Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Банки немесе жарты шахмат, сондай-ақ қара шахмат (暗棋) немесе соқыр шахмат (盲棋) деп те аталады, екі ойыншыға арналған қытай үстел ойыны. Ол 4×8 торда немесе сянци (қытай шахматы) тақтасының жартысында ойналады. Көптеген ойындар он-жиырма минутқа созылады, бірақ шебер ойыншылардың ойындары бір сағаттан астам уақытқа созылуы мүмкін. Банки – көңіл көтеру үшін ойналатын әлеуметтік ойын, бәсекеге қарағанда көбінесе қызық үшін тамаша. Банкидің формалды түрі Jungle және қазіргі Лужанки ойындарының пайда болуына әкелген болуы мүмкін.
Banqi or Half Chess, also known as Dark Chess (暗棋) or Blind Chess (盲棋), is a two player Chinese board game played on a 4×8 grid, or half of the xiangqi (Chinese chess) board. Most games last between ten and twenty minutes, but advanced games can last for an hour or more. Banqi is a social game, usually played for fun rather than serious competition. A more formal version of Banqi may have evolved into the games Jungle and modern Luzhanqi.
Басқарма
Банки үшін арнайы дайындалған тақталар болғанымен, көбінесе шианцзи тақтасының бір жартысында ойнайды (тек Өзеннің бір жағын қолдана отырып).
Although boards made specifically for Banqi exist, it is common to play on one half of the xiangqi board (using only one side of the River).
Бөлшектер
Банкиде сянки бөлшектері қолданылады. Бөлшектердің артқы жақтары бір-бірінен ажыратылмауы керек, сол себепті төмен қаратылғанда бөлшектерді анықтау мүмкін болмауы тиіс. Артына халықаралық символдар басылған бөлшектер жарамсыз. Әр ойыншы бес солдатты, бір генералдың және басқа бес түрден екі-екіден басқарады, барлығы 16 бөлшек. Әдеттегі жиынтықта бір ойыншының бөлшектері қызыл, ал екінші ойыншының бөлшектері қара болады. Бөлшектердің суреттері де әртүрлі болуы мүмкін. Бұл ойында қолданылатын бөлшектердің толық сипаттамасы үшін сянки мақаласын қараңыз. Бөлшектің атауы Сан саны Ескертулер Генерал, патша, маршал 帥 shuai, 將 jiàng × 1 Ең жоғары дәреже. Әскерлерден басқаның бәрін ұстай алады. Кеңесші, күзетші, министр*, көмекші, мандарин, жауынгер 仕 shi, 士 shì × 2 Тайваньдық нұсқасында екінші ең жоғары дәреже. Піл, би, министр* 相 xiàng, 象 xiàng × 2 Көлік, мұнара, арба 俥 jū, 車 jū × 2 Гонконгтық нұсқасындағы екінші ең жоғары дәреже. Жылқы, атты, кавалерия 傌 mà, 馬 mǎ × 2 Әскер, пиада, жеке сарбаз 兵 bīng, 卒 zú × 5 Генералды ұстауға қабілеттілерін қоспағанда, ең төменгі дәреже. Зеңбірек, катапульта 炮 pào, 砲 pào × 2 Тайваньдық нұсқаларында қабілеттері әртүрлі.
Banqi uses xiangqi pieces. The backs of the pieces must be indistinguishable from each other so the pieces cannot be identified when face down. Pieces with international symbols printed on their backs are unsuitable. Each player controls five Soldiers, one General, and two each of the five other piece types, for a total of 16 pieces. In a typical set, one player's pieces are red, and the other player's pieces are black. The characters may also differ. For more detailed descriptions of the pieces used in this game, see the xiangqi article. Name of piece Number per side Notes General, king, marshal帥 shuai, 將 jiàng × 1 Highest rank. Captures everything except soldiers. Advisor, guard, minister*, assistant, mandarin, warrior仕 shi, 士 shì × 2 Second highest rank in Taiwanese version. Elephant, bishop, minister*相 xiàng, 象 xiàng × 2 Chariot, rook, cart俥 jū, 車 jū × 2 Second highest rank in Hong Kong version. Horse, knight, cavalry傌 mà, 馬 mǎ × 2 Soldier, pawn, private兵 bīng, 卒 zú × 5 Lowest rank, except able to capture the general. Cannon, catapult炮 pào, 砲 pào × 2 Abilities differ in Taiwanese variations.
