Томас Дэвидсон: Шотландия-Америка философының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Шотланд-американдық философ (1840–1900)

Томас Дэвидсон (25 қазан 1840 – 14 қыркүйек 1900) – шотланд-американдық философ және лекция оқыған адам.

Өмірбаян

Дэвидсон Абердиннің жанындағы Олд-Дирде пресвитериан дініндегі ата-анасының отбасында дүниеге келді. 1860 жылы Абердин университетін бірінші түлек ретінде және грек тілінен сыйлық алғаннан кейін, ол 1860-1863 жылдар аралығында Олд-Абердин гимназиясының директоры болды. 1863 жылдан 1866 жылға дейін ол бірнеше ағылшын мектептерінде сабақ берді, ал демалысын Еуропа құрлығында өткізді. 1866 жылы ол Канадаға көшіп, Лондон колледжінде жұмыс істеді. Келесі жылы ол АҚШ-қа келді, бірнеше ай Бостон қаласында болғаннан кейін Сент-Луиске көшіп барды. Мұнда «Нью-Йорк дөңгелек үстелі» және «Батыс білім беру айлығы» журналдарында жұмыс істегеннен басқа, ол Сент-Луис орта мектебінде классикалық пәндерді оқытты, кейіннен филиалдық орта мектептердің бірінің директоры болды. 1875 жылы ол Массачусетс штатының Кембридж қаласына көшіп барды. Ол көп саяхат жасап, француз, неміс, итальян, испан, грек, латын және араб тілдерін меңгерді. Грекияда ол археология және қазіргі грек тіліне ерекше назар аударды. 1869 жылы «Парменид фрагменттері» атты еңбегін жазды. Италияда католик шіркеуін, схоластикалық философияны, Данте және Росминиді зерттеді. Католик шіркеуін зерттеуге қатысты оған ерекше мүмкіндіктер ашылды, оның ішінде принцесса Каролина цу Сайн-Витгенштейн және кардинал Хоэнлоге оған Альбанодағы епископ сарайында және Тиволидегі Вилла д’Эстеде пәтер ұсынды. Оның Тома Аквинскийге деген қызығушылығы епископ (кейін кардинал) Шиатлино арқылы Папаның құлағына жеткен соң, ол Ватиканға шақырылды. Папа оған Римде тұрып, профессорларына Сент-Томастың жаңа басылымын редакциялауға көмектесуді ұсынды. Бір жылдан астам уақыт бойы ол Пьемонттағы Домодоссола қаласында, Росмини құрған «Қайырымдылық институтының» жаңадан келгендер үйінде тұрды. Мұнда ол алғаш рет Росминиді ағылшын тілді студенттерге таныстырған еңбегін жазды: «Антонио Росмини Сербатидің философиялық жүйесі», аударма, Автор өмірінің очеркі, библиографиясы, кіріспесі және түсіндірмелері (Лондон, 1882). Сонымен қатар ол классикалық тақырыптар бойынша эсселер жазды, негізінен археологиялық сипаттағы «Парфенон фризі және басқа эсселер» (Лондон, 1882) деген атпен жарияланды. Ол сондай-ақ Росминидің «Психологиясын» (3 том, Лондон, 1884) аударды. 1883 жылы Капри аралында виллада тұрып, Росминидің «Антропологиясын» аударды. Дэвидсон мерзімді басылымдарға жиі материалдар жазды және Бостондағы Лоуэлл институтында және басқа жерлерде қазіргі Грекия, грек мүсіндері және т.б. тақырыптарында лекциялар оқыды. Ол негізінен Лондон мен Нью-Йоркте филиалдары бар «Жаңа өмір серіктестігін» құруға белсенді түрде қатысты. Дэвидсонның ең табысты жұмысы Нью-Йорктегі «Білім беру альянсымен» байланысты болды, онда ол социология бойынша бірқатар лекциялар арқылы кең танымалдылыққа ие болды. Ол еврей жігіттері мен қыздары үшін арнайы сынып құрды, оларды әлеуметтану және олардың проблемалары туралы ұлы жазушылармен таныстырды. Ол олардың арасында «Нан табушылар колледжін» құруды жоспарлады, бірақ Монреальде (Квебек) кенеттен қайтыс болғаннан кейін оның жұмысы тоқтап қалды.

