Кіріспе

Өнімді соңғы пайдаланушының қалауынша өзгертуі, компьютерлерді және басқа да аппараттарды модификациялау

Моддинг (модификациялаудан) – бұл аппараттық, бағдарламалық жасақтаманы немесе кез келген басқа да нысанды дизайнердің бастапқы ниетінен тыс функцияны орындау үшін немесе жекешелендірілген сипаттамаларға немесе сыртқы түріне қол жеткізу үшін өзгерту амалы. Бұл термин көбінесе бейне ойындарды модификациялауға қатысты қолданылады, әсіресе жаңа немесе өзгертілген контент жасау және оны интернет арқылы таратуға байланысты. Ол компьютерлерді разгонға салу үшін де қолданылуы мүмкін, яғни процессордың жұмыс жиілігін арттыру үшін. Корпус моддингі – көптеген компьютер әуесқойлары арасында танымал әрекет, ол компьютер корпусын жекешелендіруді немесе сумен салқындату жүйесін орнатуды қамтиды. Автокөліктерге қатысты моддинг қозғалтқышты күйге келтіру, көліктің басқару блогын қайта бағдарлау немесе автокөліктің сыртқы түрін өзгертуді білдіруі мүмкін.

Құқықтық мәселелер

Моддинг кейде авторлық құқық иеленушінің заңды құқықтарын бұзуы мүмкін. Кейбір елдерде моддингті тыйым салатын заңдар бар және моддерді көшірмелерді қорғау схемаларын жеңуге тырысуда деп айыптайды. АҚШ-та DMCA заңына сәйкес, интеллектуалдық меншік иелерінің құқықтарын бұзатын модтар үшін қатаң жазалар белгіленген. Еуропалық Одақта мүше мемлекеттер авторлық құқық туралы директиваға келісіп, оны ұлттық заңнамаға енгізіп жатыр. 2005 жылдың шілдесінде Ұлыбританиядағы Кэрфилли магистраттық соты 22 жастағы бір ер адамды ішкі бағдарламалық қамтамасыз ету мен ойындар орнатылған модификацияланған Xbox сатқаны үшін соттады. Дегенмен, кейбір еуропалық елдер құқықтық мәселелерді басқаша түсінуі мүмкін екенін атап өту керек. Италияда судья Sony-дің ісін қарастырып, консоль иелері онымен не істеуін өздері шешеді деген шешім шығарды. Сонымен қатар, Испанияда да Еуропалық Одақтың авторлық құқық заңнамасына қарамастан, мод-чиптер заңды деп танылды. Моддинг – ойын платформасына бағдарламалық немесе аппараттық деңгейде жасалатын рұқсатсыз өзгеріс. Кейс-модтар – құрылғының белгілі бір стильдік элементтерін өзгерту арқылы жасалатын модификациялар. Мысалы, Microsoft Xbox 360 консолін өзгерткен адамдар контроллердегі LED шамдардың түсін өзгерте алады. 2009 жылдың 5 тамызында Калифорния мемлекеттік университетінің 27 жасар студенті Мэтью Криппен Xbox 360, PlayStation 3 және Nintendo Wii сияқты ойын консольдарын пайда табу мақсатында модификациялағаны үшін қамауға алынды. Криппен куәлік бергендей, бұл өздерінің заңды түрде иеленген ойындарының резервтік дискілерін ойнау үшін жасалды, олар DRM қорғауымен жабдықталған. Алайда, DMCA авторлық құқықты қорғау бағдарламалық жасақтамасын айналып өтуді, тіпті заңды түрде иеленген ойындарды сақтау сияқты заңсыз пайдалану үшін де заңсыз деп жариялайды. 2010 жылдың желтоқсанында прокурорлар Калифорния заңдары бойынша заңсыз деп танылған аудиосыз бейнежазба арқылы алынған дәлелдерге байланысты Криппенге қарсы барлық айыптауларды қайтарды.