Ойын ойнау
32 фигура шағылысып, тақтадағы шаршыларға кездейсоқ жабылады. Фигуралар, еуропалық шахматтағыдай, шаршылардың ішіне қойылады, қытай шахматындағыдай түйіскен жерлерге емес. Бірінші ойыншы ойынды бастау үшін бір фигураны ашады. Алғаш ашылған фигураның түсі – сол ойыншының ойнайтын түсі болады. Екінші ойыншы жүріс жасайды, содан кейін екеуі кезекпен жүріс жасайды, ойын біткенше. Ойын, ойыншының жүріс жасау мүмкіндігі болмағанда аяқталады, және сол ойыншы жеңіледі. Көбінесе ойынды жеңілуге себеп – ойыншының барлық фигуралары алынып қойылуы, сондықтан оның қозғалатын фигуралары қалмайды. Дегенмен, бір ойыншы қарсыласының қалған барлық фигураларын олардың қозғалуына мүмкіндік қалдырмай қоршап алуы мүмкін.
The 32 pieces are shuffled and randomly allocated face down to squares on the board. The pieces, as in Western chess, are placed inside the squares, rather than on the intersections as in Chinese chess. The first player turns up a piece to begin the game. The color of that first uncovered piece is the color he or she will play in the game. The second player then makes a move, and the two alternate until the game is finished. The game ends when a player cannot move, and that player is the loser. Most often, the game is lost because all of a player's pieces have been captured and so he has no pieces to move. However, it is possible for one player to surround all of the other player's remaining pieces in a manner that makes it impossible for them to move.
Қозғалыс ережелері
Бұл үш түрлі қимыл бар. Ойыншы бір тілбелектің бетін аша алады, бір тілбелекті жылжыта алады немесе қарсыластың тілбелегін ұстап алады. Кейбір ойын нұсқаларында бір жүрісте бірнеше тілбелек ұстауға болады.
There are three kinds of moves. A player may turn a piece face up, move a piece, or capture an enemy piece. In some game variants, multiple captures may be made in one turn.
Бөлшекті бұру
Егер тақтада төңкерілген фигуралар болса, оларды бетімен жоғары қаратуға рұқсат етіледі. Ашылғаннан кейін фигураны жылжытуға, қарсыластың фигурасын алуға немесе қарсыластың фигурасымен алынуға болады. Банкидің кейбір түрлерінде төңкерілген фигураларды да алуға болады.
Turning a piece face up is a legal move if there are any face down pieces on the board. Once revealed, a piece may move, capture, or be captured. In some variants of Banqi, face down pieces may also be captured.
Бөлшекті жылжыту
Ойыншы тек өз түсінің беті ашық фигураларын ғана жылжыта алады. Сянцзиден айырмашылығы, барлық фигуралар бірдей жылжылады: фигура бір ғана квадратты жоғары, төмен, солға немесе оңға жылжуы мүмкін. Егер бұл жылжу заңды түрде қарсыластың фигурасын алу болмаса, фигура ешқашан бұрыннан толып тұрған квадратқа жылжуы мүмкін емес. Барлық фигуралар жылғандай-ақ қарсыластың фигурасын алады, Тайвань ережелеріндегі пушкадан басқа.
A player may only move face up pieces of their own color. Unlike xiangqi, all pieces move identically: a piece may move only one square up, down, left, or right. A piece may never move onto a square that is already occupied unless such a move is a legal capture. Note that all pieces capture the same way that they move, except the cannon in Taiwanese rules.
Қақтығыстар
Тұйық жағдай қаупі бір ойыншының аяқсыз қимылдар тізбегін жасауға мәжбүрлегенде туындайды. Типик тұйық жағдайда, бастамашы жиі шабуылдай береді, бірақ қарсыласының фигурасын ала алмайды. Тұйық жағдайдың заңдылығы мәдениетке қарай өзгереді:
A stalemate threat occurs when one player forces an endless cycle of moves. In a typical stalemate, the instigator repeatedly attacks, but cannot capture, an enemy piece. The legality of stalemating varies by culture:
Кейбір ойыншылар тұйық жағдайды заңсыз деп есептейді. Бұл қытай шахматының ережелерімен сәйкес келеді, онда бастамашы үнемі шабуылдауын тоқтатуға тиіс, әйтпесе қарсыласы жеңіске жетеді. Ал кейбір ойыншылар тұйық жағдайды заңды стратегия деп санайды. Көбінесе жеңіліске ұшыраған ойында тұйық жағдай жасау – бұл шеберліктің сәттілікке жеңіп беруінің бір жолы, себебі қарсылас тартты ойынды немесе фигурасын жоғалтуды қабылдауы керек. Жеңімпаз ойыншы үшін тұйық жағдайды басқару да шеберлік талап етеді, себебі тұйық жағдайдың алдын алу қажеттілігі, әйтпесе үлкен жеңіске дәм қосады. Сонымен қатар, осы фигурасыз да жеңіске жете алатыныңызды анықтау үшін үлкен білік керек. Тұйық жағдайға рұқсат етілген ойындар көбінесе теңдес ойындарға әкеледі – көптеген бір жақты ойындар тұйық жағдайдан қашу үшін фигураны құрбан ету арқылы қызықты матчқа айналады.
