Франция авторлық құқық заңнамасы туралы заң жобасы

Кіріспе

Француздық авторлық құқық туралы заң жобасы

Loi DADVSI (көбінесе «dadsi» деп айтылады) – француздық Loi relative au droit d’auteur et aux droits voisins dans la société de l’information (ағылшын тілінде: «ақпараттық қоғамда авторлық құқық және туысқан құқықтар туралы заң») деген үлкен заңның қысқартылған атауы. Бұл – француз авторлық құқығын реформалауға бағытталған заң жобасы, негізінен 2001 жылғы Ақпараттық қоғам туралы директиваны іске асыру мақсатында жасалған. Бұл директива өз кезегінде 1996 жылғы WIPO шартын іске асырады. Заң бастапқыда өте техникалық және қарапайым адамға тиесілі емес деп есептелгенімен, 2005 жылдың желтоқсаны мен 2006 жылдың 30 маусымы аралығында француз парламенті талқылаған кезде, екі палатада да дауыс беру кезінде үлкен дау-жанжал тудырды. Заң жобасының көп бөлігі авторлық құқыққа ие туындыларды өзара желілер арқылы алмасу және цифрлық құқықтарды басқару (DRM) қорғау шараларын бұзуды қылмыстық қылды. Басқа бөлімдер авторлық құқыққа қатысты басқа да мәселелерді қарастырды, соның ішінде өнер туындыларын қайта сату құқығы, мемлекеттік қызметкерлер жасаған туындыларға авторлық құқық, сондай-ақ білім беру және мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін авторлық құқықтан жасалған ерекшеліктер және басқа да мәселелерді қамтыды. Заң Францияда еркін бағдарламалық жасақтаманы шектеуі және жеке пайдалану үшін авторлық құқықпен қорғалған туындыларды көшіру құқығын күрт қысқартуы мүмкін деген қорқыныш тудырғандықтан, көп дау тудырды. Заң жобасының бастапқы нұсқасында жоқ кейбір түзетулер өндірушілерді өздерінің жеке меншік санариптік музыка форматтарын басқа бағдарламалық жасақтама әзірлеушілермен бөлісуге міндеттеуі мүмкін (қосымшалықты қамтамасыз ету үшін қажетті құжаттаманы ұсыну арқылы). Осыған байланысты Apple Computer және оның АҚШ-тағы өнеркәсіптік топтарымен қарым-қатынас шиеленісіп, АҚШ баспасөзінде наразылық білдірді. Сондықтан, DADVSI заң жобасы кейде ағылшын тіліндегі баспасөзде «iTunes заңы» немесе «iPod заңы» деп аталды (қараңыз: Өзара әрекеттесу және Apple-дың дауы), бірақ Францияда бұл заң осылай аталатын жоқ.

Саясат

DADVSI заңы 2005 жылдың желтоқсан айында «жалпы лицензия» деп аталған дауыс беру кезінде француз саясатында күтпеген жерден кеңінен талқыланып, назар аударды. Екі маңызды президенттік үміткер осы дауға жеке араласты, ал басқалары мәлімдеме жасады.

