Кіріспе

Ференц Эркель операсы

Bánk bán – композитор Ференц Эркельдің 3 актідегі операсы. Бұл шығармада венгр тілінде Бени Эгрессидің либреттосы қолданылады, ол Жозеф Катонаның осы аттас пьесасына негізделген. (Бан – ағылшын тілінде "ban", вице-король, герцог немесе палатин сияқты мәртебе.) Негізгі сюжет 1213 жылы Андраш II-нің әйелі Гертруда патшайымның қазасына негізделген. Опера алғаш рет 1861 жылдың 9 наурызында Пешт қаласындағы "Pesti Nemzeti Magyar Színház" театрында қойылды. Дирижер: Ференц Эркель.

| Андраш (Андрей II), Венгрия королі
| баритон немесе бас-баритон
| Луи фон Бигнио
|
| Гертруда, оның патшайымы
| меццо-сопрано
| Зсофия Хофбауэр
|
| Отто, Гертруданың інісі, [Бертольд IV-нің ұлы]
| тенор
| Альберт Телек
|
| Bánk bán, вице-король
| тенор
| Йозеф Эллингер
|
| Мелинда, оның әйелі
| сопрано
| Корнелия Холлоши
|
| Петур бан, ақсүйектердің жетекшісі
| баритон
| Кароли Кёсеги
|
| Тиборк, шаруа
| баритон
| Михали Фюреди
|
| Биберах, рыцарь
| баритон немесе бас-баритон
|
|
| Корольдік офицер
| тенор
|
|
| Ту ұстаушы
| баритон
|
|

1-ші акті

Еліміздің монархы Ендре II шетелде соғысып жатыр, ал оның Мерандық патшайымы Гертруда, шараптан аямай, сарайдың маңызды тұлғаларын (әсіресе шетелдіктерді) қонаққа шақырып, той-думандар ұйымдастырып жатыр. Патшаның орынбасары Бан Бан кедейлікке толы елді аралап жүр, ал патшайымның кіші інісі Отто Банның әдемі әйелі Мелинданы баурап алуға тырысады. Бан Петур бастаған ашулы мадьяр ақсүйектерінің тобы отанның болашағы мен Банның әйелінің ар-намысы үшін алаңдап, патшайымға қарсы қастандық жоспарлап отыр. Петур Банкті өздерінің ісіне тартып алу ниетімен шақыртқан. Бан келеді, бірақ ескі досының тәжге қол сұғуын ойлап ашуға ілеседі. Дегенмен, Петур Оттоның Мелиндаға жасаған әрекеттері туралы айтқанда, Бан олардың жиынына қатысатынын уәделейді.

2-ші акті

Банак қатты күйзеліп, елі мен абыройы үшін дұға етеді. Вишеград қамалының алдындағы кеңістікте қарт шаруа Тиборк Банкке елдің бүкіл айманындағы зор кедейлік туралы, шетелдіктердің сараңдық пен ысырапшылдығының салдарынан туған ауыр жағдай туралы айтады. Бірақ Банк өзінің қайғылы жағдайына соншалықты берілгендіктен, оның сөздерін жартылай ғана тыңдайды. Кейін белгілі болады, Тиборк бұрынғы шайқаста Банкке өмірін сақтап қалған, оның вассалы екен. Банк оған көмек көрсететінін уәделейді. Королеваның ашық қолдауымен жігерленген Отто Мелинданы азғыруға тырысады, бірақ сәттілікке жете алмайды. Ол оны есірткімен улап, зорлайды. Абыройсыздықтан ақыл-есінен айнылған әйел күйеуіне қарай шалқалайды. Банк ашумен толған күйзелісінде өз ұлына қорқынышты қарғыс айтады, бірақ содан кейін күнәсіз кішкентай ұлын құшақтап, әйеліне демеу береді. Соңында, ол Тиборктан Мелинда мен ұлын Тыша өзенінен арғы жаққа, Шығыс Венгриядағы олардың сарайына қадағалаумен жеткізуін сұрайды. Тақ бөлмесінде Банк королеваны елді кедейлікке ұшыратқаны және адал әйелінің абыройын таптағаны үшін жауапқа тартады. Гертруда оған ақылсыздықпен қарайды және пышақ шығарады. Банк оның қолынан пышақты тартып алады, ал барысында Гертруда қаза табады. Банк өзіне таңылған істерге қайғырады.