Davidson was born of Presbyterian parents at Old Deer, near Aberdeen. After graduating from Aberdeen University (1860) as first graduate and Greek prizeman, he held the position of rector of the grammar school of Old Aberdeen (1860–1863). From 1863 until 1866, he was master in several English schools, spending his vacations on the continent. In 1866 he moved to Canada, to occupy a place in the London Collegiate Institute. In the following year, he came to the United States, and, after spending some months in Boston, moved to St. Louis, where, in addition to work on the New York Round Table and the Western Educational Monthly, he was classical master in the St. Louis high school, and subsequently principal of one of the branch high schools. In 1875, he moved to Cambridge, Massachusetts. He traveled extensively, and became a proficient linguist, acquiring a knowledge of French, German, Italian, Spanish, Greek, Latin, and Arabic. In Greece, he devoted himself mainly to archaeology and modern Greek. He wrote Fragments of Parmenides (1869). In Italy, he studied the Catholic Church, scholastic philosophy, Dante, and Rosmini. For studying the Catholic Church, unusual opportunities were thrown open to him, chiefly through the Princess Carolyne zu Sayn Wittgenstein and Cardinal Hohenlohe, who offered him an apartment in his episcopal palace at Albano, and also in the Villa d'Este at Tivoli. His interest in Thomas Aquinas having come to the ears of the pope through Bishop (later Cardinal) Schiatlino, he was invited to the Vatican, where the pope suggested that he should settle in Rome and aid his professors in editing the new edition of St. Thomas. For more than a year he lived at Domodossola, in Piedmont, where the Institute of Charity, founded by Rosmini, has its novitiate. Here he produced the work that first brought Rosmini to the notice of English speaking students: The Philosophical System of Antonio Rosmini Serbati, translated, with a Sketch of the Author's Life, Bibliography, Introduction, and Notes (London, 1882). At the same time he wrote essays on classical subjects, mainly archaeological, published under the title The Parthenon Frieze and Other Essays (London, 1882). He also translated Rosmini's Psychology (3 vols., London, 1884). In 1883, he occupied a villa in Capri, and there translated Rosmini's Anthropology. Davidson was a frequent contributor to periodicals, and delivered courses of lectures, before the Lowell Institute in Boston and elsewhere, on modern Greece, on Greek sculpture, etc. He was mainly instrumental in founding "The Fellowship of the New Life," which had branches in London and New York. Davidson's most successful work was in connection with the Educational Alliance in New York, where he attained wide popularity by a series of lectures on sociology. A special class was formed for Jewish young men and women, whom he introduced to the great writers on sociology and their problems. He aimed at founding among them what he called a
"Breadwinners' College," but his work was cut short by his sudden death in Montreal, Quebec.