Лоббистік қызмет

Француз парламентінің мүшелері және басқа да бақылаушылар түрлі топтар мен салалар тарапынан жүргізілген қарқынды лоббилеуді ашық сынады. Бернард Карайон, Тарн департаментінің UMP депутаты, ұлттық телеарнада белгілі бір топтардың лоббилеуін, қысымын және тіпті шантажын айыптады. Көптеген парламентарийлер барлық тараптан мұндай қарқынды лоббилеуді ешқашан көрмегендерін айтты, соның ішінде интернет пайдаланушылары мен ашық кодты бағдарламалық қамтамасыз етуді жақтаушылардың хаттар мен электрондық пошталармен толқытып жіберген халықтық күш-жігерін де. Бір кезде сенатор Мишель Шарассе парламенттік қызметкерлерден лоббистерді дәліздерден шығарып тастауды талап етті. Ален Сугенот, жаһандық лицензияны қолдаушы, Côte d'Or департаментінің UMP депутаты, кейбір топтар немесе компаниялар жаһандық лицензияға дауыс берген депутаттардың сайлау округтеріндегі іс-шараларды қолдаудан бас тартумен қорқытқандарын айтты. Сугено, сондай-ақ Боун қаласының мэрі, оның қаласы енді кинофестивальді қолдамайтынын және оны есептеу және интернет технологияларымен байланысты шаралармен алмастыратынын мәлімдеді. Мәдениет министрі Рено Доннедье де Вабрес кейбір өнеркәсіптік топтарға тым жақын болғаны үшін сынға ілікті. DADVSI талқылауының басында, желтоқсан айында Доннедье де Вабрес Ұлттық Ассамблеяның бір бөлмесінде коммерциялық музыка жүктеу платформаларын көрсетті, онда депутаттарға 10 евролық несиемен тегін тіркелгі берілді. Оппозиция депутаты Кристиан Пол бұл әрекетті айыптады, ал Ассамблея төрағасы Жан Луи Дебре демонстрацияны тоқтатты, ол демонстрацияға рұқсат бергенімен, оны осылай өткізуге рұқсат бермегенін түсіндірді. Француз интернет пайдаланушыларын қорғаушы Odebi лигасының мәліметінше, Доннедье де Вабрес көмекшілерінің кейбіреуі өнеркәсіптік топтармен тығыз байланыста болған. Жауап ретінде, SACD-ден Паскаль Рогард сияқтылар Лиганы жеке шабуылдар жасауға маманданған деп айыптады. Заңға енгізілген кейбір түзетулер (150/151, 267) кейбір парламентарийлер мен басқалар тарапынан «Vivendi Universal түзетулері» деп аталды, себебі олар бұл ойын-сауық алып компаниясынан шыққан деп есептелді. Ашық кодты бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдайтын EUCD.info тобы өнеркәсіптік топтың лоббисіне «төрт бағаналы залға» кіруге рұқсат берілгенін сынады, бұл зал әдетте депутаттар мен журналистерге ғана қол жетімді.

Some members of the French parliament, as well as other observers, publicly decried the intense lobbying by various groups and industries. Bernard Carayon, UMP deputy for the Tarn département, denounced lobbying, pressures and even blackmail on the part of certain groups on national TV. A number of parliamentarians said they had never seen such intense lobbying from all sides, including a grassroot effort from Internet users and free software advocates which inundated them with letters and emails. At one point, Senator Michel Charasse demanded that parliamentary staff clean out corridors of loitering lobbyists. Alain Suguenot, a supporter of the global license, UMP deputy for the Côte d'Or département, hinted that some groups or societies supporting events had threatened to withdraw their support for events in the constituencies of deputies voting in favour of the global license. Suguenot, who is also mayor of the town of Beaune, indicated that his town would no longer support a cinema festival and would replace it by something related to computing and Internet technologies. Minister of Culture Renaud Donnedieu de Vabres was criticized for being too close to some industry groups. At the beginning of the DADVSI discussion in December, Donnedieu de Vabres organised a demonstration of commercial music download platforms inside a room of the National Assembly, where deputies were given a free account with a €10 credit. Opposition deputy Christian Paul denounced this action and the demonstration was shut by president of the Assembly Jean Louis Debré, who indicated that though he had authorized the demonstration he had not authorized it to go in this manner. According to the Odebi league, a pressure group defending French Internet users, some aides of Donnedieu de Vabres had strong links to industry groups. In response, some, such as Pascal Rogard from SACD, denounced the League as a specialist in ad hominem attacks. Some amendments to the law (150/151, 267) were labeled by some parliamentarians and others as the "Vivendi Universal amendments", because they were allegedly inspired by the entertainment giant. The free software advocate group EUCD. info denounced the fact that the lobbyist for an industry group was allowed into the "four column hall", a room in the Assembly building whose access is normally restricted to deputies and journalists.