Видео ойын консольдары

Моддингтің кең таралған мысалы – видео ойын консольдарына арналған мод-чиптер. Олар пайдаланушыларға үйде жасалған ойындарды, басқа аймақтарда заңды түрде сатып алынған ойындарды немесе заңды түрде сақталған көшірмелерді ойнауға мүмкіндік береді. Алайда, бұл чиптер ойыншыға жеке жазылған CD немесе DVD көшірмелерін ойнауға рұқсат беру арқылы заңсыз көшірмелер жасауға да мүмкіндік тудырады. Modchips алғаш рет қазіргі түрінде Sony PlayStation (кейін PlayStation 2) үшін қолжетімді болды. Nintendo 64 және ескі Game Boy консольдары үшін де авторлық құқықты бұзудың басқа түрлері болды (бірақ олар нағыз моддинг емес, оның орнына сақтық көшірме жасауға арналған құрылғылар еді).

Модтау түрлері

Ойын консолінде қолтаңбасы жоқ кодты іске қосудың екі түрлі жолы бар. Бірі – жұмсақ түрлендіру (бағдарламалық жасақтаманы өзгерту, әдетте жұмсақ түрлендіргішті пайдалану) арқылы, бұл пайдаланушыға Xbox жағдайында қатты дискідегі деректерді өзгертуге мүмкіндік береді. Түрлендірудің тағы бір түрі – қатты түрлендіру деп аталады, ол консольдің BIOS-ында қателерді пайдалану немесе қолтаңбасы жоқ код пен ойындарды іске қосу үшін гипервизорға қосылған аппараттық құрамдастарды өзгерту арқылы жасалады. Бұл түрлендіру түрі (дәлірек айтқанда, бұзушылық), жұмсақ түрлендірудей танымал болмаса да, көбінесе көптеген түрлі бағдарламалық жасақтаманы іске қосу мүмкіндігіне байланысты жасалады. Жұмсақ түрлендіру орнатудың қарапайымдылығы және салыстырмалы түрде төмен бағасы (қажетті құралдар болса тіпті тегін де жасауға болады) себепті көбірек танымал. Консольді түрлендірудің тағы бір түрі – сыртқы түріне жасалатын өзгерістер, компьютер корпусын өзгерту сияқты. Бұл жарықтарды қосуды қамтиды (көбінесе LED шамдар, катодтар немесе басқа электролюминесцентті жарықтандыру). Ойын жүйесінің корпусын аппаратты орнату және/немесе ішкі жүйелерді көрсету үшін кесу. Салқындату консольді қатты түрлендірудің маңызды бөлігі болып табылады, оған жылуды тарату құрылғысын жаңарту, қуаттырақ немесе тыныш желдеткіштер кіреді, ал кейбіреулері тіпті консольді сұйықпен салқындату арқылы ауа арқылы жылу алмасудан бас тартады (әсіресе Xbox 360-та, бастапқыда жылумен байланысты мәселелер болды).

Ойын бағдарламалық жасақтамасы

Екінші жағынан, кейбір компаниялар өз өнімдерін өзгертуді (модтауды) белсенді түрде ынталандырады. TiVo және Google сияқты жағдайларда, өзгертушілер мен компания арасында шартталған емес келісім болған, онда өзгертушілер компанияның бизнес-моделін құлатпауға келісім береді, ал компания техникалық сипаттамалар мен ақпарат ұсынып, өзгертушілер қауымдастығын қолдауға міндеттенеді. Кейбір коммерциялық бейне ойындар өзгертушілер қауымдастығының арқасында дамиды. Half Life және Warcraft III мысалында, Counter Strike және Defense of the Ancients (DotA) деп аталған өзгертулер түпнұсқа бағдарламалық қамтамасты сатуды жылдар бойы жеңілдетті.

Құрылғы драйверлері

Модификацияланған драйверлер ресми драйверлерде жоқ жақсартылған өнімділік үшін жасалады, немесе Windows 98 сияқты ескі операциялық жүйелерге арналған жаңа аппараттық құрылғылар үшін ресми драйверлердің болмаған жағдайларында жасалады.

