Кіріспе
Бақсы печеньесі – ұн, қант, ваниль және сусамық майынан жасалған, ішіне қағаз, "бақсы", афоризм немесе белгісіз болжам салынған, хрустящие және тәтті печенье. Ішіндегі жазу қытай тіліндегі сөздердің аудармасын және/немесе кейбіреулер лотерея билеттері үшін пайдаланатын сәтті сандар тізімін қамтуы мүмкін. Бақсы печеньесі әдетте Америка Құрама Штаттары, Канада, Австралия және басқа елдердегі қытай мейрамханаларында десерт ретінде беріледі, бірақ олар қытай текті емес. Бақсы печеньесінің нақты шығу тегі белгісіз, бірақ Калифорниядағы түрлі иммигранттар тобы оларды 20 ғасырдың басында танымал еткендерін мәлімдейді. Олар, көбінесе, 19 ғасырдың соңында немесе 20 ғасырдың басында АҚШ-қа көшіп келген жапондықтар жасаған печеньелерден пайда болған. Жапондық нұсқасында қытайлық сәттілік сандары болмаған және олар шай ішу кезінде желінетін.
A fortune cookie is a crisp and sugary cookie wafer made from flour, sugar, vanilla, and sesame seed oil with a piece of paper inside, a "fortune", an aphorism, or a vague prophecy. The message inside may also include a Chinese phrase with translation and/or a list of lucky numbers used by some as lottery numbers. Fortune cookies are often served as a dessert in Chinese restaurants in the United States, Canada, Australia, and other countries, but they are not Chinese in origin. The exact origin of fortune cookies is unclear, though various immigrant groups in California claim to have popularized them in the early 20th century. They most likely originated from cookies made by Japanese immigrants to the United States in the late 19th or early 20th century. The Japanese version did not have the Chinese lucky numbers and were eaten with tea.
Атаудың аудармалары
Әлемде бұл печеньелерді көбінесе ағылшын тіліндегі "fortune cookies" деп атайды, себебі олар американдық шыққан. Қытай тілінде оларға қабылданған жалғыз атау жоқ, оларды сипаттау үшін көптеген аудармалар қолданылады, барлығы да ағылшын тіліндегі "fortune cookie" сөзінің дерлік сөзбе-сөз аудармасы болып табылады. Мысалы: 幸运籤饼 xìngyùn qiān bǐng "жақсы тілек тілеген печенье", 籤语饼 qiān yǔ bǐng "бақ болжамдаған сөз печенье", 幸运饼 xìngyùn bǐng "жақсы тілек печенье", 幸运籤语饼 xìngyùn qiān yǔ bǐng "жақсы тілек болжамдаған сөз печенье", 幸运甜饼 xìngyùn tián bǐng "жақсы тілек тәтті печенье", 幸福饼干 xìngfú bǐnggān "бақыт печеньесі", немесе 占卜饼 zhānbǔ bǐng "болжам печеньесі".
Тарих
XIX ғасырда Жапонияның Киото қаласында қазіргі заманғы сәттілік печеньесіне өте ұқсас печенье жасалған, сондай-ақ омикудзи деп аталатын кездейсоқ сәттіліктер туралы жапон ғибадатханаларының дәстүрі де болған. Жапондық нұсқасы бірнеше жағынан ерекшеленеді: олар сәл үлкен, қараңғырақ қамырдан жасалған, ал олардың құрамында ваниль мен майдың орнына сусама мен мисо бар. Олардың ішінде сәттілік жазылған қағаз болған, бірақ кішкентай қағаз тіліктері печеньенің ойыс бөлігіне емес, бүгілген жеріне салынатын. Осы печенье түрі (辻占煎餅) деп аталады және Жапонияның кейбір аймақтарында, әсіресе Каназава, Ишикава облыстарында әлі де сатылады. Сондай-ақ, Киотодағы Фушими Инари тайша ғибадатханасының жанында да сатылады. Сан-Францискодағы «Алтын қақпа» саябағындағы жапон шай бағының директоры Макото Хагивара 1890-шы жылдардың немесе 1900-шы жылдардың басында шай бағында печеньенің заманауи нұсқасын ұсынған АҚШ-тағы алғашқы адам болды деп хабарланады. Сәттілік печеньелерін Сан-Францискодағы «Бенкёдо» нан пісірушілігі жасаған. Лос-Анджелестегі «Гонконг Нудл» компаниясының негізін қалаушы Дэвид Юнг 1918 жылы осы печеньені өзі ойлап тапқанын мәлімдеді. 1983 жылы Сан-Францисконың тарихи тексеру соты осы дауды шешуге тырысты. Сот процесінде дәлел ретінде «С. Ф. судьясы, L. A. үшін шешім қабылдаса, ол өте ақылды печенье емес» деген жазылған сәттілік печенье ұсынылды. Сан-Францискодан шыққан тарихи тексеру сотының федералды судьясы печенье Хагивараға тиесілі екенін анықтады және сот Сан-Францисконың пайдасына шешім шығарды. Кейін Лос-Анджелес қаласы бұл шешімді айыптады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сәттілік печеньелері «сәттілік шай торттары» деп аталды, бұл олардың жапондық шай торттарынан шыққандығын көрсетеді. Машина печеньелерді жаппай өндіруге мүмкіндік берді, соның арқасында олардың бағасы төмендеп, көптеген американдықтарға тамақтанғаннан кейін қытайлық мейрамханаларда таныс жаңалық және мейірімділік десертіне айналды.
Өндірушілер
Жыл сайын әлем бойынша шамамен 3 миллиард бақыт печеньесі жасалады, олардың басым бөлігі АҚШ-та жеке тұтынылады.
Маркетинг
Оның ішінде лотерея билеттерінде қолданылатын сәтті сандардың тізімі болуы мүмкін; салыстырмалы түрде аз түрлі хабарламалар басылғандықтан, жеңіске ие болған сандар басылған жағдайда лотереяда күтпегендей көп жеңімпаз сыйлықты бөлісіп алды. 2005 жылы Wonton Food компаниясы 110 Powerball лотереясының ойыншысы "сәтті сандарды" пайдаланып 19 миллион доллар ұтып алғаннан кейін қысқа мерзімге тергеуге алынды. Сәлемдеме печеньелері кейде арнайы маркетингтік іс-шаралар үшін қолданылады. Мысалы, "Кунг-фу панда 3" фильмін жарнамалау үшін фильмнің басты кейіпкерінің сөздері печеньеге жазылып жіберілді. 1989 жылы Гонконгқа "нағыз американдық сәлемдеме печеньесі" деп сатылған печеньелер әкелінді. Wonton Food 1992 жылы сәлемдеме печенье бизнесін Қытайға кеңейтуге тырысты, бірақ печеньелер "тыныш американдық" деп есептелгеннен кейін бұл жобадан бас тарды.
Әлем бойынша
Fortune cookie көбінесе америкалық өнім болғанымен, Австралия, Аргентина, Бразилия, Канада, Франция, Германия, Үндістан, Италия, Мексика, Жаңа Зеландия, Норвегия, Сингапур, Ұлыбритания, Біріккен Араб Әмірліктері және басқа да елдердегі қытай мейрамханаларында беріледі. Lucky Taco-ны жасаған компания итальяндық канолилерден шабыттанған "Lucky Cannoli" де жасап шығарады.