Аң-таңдық

Министр Доннедье де Вабрес парламент мүшелері тарапынан дайындықсыздық танытқаны үшін сынға ілікті. Мысалы, оңшыл партияның басшысы Франсуа Байру министрдің соңғы сәтте жеті беттік түзетулерді ұсынғанын сынады, бұл түзетулер авторлық құқыққа ие материалдардың заңсыз көшірмелері үшін қолданылатын қылмыстық жазалау жүйесін толығымен өзгертіп, іс жүзінде "Интернет полициясын" құрған. Ол мұндай маңызды өзгерістер комиссияда қаралуы тиіс екенін атап өтті. 2006 жылдың 3 қаңтарында Ұлттық Ассамблея төрағасы Жан Луи Дебре (UMP) Республика Президентіне арналған жылдық құттықтау сөзінде үкімет тарапынан шұғыл процедураны қолдануын сынап, оның тым жиі қолданылатынын мәлімдеді. Сондай-ақ ол үкіметтің асығыс түрде дайындалған заң жобаларын Парламентке жіберіп, кейіннен өз мәтіндерін түзету үшін түзетулер енгізуіне наразылық білдірді. ДАДВСИ туралы айта келе, ол үкімет мәтінді қарау кезінде төрт беттен тұратын екі түзетуді жібергеніне өкініш білдірді, бұл түзетулер Байру да сынаған түзетулер болатын. 2006 жылдың 15 наурызындағы "Canard Enchaîné" зерттеуші журналисі Дебре Доннедье де Вабрестің "бізді қиын жағдайға түсіріп, бастапқыда қиыншылыққа итерген ешнәрсе емес" деп шағымданғанын хабарлады.

Наразылық акциялары мен Интернет акциялары

EUCD.info тобы интернет арқылы петиция ұйымдастырды, 2006 жылдың маусым айына дейін 170 мыңнан астам қол жиналды. Заңның кейбір тармақтарына қарсы шыққан топтар түрлі наразылық акцияларын өткізді. StopDRM тобы флэшмобтар ұйымдастырды. Әртүрлі топтар 2006 жылдың 7 мамырында жаңа француз авторлық құқық заңына қарсы шеру ұйымдастырды, себебі заң жобасы Сенатта қаралып жатты; шеру авторлар құқығын еске алу үшін гүлдер қоюмен аяқталды. 2006 жылдың 9 маусымында, еркін бағдарламалық қамтамасыз ету қорының президенті Ричард М. Столлман бастаған делегация премьер-министр Доминик де Вильпенмен кездесу үшін Матиньон қонақ үйіне барды, бірақ премьер-министр мен оның кеңесшілері олармен кездесуден бас тартты. Делегация Microsoft компаниясының Билл Гейтс сияқты бизнес-лидерлері ресми түрде қабылданып, ал олардың қабылдалмауына наразылық білдірді. Олар EUCD.info петициясына қол қойған 165 000 адамның тізімін тротуарға тастады, бұл қарапайым азаматтардың мүдделеріне деген жек көрушілік деп санайтындықтан жасалды. 26 маусымда Сталлман Париж қаласы (Париж, capitale du Libre) ұйымдастырған еркін бағдарламалық қамтамасыз ету бизнес-кеңесінде DADVSI-ге қарсы сөйледі; 28 маусымда ол президенттікке кандидат Сеголен Рояльмен кездесті. Odebi лигасы "ірі" жазбалар компанияларының позициясын қолдайтын саясаткерлерге қарсы науқан жүргізді. Министр Доннедье де Вабреске қарсы Google-те бомбалау науқаны жүргізілді: Google-де «министр» немесе «ақшалайлаушы» деп іздеу нәтижесінде Доннедье де Вабрестің ақшаны жылыстау қылмысы үшін сотталғаны туралы жаңалықтар мақаласы шықты.