Компьютерлік жабдық

Корпус моддингі қарапайым корпус (немесе шасси) бояудан бастап, тапсырыс бойынша жасалған бөлшектермен кеңейтілген корпус модификацияларына дейін болуы мүмкін. Моддинг және моддер терминдері жеке компьютерлерді, әсіресе ойынды компьютерлерді жақсартуға құштар адамдардың кең ауқымын қамтиды, мысалы: тапсырыс бойынша және үйде жасалған қатты және жұмсақ түтікшелі сұйық салқындату жүйелері; LED шамдар мен басқа жарық эффектілерін орнату; процессор салқындатқыштарында, қуат блогында, корпуста, дискілік бөлімдерде және басқа компоненттерде стандартты салқындату желдеткіштерін жоғары өнімділікке иелерімен ауыстыру; процессорлар мен бейнекарталарды "қақпақты ашу" арқылы стандартты термопаста мен терможастықшаларын жоғары жылу өткізгіштігі бар материалдармен алмастыру; жекеленген жеңдері бар (көбінесе түс координацияланған) кабельдерді қосу; әдетте ауамен салқындатылатын компоненттердегі (мысалы, RAM, бейнекарталар және SSD) стандартты жылу таратушыларды су салқындату блоктарымен ауыстыру; компьютерлерде әдетте кездеспейтін жаңа компоненттерді қосу, мысалы, электрондық таймерлер немесе температура мен ылғалдылық сигнализациясы; компоненттерді ауыстыру немесе олардың жұмысын өзгерту үшін арнайы тілдеу; аналық платаның мүмкіндіктерін PCIe қосымша карталары және тіреуіштер арқылы кеңейту (соңғысы бейнекарталарды жақсырақ көрсету үшін бүйінен орнату үшін де қолданылады); тұтынушылық деңгейдегі жүйеге серверлік жабдықтарды қосу; және жүйенің тұрақсыздыққа ұшырамауы үшін оның барлық мүмкіндігін ашуға бағытталған егжей-тегжейлі сынақтар арқылы кеңейтілген разгон.

Ортопедиялық

Ортомод – жүргізушілерге жеңіл ортопедиялық және омыртқа/жұлын проблемаларын болдырмауға, түзетуге және жеңілдетуге көмектесетін автомобильге (орындықтар, педальдар сияқты) бейімделу.

Эко-моддинг

Экомоддинг – бұл кедергіні азайту, мұнаймен жүретін көлікті жаңартылатын энергияны пайдалануға бейімдеу (әдетте, жаңа қозғалтқыш немесе электрмоторды ауыстыру немесе қосу), көбінесе сутек немесе электр энергиясы арқылы. Гибридті көліктерге қараңыз. Сирек жағдайларда, өсімдік және жануар майларын дизельді қозғалтқышта пайдалануға болады. Биодизель туралы көріңіз.

Орындауды баптау

Автомобиль және қозғалтқыш тюнингі – автомобильдің өнімділігін арттыру мақсатымен, қозғалтқыш қуатын, басқаруды, аэродинамиканы жақсарту немесе сыртқы түрін өзгерту болып табылады. Сондай-ақ қараңыз: Санат: Көлік құралдарын өзгерту.

Өнеркәсіптік машиналар

Зауыттар арнайы бөлшектерді көптеп өндіруге арналған қымбат машиналар сатып алады. Бұл машиналар, машина жасаушылар жобалаған немесе көздегеннен өзгеше бөлшектер жасау үшін өзгертілуі мүмкін. Мұндай әрекеттің заңдылығы машиналардың кімге тиесілі екеніне, машиналарды зауытқа жеткізген келісімшартта осы мәселе туралы қандай шарттар қарастырылғанына және бұл іс қай елде жүзеге асырылып жатқанына байланысты. Мысалы, машиналар машина жасаушыдан жалдауға алынуы мүмкін. Егер олар қайтарылуға тиіс болса, олар алғашқы жеткізілген күйінде және инженерлік жағдайында болуы керек. Зауыттың жалдаған барлық заттары толық екенін анықтау үшін жыл сайын физикалық түгендеу жүргізіледі. Бұл тексеруді жалдау компаниясының өкілдері жүзеге асыруы мүмкін, олар өздерінің үлгілері мен қауіпсіздік талаптарына сәйкес келетін машиналарды анықтауға тырысады.

Қалам

Қаламды өзгерту – қаламның көптеген бөліктерін біріктіру, осы арқылы қаламды айналдыруға көмектесу (мұнда идеалды айналдыру үшін мінсіз тепе-теңдік қажет) немесе жай ғана әсемдеу үшін жасалады. Мұндай қалам өзгертулерді әртүрлі қаламдар мен/немесе механикалық қаламдардың бөліктерін біріктіру арқылы немесе интернеттен дайын қаламдарды сатып алу арқылы жасауға болады. Кейде бір қаламды өзгертуге кеткен шығын 30-40 АҚШ долларынан асып кетуі мүмкін.