылғы 30 желтоқсанда Лорд Джонмен бірге Данбарда болды. Чишолм 1562 жылғы қазанда Хантли графына қарсы операциялар кезінде Данбардан солтүстікке Абердинге және кері зеңбіректер мен оқ-дәрі тасымалдады. Мэри Крейгмиллерлік Саймон Престонды Данбардың капитаны етіп тағайындады. Ол 1564 жылғы ақпанда келді және 1564 жылғы қарашада бір аптаға қамалға қонақтап келді. 1565 жылғы тамызда Мэри, Шотландия королевасына қарсы көтеріліс кезінде «Chaseabout Raid» деп аталған шабуылда, зеңбірек орналасқан жерлерін және артиллерияны жөндеуді, ал қоршау кезінде қамалдарды қайта құруға қажетті қол құралдарын тапсырды. Ол қамалға Ботвелл графымен әкелінді, содан кейін 15 маусымда Карберри төбесіндегі шайқаста жауларымен кездесті. 1567 жылғы қыркүйекте Ботвеллдің жақтастары мен капитан Патрик Уайтлоу немесе Кухителоуды қуу үшін қоршау салынды. Джон Чишолм Эдинбург қамалынан зеңбіректер әкелді. Гранж Уильям Кирккалди қамалдың сақшысы етіп тағайындалды. Данбар қамалы 1567 жылғы желтоқсанда Шотландия Парламентінің бұйрығымен қиратылды. Данбар және Инккиттегі бекініс «болашақта қайтадан негіз салуға болмауы үшін, толығымен жермен теңелуі және қиратылуы керек еді». «Жақып VI корольдің тарихы» кітабында «корольдің бекінісін» бұзу туралы бұйрық жазылған. 1568 жылғы қыркүйекте тастың бір бөлігі Лейт жағалауындағы құрылысқа қайта пайдалану үшін таңдалды.
Mary, Queen of Scots made Robert Anstruther captain of Dunbar in July 1561. He took charge of the cannons and ammunition according to an inventory made by Robert Hamilton of Briggs. Soon after her return to Scotland in August 1561, she appointed her half brother Lord John keeper of the castle. In November 1561 John Chisholm, comptroller clerk of the royal artillery provided six culverins. The master of work William MacDowall and David Rowan, an expert gunner from Edinburgh castle surveyed the fort. Mary stayed at Dunbar with Lord John on 30 December 1562. Chisholm shipped cannon and gun carriages from Dunbar north to Aberdeen and back in October 1562 during operations against the Earl of Huntly. Mary appointed Simon Preston of Craigmillar captain of Dunbar. She visited in February 1564 and came to stay at the castle for a week in November 1564. In August 1565, during the rebellion against Mary, Queen of Scots called the Chaseabout Raid, she ordered repairs to the gun emplacements and artillery, and hand tools that might be needed to re build the ramparts during a siege. She was brought to the castle by the Earl of Bothwell and then confronted her enemies at the battle of Carberry Hill on 15 June 1567. There was a siege in September 1567 to eject Bothwell's supporters and the captain, Patrick Whitelaw or Quhytelaugh. John Chisholm brought guns from Edinburgh Castle. William Kirkcaldy of Grange was made keeper of the castle. Dunbar Castle was finally slighted by order of the Parliament of Scotland in December 1567. Dunbar and the fortress on Inchkeith were to be "cast down utterly to the ground and destroyed in such a way that no foundation thereof be the occasion to build thereupon in time coming." The Historie of King James the Sext notes the order to demolish the "king's hous of strenthe." In September 1568, some of the stone was selected for reuse at the quayside of the Shore of Leith.