Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Америкадағы қақтығыстар сериясы, АҚШ-тың 1898 жылдан басталган әскери араласуы
Series of conflicts in Central America
US military interventions beginning in 1898
"Банана соғыстары" – 1898 жылы испан-американ соғысының аяқталуы мен 1934 жылы "Жақсы көршілік саясатының" басталуы аралығында Орталық Америка мен Кариб теңізінде АҚШ-тың әскери оккупациясы, полициялық шаралары және араласуынан тұратын қақтығыстар сериясы. Әскери интервенцияларды негізінен АҚШ теңіз жаяу әскерлері жүзеге асырды, олар өз тәжірибелеріне негізделген "Кіші соғыстар нұсқаулығын" (1921) жасады. Кейде АҚШ әскери-теңіз күштері артиллериялық қолдау көрсетті, ал АҚШ армиясы да әскерлерін жөнелтті. 1898 жылы Париж келісімшартына қол қойылғаннан кейін Куба, Пуэрто-Рико, Гуам және Филиппин АҚШ-қа (Испаниядан өткізілді) қарады. АҚШ Куба, Панама, Гондурас, Никарагуа, Мексика, Гаити және Доминикан Республикасында әскери интервенциялар жүргізді. Бұл қақтығыстар 1934 жылы президент Франклин Д. Рузвельт басшылығымен АҚШ Гаитиден шыққан кезде аяқталды. "Банана соғыстары" терминін 1983 жылы жазушы Лестер Д. Лэнгли танымал етті. Лэнгли Латын Америкасы тарихы және американдық интервенция туралы бірнеше кітап жазды, оның ішінде: "The United States and the Caribbean, 1900–1970" және "The Banana Wars: An Inner History of American Empire, 1900–1934". Оның "Банана соғыстарына" қатысты жұмысы АҚШ-тың тропикалық империясының барлық аймағын қамтиды, ол Рузвельттің екі президенттік мерзімінде батыс жарты шарын басып алды. Осы еңбек арқылы бұл термин танымал болды және АҚШ осы соғысып жатқан тропикалық елдерді, құқықсыз қоғамдарды және сыбайлас саясаткерлерді татуластыруға жіберілген полиция күштері ретінде бейнеленді; негізінен тропикалық саудаға АҚШ-тың үстемдігін орнату.
The Banana Wars were a series of conflicts that consisted of military occupation, police action, and intervention by the United States in Central America and the Caribbean between the end of the Spanish–American War in 1898 and the inception of the Good Neighbor Policy in 1934. The military interventions were primarily carried out by the United States Marine Corps, which also developed a manual, the Small Wars Manual (1921) based on their experiences. On occasion, the United States Navy provided gunfire support and the United States Army also deployed troops. With the Treaty of Paris signed in 1898, control of Cuba, Puerto Rico, Guam, and the Philippines fell to the United States (surrendered from Spain). The United States conducted military interventions in Cuba, Panama, Honduras, Nicaragua, Mexico, Haiti, and the Dominican Republic. These conflicts ended when the US withdrew from Haiti in 1934 under President Franklin D. Roosevelt. The term "banana wars" was popularized in 1983 by writer Lester D. Langley. Langley wrote several books on Latin American history and American intervention, including: The United States and the Caribbean, 1900–1970 and The Banana Wars: An Inner History of American Empire, 1900–1934. His work regarding the Banana Wars encompasses the entire United States tropical empire, which overtook the western hemisphere, spanning both Roosevelt presidencies. The term was popularized through this writing and portrayed the United States as a police force sent to reconcile these warring tropical countries, lawless societies and corrupt politicians; essentially establishing US reign over tropical trade.
Шығу тегі
Ең бастысы, АҚШ өзінің ықпал ету аясын сақтап қалу және 1914 жылы ашылған Панама каналын бақылауда ұстау үшін экономикалық, саяси және әскери мүдделерін ілгерілетуде болды. АҚШ жақында Панама каналын жаһандық сауданы дамыту және теңіз күшін көрсету мақсатында салған. АҚШ-тың United Fruit Company сияқты компаниялары Кариб теңізі, Орталық Америка және Оңтүстік Американың солтүстігінде банан, темекі, қант қамысы және басқа да тауарлар өндірісіне қаржылық мүдделілік танытты.