Апиротеизм

Томас Дэвидсон апейротеизм деп аталатын философияны қабылдады, ол «қатаң этикалық талаптармен үйлесім тапқан плюралистік идеализмнің бір түрі» деп сипатталды. Ол өзінің философиясын апейротеизм деп атауға көбірек бейімделді, оны «саны шексіз Құдайлар туралы теория» деп анықтады. Бұл теория Аристотельдің плюрализміне және жан мен Nous туралы оның ұғымдарына қарызды болды. Аристотельдің «жаны» – тірі субстанцияның рационалды, өмірлік жағы, ол денеден бөлек өмір сүре алмайды, себебі ол субстанция емес, керісінше, мән; ал Nous – рационалды ойлау және түсіну. Дэвидсон Аристотельдің Nous-ы Құдайды рационалды оймен теңестірді, және Құдай Аристотельдік жан денеден бөлек өмір сүре алмайтындай, әлемнен бөлек те өмір сүре алмайды деп дәлелдеді. Осылайша Дэвидсон эммерсондық Әлем жанын күрделі аристотельдік метафизикаға негіздеді. Бастапқыда панентеист болғанмен, Дэвидсонның Домодоссоладағы зерттеулері, соның ішінде итальяндық Ренессанс философы Джордано Бруно, Лейбниц, Кант және Розиминидің еңбектері оны панпсихистік монадтар теориясына жеткізді, бұл теория бойынша шындық шексіз көптеген ақыл-ой немесе рухани субстанциялардан тұрады, әрқайсысы Аристотельдік телосқа ие. Адамның психикасы ерекше, себебі ол автономияға ие, бұл басқа адамдардың психикасымен дұрыс, моральдық байланыс арқылы құдайлыққа жету мүмкіндігін береді. Бұл Дэвидсонға пантеизмді қабылдамауға мүмкіндік берді, себебі ол, оның ойынша, Құдайдың «әлемге шашырап, Абсолюттің толықтығы тек нәрселердің жиынтығында ғана бар болуына» әкелетін еді. Керісінше, Дэвидсон Құдай барлық жерде бар, бірақ ол әр монадта «толық немесе аяқталған күйде» бар деп мәлімдеді. Шындық – бұл Гёттергемайншафт, құдайлар қоғамы; метафизикалық, әлеуметтік және рухани біртүтаслық онтологиялық емес, моральдық. Дэвидсонның діни философиясы әлеуметтік ойларға маңызды әсер етті. Апейротеизм толығымен демократиялық және кемелдікке ұмтылушы болды, себебі ол әрбір жеке адамның құдай болуға потенциалы бар екенін білдірді, бірақ шектеуші әлеуметтік қатынастар көптеген адамдардың потенциалын дамытуына кедергі келтірді. Дэвидсонның пікірінше, біздің ішімізде құдайлық бар болғандықтан, біздің шексіз табиғи инстинкттеріміз бізді моральдық әрекеттерге итермелейді. Адамдар өздерінің ішіндегі құдайлықты сезіне келе, олардың моральдық деңгейі де арта түседі. Джеймс бұл жекелей дін Дэвидсонды «социализм мен жалпы басқарушылық шешімдерге бейжай» қылды деп сенді. Джеймстің сөзіне қарағанда, Дэвидсон «Өмір икемді болуы керек деді. Сіз еркін адамды сұрайсыз, ал бұл утопиялар сізге ережеге бағынған әлеуметтік организмде бір-бірімен алмастырылатын, белгілі бір саны бар бөлікті ұсынады». Апейротеизм әрбір жеке адамның потенциалды құдайлығын өзін-өзі жетілдіру және басқаларды тәрбиелеу арқылы ашуды талап етеді, материалдық жағдайларын өзгерту арқылы емес. Дэвидсон бұл бостандықтың адамзат қоғамын жаңартудың жалғыз дұрыс жолына жеткізетініне сенімді болды және қалған өмірін осы мақсатқа арнады.

Thomas Davidson taught a philosophy called apeirotheism that has been described as a "form of pluralistic idealism coupled with a stern ethical rigorism " Increasingly, he preferred to identify his philosophy as apeirotheism, an appellation he defined as "a theory of Gods infinite in number." The theory was indebted to Aristotle's pluralism and his concepts of the soul and Nous. Aristotle's "soul" is the rational, living aspect of a living substance and cannot exist apart from the body because it is not a substance, but rather an essence; Nous is rational thought and understanding. Davidson argued that Aristotle's Nous identified God with rational thought, and that God could not exist apart from the world just as the Aristotlean soul could not exist apart from the body. Thus Davidson grounded an immanent Emersonian World Soul in a sophisticated Aristotelian metaphysics. Though initially a panentheist, Davidson's studies in Domodossola—including the work of the Italian Renaissance philosopher Giordano Bruno, Leibniz, Kant, and Rosmini—led him to a panpsychistic monadology, a theory that reality consists of an infinite number of mental or spiritual substances, each with an Aristotelian telos. Human psyches are unique however, because they possess autonomy, which provides the potential to become divine through proper, moral association with other human psyches. This allowed Davidson to reject pantheism, which, he reasoned, led to a God "scattered through the universe so that the total Absolute exists only in the sum of things taken together." Rather, Davidson argued, God exists everywhere, but he "exists fully or completely" in each monad. Reality is a Göttergemeinschaft, a society of gods; metaphysical, social and spiritual unity is moral rather than ontological. Davidson's religious philosophy had important consequences for social thought. Apeirotheism was utterly democratic and perfectionistic because it entailed that each individual has the potential to be a God, although restrictive social relations have thwarted the development of most people's potential. For Davidson, because we contain the divine within us, our unfettered natural instincts would impel us to act morally. As individuals became increasingly aware of the divine within themselves, so they became increasingly moral. James believed this individualistic religion made Davidson "indifferent to socialisms and general administrative panaceas." According to James, Davidson taught that "Life must be flexible. You ask for a free man and these Utopias give you an interchangeable part, with a fixed number, in a rule bound social organism." Apeirotheism called for the release of each individual's potential divinity through self cultivation and the nurturing of others rather than through changes in one's material conditions. Davidson was convinced that this release would lead to the only true reform of human society; it was to this task that he devoted the rest of his life.