Авторлық құқыққа ие шығармаларды Интернет арқылы көшіруді тоқтату

DADVSI заңы Интернет желісі арқылы теңдестік желілерде авторлық құқыққа ие музыка мен бейнелерді көшіруді тоқтатуға бағытталған бірнеше баптарды қамтиды. Заң жобасының бастапқы нұсқасында авторлық құқыққа ие материалдарды заңсыз көшіруге байланысты барлық әрекеттер, соның ішінде көшірмелеуге қарсы жүйелерді айналып өту, 3 жылға бас бостандығынан айыру және/немесе 300 000 евро айыппұл түрінде қылмыстық жазаға тартылумен жазаланды. Алайда, бірқатар парламентарийлер бұл миллиондаған интернет пайдаланушыларын, әсіресе жастарды қылмыстық жауапкершілікке тартумен тең екенін айтты, ал министр Доннедье де Вабрес дереу "эскалация" деп аталатын түзетулерді ұсынды: заңсыз файлдарды көшіретін пайдаланушыларға алдымен ескерту жасалады, содан кейін айыппұл салынады, ал қайталап бұзушыларға қатаң жазалар қолданылады. Нәтижесінде, авторлық құқықпен қорғалған туындыларды Интернет арқылы көшіруге немесе көшірмелеу жүйесін ашуға мүмкіндік беретін бағдарламалық қамтамасыздаманың авторлары мен баспагерлері қылмыстық жауапкершілікке тартылуы шешілді, ал пайдаланушыларға анағұрлым жеңіл жазалар берілді.

Авторлық құқықпен қорғалған туындыларды өзара байланыс желілерінде ортақтастыру

Қазіргі заң бойынша, CPI L335 2 және L335 5 авторлық құқық иелерінің рұқсатынсыз авторлық құқықпен қорғалған туындыларды жариялау әрекеті үш жылға бас бостандығынан айыру және/немесе 300 000 евро айыппұл салумен жазаланады. Файлдарды бір-бірімен өзара байланыс желісі арқылы бөлісу осы тыйымның қолданыс аясына кіретіні жоқ па деген мәселе даулы болып келді. Мысалы, Audionautes сияқты бірнеше топтар, интернет сайттарынан немесе әріптестер желілерінен авторлық құқықпен қорғалған туындыларды алу әрекеті жеке көшірме жасау болып табылады және CPI L122 5-ке сәйкес авторлық құқық ережелерінен босатылатынын мәлімдеді. Соттар әртүрлі шешім шығарды, кейбіреулері әріптестер желісін пайдаланушыларды кінәлі деп тапты, ал енді біреулері ақтады. DADVSI заңының 14-бабы әріптестер желісінен авторлық құқықпен қорғалған туындыны жүктеу әрекетін осы режимнен босатады. Бұл босату коммерциялық мақсатсыз авторлық құқықпен қорғалған туындыны көпшілікқа ұсыну әрекетіне де қолданылады, егер мұндай ұсыну әріптестер желісін пайдаланудың тікелей салдары болса; бұл ереже көптеген әріптестер желілері жүктелген мазмұнды автоматты түрде басқа пайдаланушыларға ұсынатынын ескере отырып қосылды, сондықтан тек жүктеуді жалған жасау қылмысынан босату жеткіліксіз болар еді. Бұл әрекеттер жалған жасау қылмысынан босатылғанымен, оған қарағанда жеңіл жазаға тартылады, ал айыппұлдың мөлшері үкімет шешімімен (жарлықпен) белгіленеді. Министр Доннедье де Вабрес жүктеу әрекеттері үшін 38 евро айыппұл салынатынын хабарлады, бірақ бұл бір файлға қатысты ма (яғни, заңсыз жүктеп алынған 1000 әнді алған адам теориялық тұрғыдан 38 000 евро айыппұл төлеуі мүмкін) әлде бірнеше жүктеу бір айыппұлмен жазалана ма, әлі белгісіз. Патрик Блоше сияқты жаһандық лицензияны қолдайтындар айыппұлдар мемлекеттік бюджетке түсетінін және осылайша суретшілерге қаржылық пайда әкелмейтінін атап өтті.