Most prominently, the US was advancing economic, political, and military interests in order to maintain its sphere of influence and to secure the Panama Canal (which opened in 1914). The US had recently built the Panama Canal in order to promote global trade and to project its naval power. US companies, such as the United Fruit Company, also had financial stakes in the production of bananas, tobacco, sugarcane, and other commodities throughout the Caribbean, Central America, and northern South America.
Қатысулар
Панама/Колумбия: АҚШ-тың мұхит аралық аймақтағы араласуы 1846 жылғы Малларино-Бидлак шартымен басталып, 1856 жылғы «Сулы қарбыз» көтерілісінен кейін күшейді. 1885 жылы АҚШ әскери араласуы Панама каналын салу арқылы нығайтылды. Құрылыс 1889 жылы банкротқа ұшырап, нашар басқару және аурулар салдарынан тоқтап қалды, бірақ 20 ғасырда жаңадан басталды. Мың күн соғысы кезінде. Хей-Пансфут шарты АҚШ-қа Панама каналын салуға және басқаруға рұхсат берді. 1903 жылы АҚШ Панама канал аймағына егемендік құқығын орнатты. Испан-Америка соғысы: 1898 жылы Испания Кубаны басқарудан бас тартып, Пуэрто-Риконы АҚШ-қа берді. Испан-Америка соғысының аяқталуы «Банана соғыстарының» басталуына әкелді. Куба: 1899 жылдың желтоқсан айында АҚШ президенті Уильям Маккинли Кубадағы АҚШ армиясының генералы Леонард Вудты жоғары билікке ие деп жариялады. АҚШ Испаниядан Кубаны басып алды. Куба 1898 жылдан 1902 жылға дейін Вудтың әскери губернаторы ретінде, сондай-ақ 1906 жылдан 1909 жылға дейін, 1912 жылдан 1917 жылға дейін және 1917 жылдан 1922 жылға дейін Куба-Америка қатынастары туралы шарттың (1903 жылғы, 1934 жылға дейін) талаптарына сәйкес басқарылды. 1903 жылы АҚШ Гуантанамо шығанағындағы әскери-теңіз базасын ұзақ мерзімге жалға алды. Доминикан Республикасы: 1903, 1904 (Санто-Доминго оқиғасы) және 1914 (АҚШ әскери-теңіз күштері Санто-Доминго қаласындағы шайқастарға қатысты) жылдарығы әрекеттер; 1916 жылдан 1924 жылға дейін АҚШ басып алды. Мысалы, Доминикан Республикасындағы көтеріліс американдық қант плантациясына зиян келтіргенде, 1916 жылдан бастап американдық әскерлер жіберілді. Олар Озама бекінісі деп аталатын шағын қаланы басып алып, ішіндегілерді өлтіріп, өздерінің бизнес мүдделерін қорғау үшін әскери бекініс құрды. Доминикан күштерінде автоматтары немесе заманауи артиллерия болған жоқ, олар АҚШ теңіз жаяу әскерлерімен әдеттегі шайқаста күресуге тырысты, бірақ Лас Тренчерас шайқасында (оқшалама орлар), Гуаяканас шайқасында және Сан-Франциско де Макорис шайқасында жеңілді. Оқ-дәрі қуаты жоғары болғанына қарамастан, АҚШ теңіз жаяу әскерлеріне шығыс Эль-Сейбо және Сан-Педро-де-Макорис провинцияларындағы көтерілісті басуға бес жыл уақыт кетті. Басып алу кезінде 144 американдық теңіз жаяу әскері қаза тауып, 50-сі жараланды. Доминикан тарапынан 950 адам қаза тапты. АҚШ президенті Вудро Вильсон оны мойындаудан бас тартты. Гондурас: «United Fruit Company» және «Standard Fruit Company» елдің маңызды банан экспорттау секторында және оған байланысты жерлерде және теміржолдарда үстемдік құрды, нәтижесінде 1903, 1907, 1911, 1912, 1919, 1924 және 1925 жылдары американдық әскерлер енгізілді. Жазушы О. Генри 1904 жылы Гондурас елін сипаттау үшін «банана республикасы» терминін қолданды. Латын Америкасының басқа елдеріне де АҚШ-тың экономикалық саясаты және/немесе коммерциялық мүдделері ықпал етіп, оларды мәжбүрлеуге дейін жетті. Теодор Рузвельт 1904 жылы Монро доктринасына Рузвельт қосымшасын жариялады, бұл АҚШ-тың Кариб теңізі мен Орталық Америкадағы мемлекеттердің халықаралық қарыздарын төлей алмаса, олардың экономикалық жағдайын тұрақтандыруға араласу құқығы бар екенін мәлімдеді. 1909 жылдан 1913 жылға дейін президент Уильям Говард Тафт және оның мемлекеттік хатшысы Филандер К. Нокс «бейбіт және экономикалық» доллар дипломатиясы сыртқы саясатын жақтады, бірақ ол да Никарагуада болғандай, күшпен қолдауға ие болды.