Some players consider stalemate illegal. This is consistent with the rules of Chinese Chess, which require the instigator to cease the continual attack, else the victim wins. Some players consider stalemate a legal strategy. The ability to instigate a stalemate in an otherwise losing game is one of the ways that skill can overcome luck, since the victim must accept either a drawn game or the loss of a piece. Handling a stalemate situation requires skill for the winning player, as well — the necessity of heading off a potential stalemate adds spice to an otherwise overwhelming victory. And deciding whether you can still win, even without that piece, requires great expertise. Games in which stalemate is allowed tend to produce much more even games — many a lopsided game is turned into an interesting match by the surrender of a piece to avoid a stalemate.
Стратегия
Ерте әрекет ету – Тайвандық ережелер бойынша бірінші ойнау шамалы кемшілікке алып келеді. Егер бірінші ойыншы зеңбірек шығарса, қарсылас оның қасына зеңбірек қоюға жоғары мүмкіндік алады, сонымен қатар өзінің фигурасын зеңбірекке жоғалту қаупі болмайды. Егер бірінші ойыншы басқа фигураны шығарса, қарсылас бір қадам қашықтықтағы фигураны айналдыра алады. Егер ол зеңбірек тапса, бірінші ойыншының фигурасын алады, бірақ ол қандай болса да, бірінші ойыншының фигурасы екінші ойыншының фигурасын бірден ала алмайды. Дәстүр бойынша, жаңа сынға түсуші бірінші ойнайды, бұл өткен ойынның жеңілгеніне шамалы артықшылық береді. Мүмкіндік – Барлық фигуралар жасырын болғандықтан, ойынның басында стратегия құру қиын. Бұл тәжірибелі ойыншыларға қолайсыздық тудырады, олар стандартты жеңіс стратегиясын қолдана алмайды. Патшалық – Сянцзиден айырмашылығы, генерал патшалық емес; ойын генералдың қазасынан аяқталмайды. Шындығында, екі генерал да ойын аяқталғанға дейін көп уақыттан кейін қаза табады. Ойын тек бір ойыншының заңды қимылы қалмағанда ғана аяқталады. Банки көбінесе тозу ойыны болып табылады. Әскерлер – Бес қарсылас әскер болғандықтан, күшті генерал керісінше осал болады, және көбінесе генерал әскерлер майданында пайдасыз болып шығады. Бұл осалдық Гонконгтағы арбаларды немесе Тайваньдағы кеңесшілерді көптеген ойындардағы ең күшті фигураларға айналдырады. Жаудың әскерлерін іздеп табу және жою көбінесе тиімді, өйткені қарсылас оларды аз құнды фигуралар деп есептеуі мүмкін. Жау әскерлері жойылғаннан кейін, генерал алаңда салыстырмалы түрде қауіпсіз болады, тек зеңбіректер мен қарсылас генералдың шабуылдарына ұшырай алады. Зеңбірек – Тайвандық ережелер бойынша, егер зеңбірек күшті одақтас фигуралардың қорғанысы артында жақсы орналасса, онда ол өте күшті болуы мүмкін. Мұндай жағдайда, зеңбірек генералдан немесе кеңесшіден де күшті болуы мүмкін, әсіресе қарсылас генералдың және/немесе кеңесшілердің көлденең жылжу мүмкіндігі шектеулі болса, яғни олар зеңбірек шабуылынан қаша алмайтын болса. Екінші жағынан, қарсыластың зеңбіректі алуға қабілетті көптеген фигуралары бар, егер олар оған жақындаса, сондықтан нашар орналастырылған зеңбірек әдетте ұзақ өмір сүрмейді. Көптеген ойыншылар зеңбіректі алу үшін жылқыны, арбаны немесе пілді құрбан етуге дайын. Жасырын фигуралар – Ойын көбінесе төмен қарап жатқан фигуралармен басқарылады. Фигуралар "түзекте" (бір шаршы ені бар бос алаңдардың тізбегі, төмен қарап жатқан фигуралармен қоршалған) осал болады, онда қарсылас фигурадан қашу мүмкін емес. Егер қорғаушы мен шабуылшы арасында жеткілікті орын болса, қорғаушы шабуылшы жақындағанға дейін төмен қарап жатқан фигураларды айналдыруға уақыт алады. Егер қорғаушы кем дегенде 2x2 өлшемді ашық алаңға келсе, олар осы "айналу кеңістігін" қарсылас фигурасын айналып өту үшін пайдалана алады. Қорғаушы кейде туннельдегі бұрылыстың ішкі бұрышында қарсылас фигурасын айналдырып, айналу кеңістігін жасай алады немесе туннельдің қабырғасын бұзып, екінші жағындағы ашық алаңға жете алады. Қандай фигуралар әлі де төмен қарап жатқанын