Кіріспе

Вайоминг штатында орналасқан Дайнозаврлар орталығы – әлемдегі динозаврларға арналған санаулы мұражайлардың бірі. Мұражайда Археоптерикс түрінің Термополис үлгісі қойылған, ол Еуропадан тыс жерде көрсетілген осы туыстың жалғыз екі нақты үлгісінің бірі. Мұражайдан он бес минуттық жерде олардың көптеген қазба алаңдары орналасқан. Warm Springs Ranch-ында 10 000-нан астам сүйек табылып, қазылып алынған, олардың көпшілігі мұражайда көрсетілімге қойылған немесе төбесінде сақтаулы. Мүліктің ең маңызды қазбаларының бірі – "Қызықты нәрсе" немесе SI қазба алаңынан алынған. Бұл алаңда көптеген савроподтар мен аллозаврлардың іздері, сондай-ақ Камаразавр, Диплодокус және Апатозаврдың сүйек қалдықтары – соңғы юра кезеңінде аймақта кең таралған савроподтардың үш түрі табылды. Сүйектердің көп бөлігі 30 фут (шамамен 9 метр) ұзындығындағы жас Камаразаврға тиесілі, оны көптеген аллозаврлар жеген. Бұл сүйектердегі тіс іздері мен тырнақ сызықтары, сондай-ақ сүйек қалдықтары арасында табылған 100-ден астам аллозавр тістерінің көптігіне қарап белгілі болды. 2006 жылы Дебра Дженнингс жүргізген зерттеулер сүйектердің бұрын, жер шұсақ сілтілі көлдің бөлігі болған кезде жиналғандығын көрсетті. Шындығында, көлдің кеңейіп, қоршаған ортаның өзгеруіне байланысты тартылуы нәтижесінде кем дегенде екі бөлек сүйекті қабат пайда болған.

Қазба орындары

Басқа қазба орындарына "Аяқ орны" немесе FS кіреді, онда кем дегенде үш жас диплодоцидтің буынды қолдары мен аяқтары табылды. "Міне, сенің орның" немесе TYA деген орын бірнеше аллозаврдың қалдықтарын қамтиды, бірақ соңғы жылдары "Міне, сенің орныңнан жоғары" немесе ATYA деп аталатын жаңа орынның табылуына байланысты қазба жұмыстары тоқтатылды. ATYA-да қазіргі уақытта өте жас диплодоцидтің қалдықтары бар сияқты. Меншіктегі ең көне орындардың бірі "Сауроподтың қасында" немесе BS деп аталады, ол 20 жылдан бері қазылып келеді және бүгінгі күнге дейін 1800-нен астам сүйек табылды. Осы орында кем дегенде 6 камаразавр, жартылай апатозавр және ондаған түскен аллозавр тістері бар. "Құламау", "Сүйек төсегі", "Сүйек төсегінен жоғары", "Сауроподтың қасына батысқа қарай", "Лораның апатозавры" және "Шерилдің соқыр орны" сияқты көптеген тоқтап тұрған қазба орындары да бар. Табылған барлық қазба орындарындағы сүйектердің көп бөлігі төрт туыс топтың біріне жатады: апатозавр, камаразавр, диплодок немесе аллозавр. Қыс айларында қазба орындары келушілерге жабық, бірақ жаз айларында (мамырдың соңынан қыркүйектің ортасына дейін) ауа райына байланысты күн сайын қазба жұмыстары жүргізіледі.

Жинақтар мен экспонаттар

Мұражай жыл бойы ашық және 50-ден астам жиналған қаңқалары бар галереяны ұсынады, оның ішінде Дуглас, Вайоминг қаласының жанындағы карьерден қазылған Supersaurus vivianae толық қаңқасы бар. Көрмеге қойылған реплика қаңқасының ұзындығы 106 футқа жетеді және ол 2003 жылы мұражайға сыйға берілген "Джимбо" (WDC DMJ 001) деп лақапталған екінші және ең толық Суперзаврдың деректеріне негізделген алғашқы жинау болып табылады. Басқа динозаврлардың ішінде T-рекс, Трицератопс, Медузацератопс, сондай-ақ әртүрлі хадрозаврлар, стегозаврлар және аллозаврлар бар. Мұражайдың жаңадан қосылған мүшелерінің бірі – қызметкерлер мен келушілердің соңғы 20 жылда қазба жұмыстарымен табылған, шамамен 90% толық құрастырылған Камаразавр қаңқасы. Сондай-ақ, нақты және репликалық теңіз және ұшатын жорғалаушылардың жинағы да бар. Динозаврлардың пайда болуына дейінгі және кейінгі кезеңдердегі, мезозойға дейінгі кездегі, оның ішінде көптеген девон балықтары мен омыртқасыздардың қалдықтары мұражайда тамаша көрмеге қойылған. Көбінесе түйе, жылқы, кеміргіштер және нимравидтердің (сабырлы мысық сияқты жануарлардың) қаңқалары да бар. Мұражай толыққанды жұмыс істейтін дайындық зертханасына ие, онда қызметкерлер мен келушілер жыл бойы мұражай аумағынан және елдің басқа аймақтарынан табылған қазбаларды тазалап, жөндеп, сақтайтындығын көруге болады.

Бағдарламалар

Вайоминг динозаврлар орталығы келушілерге динозаврларды қазуға мүмкіндік беретін көптеген бағдарламаларды ұсынады. Мамыр айының соңында (ауа райына қарай) "Күндізгі қазба" бағдарламасы басталады. Бұл бағдарлама палеонтологияны тереңірек зерттеуге қызығушылық танытқан отбасылар мен жеке тұлғаларға арналған. "Күндізгі қазба" сағат 8-де басталып, сағат 17:00-де аяқталады. Табылған барлық қазбалар ғылыми зерттеулер үшін мұражайда қалдырылады. Жаз бойы балаларға арналған "Балалар қазбасы" күндері көптеп ұйымдастырылады. 8-12 жас аралығындағы балалар Вайоминг динозаврлар орталығының барлық қызметімен танысады. Олар қазып, дайындық зертханасында динозавр сүйектерінен матрицаны алып тастау жұмыстарын жасайды, сондай-ақ қалыптау және құю өнерін үйренеді. Басқа бағдарламаларға Динозавр академиясы, Ересектерге арналған шаралар және Палео дайындық бағдарламасы кіреді.