Panama/Colombia: US interventions in the isthmus go back to the 1846 Mallarino–Bidlack Treaty and intensified after the so called Watermelon Riot of 1856. In 1885, US military intervention gained a mandate with the construction of the Panama Canal. The construction effort collapsed in bankruptcy, mismanagement, and disease in 1889, but resumed in the 20th century. during the Thousand Days' War. The Hay–Pauncefote Treaty allowed the US to construct and control the Panama Canal. In 1903, the United States established sovereignty over the Panama Canal Zone. Spanish–American War: In 1898, Spain relinquished control of Cuba and ceded Puerto Rico to the US. The end of the Spanish–American War led to the start of the Banana Wars. Cuba: In December 1899, US President William McKinley declared Leonard Wood, a US Army general, to have supreme power in Cuba. The US took control of Cuba from Spain. It was occupied by the US from 1898 to 1902 under Wood as its military governor, and again from 1906 to 1909, 1912, and 1917 to 1922, subject to the terms of the Cuban–American Treaty of Relations (1903) until 1934. In 1903, the US took a permanent lease on the Guantanamo Bay Naval Base. Dominican Republic: Action in 1903, 1904 (the Santo Domingo Affair), and 1914 (US Naval forces engaged in battles in the city of Santo Domingo); occupied by the US from 1916 to 1924. When a rebellion in the Dominican Republic, for example, damaged an American owned sugar cane plantation, American troops were sent in, starting in 1916. They took over a small castle called Fort Ozama, killed the men inside and set up a military presence to protect their business interests. Dominican forces, who had no machine guns or modern artillery, tried to take on the US Marines in conventional battles, but were defeated at the Battle of Las Trencheras (the trenches), Battle of Guayacanas and the Battle of San Francisco de Macoris. Despite having much greater firepower, it took the US Marines five years to suppress an insurgency in the eastern provinces of El Seibo and San Pedro de Macorís. During the occupation, 144 US Marines were killed in action and 50 were wounded. The Dominicans suffered 950 casualties. which US President Woodrow Wilson refused to recognize. Honduras: Where the United Fruit Company and Standard Fruit Company dominated the country's key banana export sector and associated land holdings and railways, saw insertion of American troops in 1903, 1907, 1911, 1912, 1919, 1924, and 1925. The writer O. Henry coined the term "banana republic" in 1904 to describe Honduras. Other Latin American nations were influenced or dominated by American economic policies and/or commercial interests to the point of coercion. Theodore Roosevelt declared the Roosevelt Corollary to the Monroe Doctrine in 1904, asserting the right of the United States to intervene to stabilize the economic affairs of states in the Caribbean and Central America if they were unable to pay their international debts. From 1909 to 1913, President William Howard Taft and his Secretary of State Philander C. Knox asserted a more "peaceful and economic" Dollar Diplomacy foreign policy, although that too was backed by force, as in Nicaragua.
Америкалық жеміс-жидек компаниялары
Гондурас тарихының алғашқы онжылдықтары саяси және экономикалық тұрғыдан тұрақсыздықпен ерекшеленеді. Шындығында, тәуелсіздік пен Кариас үкіметі билікке келу аралығында үш қарулы қақтығыс болды. Бұл тұрақсыздықтың бір себебі – ел ішіндегі Американың ықпалы болды. Көбінесе компаниялар жойылған егістіктерді тастап, сонымен қатар олар пайдаланған темір жолдар мен басқа да инфрақұрылымды қиратып тастайтын.
The first decades of the history of Honduras are marked by instability in terms of politics and economy. Indeed, three armed conflicts occurred between independence and the rise to power of the Carias government. This instability was due in part to American involvement in the country. Typically, companies would abandon the decimated plantations and destroy the railroads and other utilities that they had used along with the plantation,