3-ші акт

Тиборк Мелинда мен оның кішкентай ұлымен Тиза өзенінің жағалауына жетеді. Есінен жаңылып, Мелинда ұлымен бірге толқындарға секіріп, көзі нашар шаруаның алдында қалады. Ендре II оралады. Ол патшайымның табынының басында тұрып, патшайымға жасалған шабуылға қатысы жоқ деуші ақсүйектерді жауапқа тартады. Бірақ Банк, оның кінәлі екеніне сенгенін және бәрі білгенін мойындайды, содан ол патшайымды қасақана өлтіргенін айтады. Патша мен вице-король қылыштарын суырып алуға дайын тұрғанда, Тиборк Мелинда мен баланың мәйіттерімен келеді. Банктің қолынан қылыш түсіп, ол әйелі мен ұлының мәйітіне құлайды. Ақсүйектер мен қызметшілер барлық қаза болғандардың жаны тыныш болсын деп дұға етеді.

Жазбалар

ЖылОркестр және дирижерCastLabel1956Будапешт филармониясы оркестрі және Венгрия мемлекеттік опера хоры; Комор Вильмос (дирижер) Ласло Ямбор, Рози Делли, Ласло Кюльке, Йозеф Йовицки, Джулия Осват, Янош Фодор, Гьёрги Мелис, Гьёрги Раднай, Йозеф Боди, Миклош Тот. "Эркель" театрында жазылған. LP: Qualiton HLPX 150 52 (үш дискілік жинақ) (1956) 1969 Будапешт филармониясы оркестрі және Венгрия мемлекеттік опера хоры; Янош Ференцик (дирижер) Андрас Фараго, Андрас Ражна, Гьёрги Мелис, Ласло Палоч, Сандор Солиом Наги, Йозеф Симанди, Карола Агай, Эрзебет Комлосси, Йозеф Рети, Имре ЙокиLP: Hungaroton LPX11376 – 78 (үш дискілік жинақ) (1969) CD: DANACORD (екі дискілік жинақ) (1986) 1993 Венгрия фестивалі хоры және Будапешт симфониктері; Геза Оберфранк (дирижер) Янош Гурбан (II. Эндре), Ева Мартон (Гертруд), Тамас Дарочи (Отто), Андрас Молнар (Банк Бан), Ингрид Кертеси (Мелинда), Истван Гати (Тиборц), Михали Кальманди (Петур Бан), Цаба Айризер (Биберах), Атила Фюлоп (патшалық офицер), Пал Оберфранк (жасаушы). 1993 жылдың 12-22 қыркүйегінде Будапешттегі итальян институтында Alpha Line студиясында жазылған. CD: Alpha Line Records ALR 005 07 (үш дискілік жинақ) 2001 Венгрияның мыңжылдық оркестрі, Honvéd ерлер хоры, Венгрияның ұлттық хоры; Пал Тамас (дирижер) Колос Ковац (Венгрия королі), Ева Мартон (патшайым), Денес Гуляс (Отто, Меран князі), Атилла Кисс Б. (Банк Бан, Венгрияның палатины), Андреа Рост (оның әйелі), Лайош Миллер (Тиборк, шаруа), Сандор Солом Наги (Петур Бан, Бихардың мырзасы), Аттильс Рети (Биберах, рыцарь-авантюрист), Бенс Асталос (Солом Местер). 2001 жылдың 13-19 наурызында жазылған, Феникс студиясы, БудапештCD: Warner Music Hungary 0927 44606 (екі дискілік жинақ)2011Венгрия мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; Хея Домонкос (дирижер) Тамас Буса, Гюнги Лукач, Атила Фекете, Янош Банди, Ингрид Кертеси, Михали Кальманди, Цсаба Сегеди, Бела Перенц, Ласло Беоти КиссCD: Opera Studio MAO001 (үш дискілік жинақ)