Кіріспе

Филодан, ірімшіктен және жұмыртқадан жасалған серб тағамы. Гибаника (Гибаница) – бүкіл Балқанда танымал дәстүрлі нан өнімі. Ол әдетте дөңгелек ірімшік пен жұмыртқадан жасалады. Рецепттері тәттіден ащыға дейін, қарапайымнан мерекелік және күрделі көп қабатты торттарға дейін алуан түрлі болуы мүмкін. «Бүктеу; тербелу, шайқалу, шағылысу» деген мағына беретін серб-хорват тіліндегі "gibati/гибати" етістігінен туындаған бұл нан, 1818 жылы Вук Стефанович Каражичтің серб сөздігінде және 1828 жылы словен священнигі Йожеф Косичтің еңбектерінде ерекше словен торттары ретінде сипатталған, ол "үйлену тойларында міндетті түрде беріледі және үлкен жоба аяқталғаннан кейін жұмысшыларға да ұсынылады". Бұл қабатты штрудельдің бір түрі, бұрынғы Югославия елдерінің әртүрлі асханаларында түрік және австриялық әсерлердің үйлесімінен пайда болған. Бүгінде осы нанның түрлерін Словения, Хорватия, Сербия, Босния және Герцеговина, Солтүстік Македония және бұрынғы Югославияның басқа да аймақтарында кездестіруге болады. Осы қалың қабатты штрудельдің түрлері Венгрия, Болгария, Грекия, Түркия және Сирияда да таралған. Гибаника кейде жаңғақты рулетті де білдіреді, ол ішіне оралған жаңғақ пастасы бар тәтті нан.

Этимология

Югослав академиясының сөздіктерінде, сондай-ақ славян тілдерінің этимологиялық сөздіктерінде гибаника сөзі серб-хорват тіліндегі gíbati / гибати етістігінен туындаған, ол "бүктеу; шайқалу, иықталу, тербелу" мағынасын білдіреді. Сондай-ақ, гибаничар / гибаничар сөзі сияқты туындылар бар – гибаника жасайтын, жеуді ұнататын және әрқашан қонақ болып, басқаның есебінен пайдаланатын адам. Кейбіреулер гибаника сөзінің египеттік араб тіліндегі gebna (جبنة) сөзінен шыққандығын айтады, ол гибаника жасау үшін қолданылатын жұмсақ, ақ, тұзды ірімшік түрі.

Дайындық

Гибаниканың түпкілікті рецептіне дәстүрлі түрде үйде жасалған фило қамыры және сиыр сүтінен жасалған ірімшік кіретін. Үйде жасалған ірімшік фетта немесе сирена болуы мүмкін. Бұл пирог көбінесе гужвара (ұсатылған пирог) түрінде дайындалады, сондықтан ортадағы фило қамыры ұсатылып, ішін толтырады. Ішінде ірімшіктен басқа жұмыртқа, сүт, қаймақ, май, тұз және су болады. Сонымен қатар, ішке шпинат, ет, қызылша, картоп және пияз да қосылуы мүмкін. Дайындауды жеделдету үшін дүкеннен алынған фило қамырын пайдалануға болады, ал майдың орнына күнбағыс майын немесе зәйтүн майын қолдануға болады.

Нұсқалар

Гибаниканың көптеген түрлері мен оған ұқсас тағамдар бүкіл Балқанда кездеседі; әртүрлі гибаника Босния мен Герцеговина, Хорватия, Сербия, Солтүстік Македония, Словения және Фриули Венеция Джулия (Италия, онда оны ghibanizza деп атайды), Грекия және Болгарияның ұлттық тағамдарының бөлігі ретінде белгілі, онда оны әдетте Баница деп атайды. Рецепттер тәттіден дәмдіге дейін, қарапайымнан мерекелік және күрделі көп қабатты торттарға дейін болуы мүмкін. "Четник гибаница" деп аталатын майлы, майлы нұсқасы; ол осы атауды Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін алды. Бастапқы рецептінен көптеген жергілікті тағамдар пайда болды. Мысалы, Prekmurska gibanica - бұл Словениядағы Прекмурьеден шыққан "әсем" көп қабатты торт, ол мерекелік кештерде десерт ретінде ұсынылады. Međimurska gibanica, көршілес Međimurje аймағынан Хорватия, бұл жақын туысқан, бірақ қарапайым және аз "ресми" тағам, ол төрт қабатты толтырғыштан тұрады (жаңа пісірілген ірімшік (кварк), мак, алма және жаңғақ). Тағы бір гибаника түрі - Prleška gibanica, ол Прлекиядан Мур өзенінің батысынан белгілі. Гибаниканың негізгі түсінігі – бұл Балқан, Анатолия және Шығыс Жерорта теңізі асханаларында жиі кездесетін, әртүрлі басқа толтырғыштармен біріктірілген, әртүрлі қабаттардағы ірімшік пен қамырдан жасалған торт немесе пирог. Мысалы, шабият (sh'abiyat, shaabiyat) деп аталатын ұқсас тағам Сирия мен Ливанның тағамдарының бір бөлігі болып табылады. Гибаниканы сонымен қатар ірімшік штрудельінің бір түріне ұқсайды деп санауға болады, ол аймақтың нан өнімдері мен Византия және Осман империясының асханаларында ортақ тегі бар.

Мәдениетте

Гибаника – Балқан аймағындағы ең танымал және кең таралған нан өнімдерінің бірі, ол мерекелік кештерде де, отбасылық дәмді тағам ретінде де дастарханға қойылады. Сербияда бұл тағам таңғы ас, кешкі ас, алғашқы тағам және шаруашылық ретінде желінеді, сондай-ақ Рождество, Пасха және Слава сияқты дәстүрлі шараларда жиі ұсынылады. 2007 жылы Мионика қаласында жасалған ең ірі Гибаниканың салмағы 1000 кг-нан асты және оны Гиннес рекордтар кітабына енгізу үшін өтініш берілді. Оның құрамына 330 кг фило қамыры, 330 кг ірімшік, 3300 жұмыртқа, 30 литр май, 110 литр минералды су, 50 кг сары май және 500 пакет разрыхлитель (қою ұнтағы) қолданылды. Словения, Хорватия және Сербияда гибаникаға арналған фестивальдер өткізіледі. Олардың бірі – Гибаника фестивалі немесе Баница күндері Бела-Паланка қаласында жыл сайын ұйымдастырылады. Алғашқы фестиваль 2005 жылы өтті. Словенияда Прекмурска гибаникасы мен шұжық фестивалі Словенияның Прекмурье аймағында, ал Хорватияда гибаника фестивалі Хорватияның Загорье аймағындағы Игрище қаласында өткізіледі.