Кіріспе

R v Hydro Québec, [1997] 3 S. C. R. 213 – Канада Жоғарғы Сотының маңызды конституциялық шешімі. Сот қоршаған ортаны қорғау мақсатындағы Канаданың қоршаған ортаны қорғау заңы қылмыстық заң болып табылатынын және оның заңды федералдық заң екенін растады.

Өмірбаян

Hydro Québec компаниясы 1990-шы жылдардың басында Квебек провинциясындағы Сент-Морис өзеніне полихлорлы бифенилдерді (ПХБ) төккені айтылуда.

Соттың дәлелдеуі

Көпшілік түсіндірмелерді судья Ла Форест жазды, оған судьялар Л’Хеуре-Дюбе, Гонтиер, Кори және Маклачлин қосылды. Ла Форест «қоршаған ортаны» реттеу құқығы қай билікке тиесілі екенін қарастыра бастады. Ол «қоршаған орта» провинцияға немесе федералды үкіметке бөлек жатқызылатын жекелеген мәселе емес, керісінше, екі үкімет арасында бөлісе алатын кең таралған мәселе деген қорытындыға келді. Ла Форест заңның маңызын және негізгі мақсатын қарастырды. Ол заңның басты ерекшелігі – «қоршаған ортаны, адам өмірін және денсаулығын зиянды заттардан қорғау, осы заттарды реттеу арқылы» екенін анықтады. Ла Форест содан кейін заңның 1867 жылғы Конституциялық актінің 91(27)-бабына сәйкес федералдық құзыретке жататын «қылмыстық заң» болып табылатынын қарастырды. Ол нағыз қылмыстар үшін қылмыстық құқықта жоғары дәрежедегі кінә таныту (mens rea) болуы керек екенін атап өтті. Заңдар провинциялық билікке тікелей араласу үшін қылмыстық сипатта жасырылуы мүмкін («жасанды заң» деп те аталады). Ла Форест «жасандылық» тесті заңның «заңды қоғамдық мақсатқа» негізделгеніне байланысты екенін мәлімдеді. Ол қоршаған ортаны қорғау мұндай заңды мақсат болып табылады деп тапты. Бұл халықаралық маңызы бар мәселе, бірақ ол провинциялардың федералды үкіметпен бірге оны реттеуіне кедергі келтірмейді. Ла Форест Hydro Québec компаниясының заң тек қана реттеуші жүйе болып табылады деген пікірін жоққа шығарды. Ол заңның «қажетсіз кең тыйым салулардан аулақ болудың және нақты уытты заттарды мұқият анықтаудың тиімді құралы» екенін атап өтті. Заңның ережелері қоршаған ортаны жалпы қорғауға емес, қауіпті және уытты заттарды бақылауға бағытталған. Регламенттің қажеттілігі – мәселенің күрделілігінен туындайды және ол тек реттеуші схеманы білдірмейді.

Келіспеушіліктер

Бас судья Ламер басқа пікір жазды, оған судьялар Сопинка, Якобуччи және Майор қосылды. Ламер Ла Форесттің қорытындыларын қарастырды. Ол қоршаған ортаны қорғауды денсаулықты қорғау арқылы қылмыстық құқық мақсаты ретінде қарастырудың дұрыс екендігімен келісті, бірақ заңның мақсаты қоршаған ортаны қорғау емес екендігімен келіспеді. Ламер заңның мақсаты қоршаған ортаның ластануын реттеу екенін мәлімдеді. Ол заңның реттеуші сипаты бар екенін көрсететін бірнеше ережелерді атап өтті. Оның сөзіне göre, 34 және 35-баптар қоршаған ортаны реттеуге бағытталған және қылмыстық құқық ерекшелігін білдіретін тыйым салуды белгілемейді. Заң Қоршаған орта министріне белгілі бір заттарға уақытша тыйым салу құқығын береді, бұл Ламер үшін қылмыстық заңды қабылдаудың өте ерекше жолы. Сонымен қатар, провинциялар өздерінің ұқсас заңдарын реттесе, заңнан босатылуы мүмкін, тіпті провинциялар қылмыстық заң шығара алмайды. Ламер содан кейін заңның федералды бейбітшілік, тәртіп және жақсы үкімет билігінің «ұлттық өлшеміне» жататынын қарастырды. Заңды қолдану үшін ол «жаңа» пәнді қамтуы керек, «провинциялық мәселелерден анық ажыратылатын бірлік, ерекшелік және бөлінбеушілікке ие болуы керек, сондай-ақ Конституциядағы заңнамалық биліктің негізгі таралуымен үйлесімді провинциялық юрисдикцияға тигізетін әсердің масштабы болуы керек». Ламер «ұлы заттар» анықтамасының бұл талаптарға жауап беру үшін тым кең екенін айтты. Ол тек шекарадан өтетін ғана емес, сонымен қатар шекарадан өте алмайтын заттарды да қамтиды. Осының салдарынан, бұл мәселені провинция реттеуге құқылы, және ол R. v. Crown Zellerbach ісінен «провинциялық қабілетсіздік сынағынан» өте алмайды.