Кіріспе

Соке немесе эке – тонгалық топтық би, орындаушылар барабан ырғағымен бір-біріне ағаштарды соғып орындайды. Ол ағылшын Моррис биімен кейбір ортақ элементтерге ие болғанымен, одан толыққанды тәуелсіз дамыған. Басқа тонгалық билер сияқты, осы бидің де мақсаты – көрермендерді таңдандыру және басшыларды қуанту. Ешқандай жасырын мақсаты жоқ.

Тарих

Экедің нақты шығу тегі даулы. Тарихшы Эдвин Берроуз оны "әскери сипатқа" ие деп сипаттайды, ал антрополог Харли Харрис Бартлетт оның бастапқыда егіншілікке қатысты болуы мүмкін екенін ұсынады. "Католик апталығы" газеті оның 1841 жылы католик священнигі Питер Шанельдің өлтірілуіне байланысты жазалау ретінде пайда болғанын мәлімдеді. Тонгаға католицизм келгеннен кейін, олар экені алдымен Тафахиге, содан кейін Ниуафоуға әкелді. 1946 жылы аралындағы жанартаудың атқылауынан кейін Ниуафоу халқы Эуаға көшірілді. Одан эке, сол кезде соке деп аталған, Тонгатапуға, дәлірек айтқанда Мауфанга католик епархиясына жеткізілді, осылайша ол Тонганың бағытында кеңінен танылды.

Өнер көрсету

Бір вака (қайық) бір-біріне қарама-қарсы тұрған екі ер адам мен екі әйелден тұрады. Әр ер адамның қолында шамамен 2 метрлік ұзын таяқ, әйелдердің қолында 40 см-дей қысқа таяқ болады, әрқайсысы бір-бірден ұстайды. Кейде бұл рөлдер ауысып жатады. Олар музыканың ырғағымен келісімде таяқтарын бір-біріне соғып, қайталама үлгі жасайды. Мысалы, бірінші қозғалыста сол (немесе оң) жақтағы әйел оң таяғымен оң (немесе сол) жақтағы ер адамның таяғының үстіне соғады, содан кейін сол таяғымен оның таяғының астына, ал үшінші соққыны қайтадан оның таяғының үстіне соғады, төртінші соққыда келесі қозғалысқа дайындалу үшін бұрылады. Бірақ көптеген варианттар мүмкін. Соңғы соққыны сол таяғымен қайта жасауға болады, ал ол ер адам өз таяғын жылдам айналдырады. Немесе екінші соққы ұзын таяқтың ортасында болуы мүмкін, оны ер адам қалқан ретінде ұстап тұрады.

Екінші қозғалыста алмасу диагональ бойынша жүреді: ерлер таяқтарының үстін бірге соғады, содан кейін астын, содан кейін тағы да үстін, ал әйелдер бос қалған жерде таяқтарын бір-біріне соғады. Мүмкін, ерлер тек екі рет соғып, әйелдерге екінші соққыда таяқтарын ортаға қарай әдемілеп соғуға көбірек орын береді. Төртінші соққы келесі қозғалысқа өтуге мүмкіндік береді. Үшінші қозғалыс біріншісі сияқты болуы мүмкін, бірақ енді алмасу алдыңғы және артқы қатардағы адамдар арасында жүреді. Төртінші қозғалыста, егер қолданылса, әйелдер көрермендерге бұрылып, сәл иіліп, немесе өз таяқтарын бір-біріне соғып, ал ерлер таяқтарын жерге күшпен соғып, дыбыс шығаруы мүмкін. Бұл қозғалыстар ән жалғасқанша қайталанады. Әртүрлі қозғалыстар әнге қарай өзгереді, бірақ олар екі топтың біріне жатады: Eke nou (қысқа eke), онда 4 адамнан тұратын топтар, жеке «қайықтар» тек өзара әрекеттеседі. Үлкен қойылымда қатарласа көптеген «қайықтар» болады, олардың барлығы дербес орындалады. Eke loa (ұзын eke), «қайықтар» орындаушыларды алмастырғанда, мысалы, алдыңғы қатар солға, ал артқы қатар оңға қарай жылжып орналасады.