Кіріспе

Туберкулезге қарсы дәрі-дәрмек
Туберкулезге қарсы препарат

Циклосерин, Seromycin тауарлық атауымен сатылады, ГАБА трансаминаза ингибиторы және туберкулезді емдеу үшін қолданылатын антибиотик. Жиі кездесетін жағымсыз әсерлеріне аллергиялық реакциялар, құрысулар, ұйқышылдық, дененің шаршауы және сезімнің жоғалуы жатады. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті дәрілер тізіміне" енген.

Туберкулез

Туберкулезді емдеу үшін циклосерин екінші қатарлы дәрі ретінде жіктеледі. Оны тек бір немесе бірнеше бірінші қатарлы дәрілерді қолдану мүмкін болмаған жағдайда ғана қолдану қарастырылады. Сондықтан циклосерин тек көп дәріге резистентті және кең спектрлі резистентті M. tuberculosis штаммдарына қарсы қолдануға шектеледі. Бұл препаратты қолдануды шектеудің тағы бір себебі – оның тудыратын неврологиялық жағырғы әсерлері, себебі ол орталық нерв жүйесіне (ОНЖ) еніп, бас ауруы, ұйқышаңдық, депрессия, бас айналу, есілдік, шатасу, парестезия, дизaртрия, жоғары сезімталдық, психоз, құрысулар және дірілдеу (тремор) сияқты көріністерге әкелуі мүмкін. Циклосериннің дозасын асыра қолдану парезге, құрысуларға және комаға соқтыруы мүмкін, ал алкоголь ішу құрысулар қаупін арттыруы мүмкін. Тағы бір шолуда пайдалы екенін көрсететін алдын ала мәліметтер табылды. Құмарлыққа (әртүрлі тәуелділіктерге) қарсы қолданылуының тиімділігі туралы мәліметтер әлі толыққанды емес және нақты емес.

Әрекет ету механизмі

Циклосерин бактериялардың жасуша қабырғасының биосинтезін тежеу арқылы антибиотик ретінде әрекет етеді. D-аланиннің циклдік аналогы ретінде, циклосерин пептидогликан синтезінің цитозольдық кезеңдеріндегі маңызды екі ферментке қарсы күреседі: аланин рацемазасы (Alr) және D-аланин:D-аланин лигазасы (Ddl). Циклосерин сериннің циклданған түрі ретінде қарастырылуы мүмкін, онда азот-оттек байланысын құру үшін дигидрогеннің тотығу арқылы жоғалуы жүзеге асады. Циклосерин негіздік жағдайларда тұрақты, ең жоғары тұрақтылығы pH = 11,5 шамасында байқалады.

Синтез

Құралымды синтездеудің алғашқы әдістері 1955 жылы алғаш рет жарияланды, онда Стаммер тобы –β-аминоксиаланин этил эфирінен рацемиялық синтез жасады. 1957 жылы Platter және авторлар тобы сәйкес α-амино-β-хлоргидроксам қышқылдарын циклдеу арқылы таза D-энантиомерін синтездеуге қол жеткізді. 2010 жылдары арзан сериннен (қалыпты L-сериннің кері нұсқасынан) басталатын бірнеше әдістер әртүрлі топтармен жарияланғандықтан, құралымның химиялық синтезінде революция болды. Құралымның биосинтезі он гендік кластермен анықталады. Серин мен аргинин O-уредосеринге айналады, содан кейін циклдеу арқылы түпкілікті құралымға өтеді. 2013 жылы Уда және авторлар тобы кластердегі үш ферменттің рекомбинантты түрлерін қолданып, құралымды сәтті өндірді. 1963 жылғы патент бактериялық ферментация арқылы дәрінің өнеркәсіптік өндірісін сипаттайды. XXI ғасырда ферментация немесе химиялық синтез – қандай процесс қолданылатыны белгісіз.

Тарих

Бұл қосылыс алғаш рет екі команда шамамен бір уақытта оқшауланды. Мерк компаниясының қызметкерлері оксамицин деп аталатын қосылысты Streptomyces түрінен бөліп алды. Сол команда молекуланы синтетикалық түрде дайындады. "Эли Лили" компаниясының қызметкерлері бұл қосылысты Streptomyces orchidaceus штамдарынан бөліп алды. Ол серин мен гидроксиламине дейін гидролизделді.

Экономика

АҚШ-та циклосериннің бағасы 30 таблеткаға 500 доллардан 2015 жылы 10 800 долларға дейін өсті, себебі Chao Center for Industrial Pharmacy and Contract Manufacturing компаниясы 2015 жылдың тамызында Rodelis Therapeutics компаниясына өткен кезде. Бағаның өсуі бұрынғы иесі, өндіріс процесін бақылауды сақтап қалған Пердью университетінің ғылыми-зерттеу қоры араласуымен тоқтатылды, және Rodelis дәрі-дәрмекті Пердью университетінің коммерциялық емес ұйымына қайтарды. Қор енді 30 капсула үшін 1050 доллар алады, бұл бұрынғы бағадан екі есе жоғары. Eli Lilly компаниясы қайырымдастық жобасының жалғасуын қамтамасыз етпегені үшін сынға ұшырады. Дегенмен, АҚШ-тың монополияға қарсы заңдарына сәйкес, ешбір компания лицензия бергеннен кейін өнімнің бағасын реттей алмайды.

Зерттеу

Кейбір эксперименталдық дәлелдер D циклозериннің нейрондық байланыстарды нығайтуға көмектесу арқылы оқуға көмектесетінін көрсетеді. Ол посттравматикалық стресс синдромы (ПТСС) және ұайқысыздық аурулары бар адамдарда, сондай-ақ шизофрениямен емделіп жатқандарда экспозициялық терапияны жеңілдетуге көмек ретінде зерттелді. Клиникалық сынақта, емдеуге төзімді екіполярлық депрессияны емдеу үшін D циклозерин бір реттік кетамин дозасымен бірге зерттелді. Кетамин инфузиясынан кейін 8 апта бойы қолданылғанда, циклозерин сынаққа қатысқандардың барлығында антидепрессанттық әсерді күшейткендей көрінді. Алайда, 2019 жылғы клиникалық сынақ кетамин инфузиясының антидепрессанттық әсерін сақтау тұрғысынан D циклозерин және плацебо топтары арасында статистикалық айырмашылықтарды көрсетпеді. Авторлар осы нәтижелердің бірнеше себебін ұсынады, атап айтқанда, жоғары тәуекелге ұшыраған немесе емдеуге өте төзімді қатысушыларды қосу, сондай-ақ кетамин инфузиясы кезеңінен туындаған ықтимал бұрмалаушылық әсер. Нәтижелер D циклозериннің плацебоға қарағанда күштірек антисуицидтік әсерге ие екенін көрсетсе де, авторлар бұл айырмашылықтың себебі плацебо тобының жағдайының нашарлауы болуы мүмкін екенін ескертеді, ал D циклозерин тобының жағдайы жақсарған болуы мүмкін. D циклозерин мен атипикалық антипсихотик лурасидонды қамтитын циклозерин/лурасидон комбинациясы жедел суицидтік ойлар/мінез-құлыққа қарсы қолдану үшін әзірленуде.