Кіріспе
Гәргара (Γάργαρα) – Анатолияның Троада аймағының оңтүстік жағалауындағы ежелгі грек қаласы. Алғашқыда ол Ида тауының үш шыңының бірі – Гаргарон тауының етегінде орналасқан, қазір Кока Кая деп аталады. Б.з.д. 4-ші ғасырында елді мекен Кока Каядан оңтүстікке қарай шамамен 5,8 км қашықтықтағы, Арıklı және Нусратлы қазіргі ауылдарына жақын жағалау жазығына көшірілді, сол кезде бұрынғы орналасқан жер Ескі Гәргара (Παλαιγάργαρος) деп аталды. Екі орналасқан жер де Түркияның Чанаккале провинциясының Айвачик ауданында орналасқан.
Gargara (Γάργαρα) was an ancient Greek city on the southern coast of the Troad region of Anatolia. It was initially located beneath Mount Gargaron, one of the three peaks of Mount Ida, today known as Koca Kaya At some point in the 4th century BCE the settlement moved approximately 5.8 km south of Koca Kaya to a site on the small coastal plain near the modern villages of Arıklı and Nusratlı , at which point the previous site came to be known as Old Gargara (Παλαιγάργαρος). Both sites are located in the Ayvacık district of Çanakkale Province in Turkey.
Қор
Илиаданың тиісті бөлімдерінде Гомер Гаргарон тауында адамдар тұратыны туралы ешқандай мәлімет бермеген. Бұл фактіні осы жерде табылған ең ерте археологиялық қалдықтар (акрополь төңірегіндегі бекініс қабырғалары және ғибадатхананың негізі) б.з.б. 6 ғасырдан бұрынғы кезеңге жататыны растайды. Б.з.б. 7 ғасырда ақын Алкман осы елді мекенде Анатолия халқы – лелегтер тұрғанын айтқан, бірақ бұл, мүмкін, Гомердің "Илиадада" Троаданың оңтүстік жағалауында лелегтер мекендегені туралы айтқан сөзінен туындаған болжам болуы мүмкін. Милеттен шыққан Гектей (шамамен б.з.б. 550 – 476 ж.ж.) және Лесбостан Гелланик (шамамен б.з.б. 490 – 405 ж.ж.) Гаргарада эолдық гректер тұрғанын мәлімдейді, олар бастапқыда жақын орналасқан Ассос және Метимнаның Мырсилосынан келген. (б.з.б. 3 ғасырдың бірінші жартысында) Ассос Метимнаның құрылысы екені айтылады, сондықтан Ассостың эолдық тегі және Гаргара мен Лампонеяның екінші деңгейдегі құрылысы осыған байланысты. Егер Алкман б.з.б. 7 ғасырда Гаргара деп аталған Анатолиялық елді мекеннің бар екенін дұрыс көрсеткен болса, онда бұл факт Гаргараның гректер құрағандығы туралы көрінеу қайшы келетін әңгімемен үйлестірілуі мүмкін. Мұндай жағдайда, бұл аймақтағы көптеген елді мекендерде жергілікті анатолиялық халық гректермен ассимиляцияланған, бірақ олардың мәдениеті сақталған болуы мүмкін. Ескі Гаргараның орнын Кока-Каяда анықтаған археолог Джон Кук осы елді мекеннің таудың атын қалай алғаны туралы былай деді: "Біздің сенуімізше, теңіздің арғы жағындағы Метимна халқы осы биік шыңды Гомердің Γάργαρον ἄκρον деп атаған, ал ондағы тұрғындар осы атауды өздеріне лайық деп санаған".
Классикалық
Б.з.д. V ғасырында Гаргара Делиан лигасының мүшесі болып, Хельспонт аймағының бір бөлігі ретінде Афинаға 4500 мен 4600 драхма аралығында салық төлеген. Қазіргі талдамдар бойынша, Гаргар халқы б.з.д. IV ғасырда Кока-Кая орнынан жағалауға көшіп келген деген болжам бар, бірақ бұл археологиялық қазбалармен расталмаған. Илионда табылған ұзын жазуда шамамен б.з.д. 306 жылы Гаргара Афина Илиясының койнонының құрамына кіргені айтылады. Бұл коин – Троада аймағындағы қалалардың өңірлік бірлестігі болып, Ilion қаласында жыл сайын фестиваль өткізген. Жазуда коин қабылдаған бірқатар құрметті шешімдерде Гаргаралық Малусий, фестивальді қаржыландыру үшін пайызсыз несие бергені үшін мақталады.
Геллендік
Жергілікті антиквариат жазушысы Деметрий Скепсий (шамамен б.з.б. 205 – 130 б.з.б.) Гаргараға 3 ғасырдың соңында немесе 2 ғасырдың басында Мизиядағы Милетополис қаласынан күштеп көшірілген қоныс аударушылардың көптеп келгенін айтады, оларды «патшалар» (болжам бойынша, Битиния патшалары) қоныстандырған. Милетополис жартылай грек елді мекені болғандықтан, Деметрий осы иммигранттардың келуі салдарынан Гаргарада эолдықтардың көбі қалмағанын хабарлайды. Бұл оқиға, мүмкін, б.з.б. 156–154 жылдары Битинияның Прусий II-сінің осы аймаққа басып кіруімен байланысты болуы керек. Эллинистік дәуірде Гаргара азаматтары Хиоста проксеностар, Афинада жалдамалы әскерлер ретінде қызмет еткен, Родосте тұратын шетелдіктердің жекелеген бірлестіктеріне қатысқан, Египетте Птолемей III Эуэргет және оның отбасына құрбандықтар шалған, Илионда құрметке ие болған және Делоста сыйлықтар берген. Б.з.б. 230-шы немесе 220-шы жылдары Гаргара Дельфидің теородоколарын қабылдаған орындардың бірі болды, ал б.з.б. 120-шы жылдары ол кедендік төлемдер жасалған порты ретінде тіркелді, бұл Атал III-нің Азияны Римге мұра еткенінен кейін б.з.б. 133 жылы болды.
Византиялық
Гаргара кем дегенде 9 ғасырға дейін, ал мүмкін 14 ғасырға дейін үздірілмей қоныстанған сияқты. Бұл Ефес митрополиясының шартты епископтығы болды, және біз оның үш епископының есімдерін білеміз: Иоанн (518), Феодор (553) және Ефрем (878). Джон Кук Гаргарада көрген орта византия кезеңінің қалдықтарынан басқа, Константинополь Патриархы Герман I-нің (715-730) "Epistulae Dogmaticae" және "Notitiae Episcopatuum" сияқты басқа да құжаттар Гаргараның осы кезеңде де болғанын куәландырады. Соңында, 1284 және 1304 жылдарға жатқан Афон тауындағы Ұлы Лавра монастырынан табылған төрт құжат Гаргаралық Константин мен оның отбасы туралы мәлімет береді. Сайттағы соңғы қоныстану кезеңін Джон Кук византиялық немесе генуялық болуы мүмкін деп санайтын Ментеше және Шахин Кале қамалдары көрсете алады.