"Vivendi Universal" түзетулері

Парламенттің екі палатасы қабылдаған бірнеше түзетулер қорғалған туындыларды заңсыз көшіруге қолданылатын бағдарламалық жасақтама авторларына азаматтық және қылмыстық жауапкершілік енгізеді. Бұл түзетулер "Vivendi Universal" немесе "VU" түзетулері деп кеңінен танылды; бұл терминді Парламент мүшелерінің кейбіреуі қолданды, себебі бұл түзетулерді ірі ойын-сауық корпорациясы Vivendi Universal күшпен ілгерілеткен деген болжам бар. Odebi League және EUCD.info мәліметтері бойынша, бұл түзетулерді биліктегі UMP партиясының төрағасы және президенттікке үміткер Николя Саркози жасырын түрде қолдаған. Олар Сенат қабылдаған мәтіннің 12 bis және 14 quarter баптарын құрады. 12 bis бабы авторлық құқықпен қорғалған туындыларды заңсыз таратуға арналған "көрінетін" бағдарламалық жасақтаманы қолжетімді етуге немесе мұндай бағдарламалық жасақтаманы пайдалануға қасақана шақыруға қатысты адамдарға үш жылға дейін бас бостандығынан айыру және/немесе 300 000 евроға дейін айыппұл салатын қылмыстық жазаларды енгізді. Көптеген сарапшылар бұл баптың конституциялық екендігіне күмән келтіреді, себебі "көрінетін" сөзі айыптаманы анықтауда белгісіздік тудырады; сондай-ақ, бұл бап бағдарламалық жасақтама авторларын олар бақыламайтын басқа адамдардың (пайдаланушылардың) әрекеттері үшін қылмыстық жауапкершілікке тартуға әкелуі мүмкін деп санайды. 14 quarter бабы авторлық құқықпен қорғалған туындыларды заңсыз таратуға негізгі арналған бағдарламалық жасақтаманы жасаушыларды, бағдарламалық жасақтаманың мазмұнын өзгертпесе, осы таратуды болдырмау үшін техникалық шараларды енгізуге мәжбүрлейтін сот шешімі алуға мүмкіндік берді. Аталған шараларды тиімді жүзеге асыруға көмектесу үшін авторлық құқықпен қорғалған туындылардың тізілімі қолжетімді. Бұл бап, Vivendi Universal компаниясының Сильви Форбин ұсынған SNOCAP сияқты технологияларды өзара желілік бағдарламаларға енгізуді міндеттейді. Бұған байланысты түзету, 14 ter A бабын құрайды, онда интернет пайдаланушылары өздерінің интернет-қосылысын "қорғалған" етулері және оны авторлық құқықпен қорғалған туындыларды заңсыз тарату үшін пайдаланбауы керек екені айтылған; интернет-провайдерлер пайдаланушыларға қажетті технологияны ұсынуға міндетті. Бұл шара Wi-Fi желісіне қолсұғылғандарын айтқан өзара желілік пайдаланушыларға бағытталған, бірақ барлық пайдаланушыларды компьютерлеріне антивирустық және сүзгілеу бағдарламаларын орнатуға мәжбүрлеуі де мүмкін.

Some amendments, adopted by both houses of Parliament, introduce civil and criminal responsibility for authors of software used for illicit copying of protected works. These amendments are widely known as the "Vivendi Universal" or "VU" amendments; that terminology was used by some members of Parliament, the reason for it being that, allegedly, these amendments were strongly pushed by Vivendi Universal, a major entertainment corporation. According to the Odebi League and EUCD. info, these amendments were unofficially supported by president of the ruling UMP party and presidential candidate Nicolas Sarkozy. They ended up making up articles 12 bis and 14 quarter of the text adopted by the Senate. Article 12 bis introduced criminal penalties (up to 3 years in prison and/or a fine of up to €300,000) for people who knowingly make available software "manifestly" meant to transmit copyrighted works illegally, or who knowingly incite to the use of such software. A number of commentators doubt the constitutionality of this article, because of the uncertainty introduced by the word "manifestly" for defining an incrimination; they also contend that this article amounts to making authors of software criminally responsible for the actions of others (users) that they do not control. Article 14 quarter made it possible for right holders to obtain court injunctions ordering makers of software mainly used for illegal transmissions of copyrighted works to implement whatever technical measures that can prevent this usage, as long as they do not change the nature of the software. A register of copyrighted works is made available in order to help in the effective implementation of those measures. This article could make it mandatory to implement technologies such as SNOCAP into peer to peer transmission programs, as proposed by Sylvie Forbin from Vivendi Universal. A related amendment, making up article 14 ter A, mandated that Internet users should "secure" their Internet connection so that it is not used for transmitting copyrighted works illegally; Internet service providers are supposed to provide users with the suitable technology. This measure may be targeted at peer to peer users claiming that their WiFi connection was hijacked, but it may also result in forcing all users to install anti virus and filtering software on their machines.