Кіріспе

Ауған саясаткері

Ауған саясаткері Жан Мохаммад Хан (17 шілде 2011 жылы қайтыс болды) – Ауғанстандағы саясаткер, 2002 жылдың қаңтарынан 2006 жылдың наурызына дейін Оразған провинциясының губернаторы, Ұлттық жиналыстың мүшесі және президент Хамид Карзайдың арнайы кеңесшісі болды. Ол Оразғандағы Поползай паштун тайпасының ақсақалы және Хамид Карзайдың жақын одақтасы еді.

Ерте жылдары және жеке өмірі

Хан сауатсыз болған. Кеңес әскеріне қарсы соғыс кезінде ол Оразғанда Бурхануддин Рабани басқарған Ауғанстанның «Джамият-э-Ислами» саяси партиясында командир болды. Кейіннен ол Сибғатулла Моджадди басқарған тағы бір джихад қозғалысы – «Жаба-и Нижат Милли» немесе Ұлттық құтқару майданына қосылды және моджахедтер жеңіске жеткенге дейін сол топта болды. Ол шайқаста бір көзін жоғалтты және кейіннен жарақатының қалай болғаны туралы әртүрлі айтты. Президент Бурхануддин Рабани билікке келгенде ол шамамен төрт жыл бойы Орузған облысының губернаторы болды. Хан Талибан кезінде қызметінен кетіп, бұрынғы патша Захир Шахқа жұмыс істеген деген айыппен Кандагар түрмесінде үш жыл отырды. Хан Карзайдың әкесі Абдул Ахад Карзайдың жақын досы болды және Карзай бауырлары арасындағы дауларды таратуға көмектескені айтылады. 2002 жылдың басында Карзай Ханды Орузған облысының губернаторы етіп тағайындады, ол 2006 жылдың наурызына дейін осы лауазымда болды. Хан көпшілік тарапынан қабілетсіз, жемқор, опий саудасымен байланысты және Орузғанның басқа тайпаларының есебінен өзінің Популзай тайпасына көбірек көңіл бөлетін адам ретінде танылды. Сондықтан Батыс елдері президент Карзайдың Ханды губернатор қызметінен алмастыруына қарсылық көрсетпеді, оған Сыртқы істер министрлігінде формалды жұмыс берді. Шындығында, Хан Орузғанның саяси істеріне араласуын тоқтатпады, көбінесе провинциядағы ықпалды және қауіпті жасақ басшысы, оның інісі Матиулах Хан арқылы әрекет етті. Ханның төрт әйелі болған, олардан 18 қызы мен 16 ұлы дүниеге келген, ең үлкені шамамен 1981 жылы туған. Бесінші әйелі Ханның өлтіруіне қатысты болған деген қауесеттердің арасында түсініксіз жағдайда қайтыс болды.

Губернаторлық қызмет және қызметтен босату

2002 жылы Хан Оругзан провинциясының губернаторы болып тағайындалды. Оның орнына 2006 жылы 18 наурызда Мүлави Абдул Хаким Муниб ("Мүлави" атағы діни білімі бар екенін көрсетеді) тағайындалды. Хан кеткеннен кейін төрт ай өткен соң Голландия әскері АҚШ-тан провинциялық қайта құру тобының басқаруын өз мойнына алды. Хан келесі жылдары провинцияға жиі оралып, жергілікті саясатқа тиімсіз араласты. Голландиялықтар 2010 жылы Орузғаннан кетіп, АҚШ пен Австралияға сол жердегі миссияны жалғастыруды тапсырды.

Құрлық

2011 жылдың 17 шілдесінде қарулы адамдар Кханның Кабулдағы үйіне шабуыл жасап, оны және Орузғаннан сайланған депутат Хашам Ватнавалды өлтірді. Кейбір дереккөздер оның күзетшілері де қаза тапқандығын хабарлайды. Куәгерлердің айтуынша, шабуыл кішкентай жарылыс пен одан кейін атыспен басталды. Шабуылшылардың бірі қаза тапса, кем дегенде біреуі өзін-өзі жарылысқа ұшыратты. Кейбір мәліметтерге сәйкес, үшінші шабуылшы Кханның үйін басып алып, Ауғанстан Ұлттық Армиясы мен Ауғанстан Ұлттық Полициясымен бірнеше сағат бойы атысты. Талибан Кханның өлтірілуіне жауапкершілікті өз мойнына алды. Ауғанстан жиі Пәкістанның ИСИ қызметін Ауғанстан ішіндегі "террорлық" шабуылдарды қолдаумен айыптайды. Ауғанстанның ішкі істер министрі Бисмилла Хан Мохаммади шабуылшылардан алынған ұялы телефондардың қастандық жасалғанға дейін Пәкістаннан келіп түскен қоңырауларды көрсеткенін мәлімдеді. Басқалары Кханның оңтүстік Ауғанстанда көптеген жергілікті жауларын, тіпті өз және қарсыласты тайпаларынан жасағанын еске алады, және оның өлімі осындай тайпалық жанжалдың салдары болуы мүмкін.