бақылау маңызды. Әдетте бұл "құрбандық алаңына" (өлі фигуралар үшін) және ойын алаңына (тірі фигуралар үшін) қарап, жою арқылы анықталады. Кету – Егер ойын теңсіз болып көрінсе, ойыншы жай ғана кетуге болады. Тозу – Тең фигураларды алмастыру көбінесе алда тұрған ойыншыға тиімді. Жеңіске жету үшін жеткілікті айырмашылық болғанда, тіпті зиянды сауда да мұқият таңдалса, жеңіске жетуді үдетуі мүмкін. Мақсат – Көбінесе ең жылдам жеңіске жететін (немесе жақын арада тұрып қалған жағдайды бұзатын) қимыл ең құнды фигураны жоғалтуға әкеледі. Мұндай қадамдар көбінесе назардан тыс қалады. Кейбір ойыншылар қарсыласына жеңіске жетуді мүмкіндігінше қиындатудан ләззат алады. Басқалары өздерінің жойылуынан бұрын қарсыластардың қаншасын ұстап алатынын көру ойынын ойнайды. Кейбіреулері жеңіліске ұшырағанда, отставкаға кетеді және жаңа ойын бастайды. Теңдік – Теңдік маңызды, әсіресе ойынның соңында. Қарсылас генерал мен пешка арасында бір орын қалған жағдайда, кезектің тәртібі әрқашан жеңімпазды анықтайды. Пешканың қимылы тұйықталуға әкеледі, ал генералдың қимылы оның сөзсіз тұтқындалуына әкеледі. Тіреу – Фигураны тақтаның шетіне тіреу өте оңай. Көбінесе, жеңіліс пен тұйықталу арасындағы айырмашылық – оның тірелуі немесе болмауы.
Early action – Under Taiwanese rules, playing first is a slight disadvantage. If the first player turns up a cannon, the opponent can turn up next to it with a high likelihood of capturing the cannon and no risk of losing their piece to the cannon. If the first player turns up anything else, the opponent can turn over a piece one hop away. If they find a cannon, it can take the first player's piece, but no matter what it is, the first player's piece can't immediately take the second player's. By convention, the new challenger plays first to give the previous game's loser a slight advantage. Chance – It is difficult to form strategy early on, since all pieces are hidden. This is a disadvantage to experienced players, who cannot follow a formulaic win strategy. Royalty – Unlike in xiangqi, the general is not royal; the game does not end because of the general's death. In fact, both generals usually die long before the end of the game. The game ends only when one player has no legal move. Banqi is often a game of attrition. Soldiers – Since there are five opposing soldiers, the mighty general is perversely vulnerable, and frequently the general turns out to be worthless in the face of a soldier front. This vulnerability makes the second highest rank, chariots in Hong Kong or advisors in Taiwan, the most powerful pieces in many games. It is often advantageous to search out and destroy the enemy soldiers, which the opponent may overlook as less valuable pieces. Once the enemy soldiers are eliminated, the general can roam free across the field in relative safety, vulnerable only to attacks by cannons and the opposing general. Cannons – Under Taiwanese rules, the cannon has devastating potential if it is well placed behind a shield of strong allied pieces. Given such position, a cannon can be stronger than either general or advisor, especially if the opposing general and/or advisors have limited lateral mobility—that is, if they can't sidestep a cannon attack. On the other hand, the opponent has plenty of pieces that can capture the cannon if only they can get next to it, so a poorly placed cannon is usually short lived. Most players will readily sacrifice a horse, chariot, or elephant to capture a cannon. Hidden pieces – Play is often directed by the face down pieces. Pieces are vulnerable in a dead end "tunnel" (a sequence of empty squares one square wide, surrounded by face down pieces), in which there is no escape from a pursuing enemy piece. If there is enough space between the defender and the attacker, the defender will have time to turn up some face down pieces before the attacker closes in. If the defender gets to an open area at least 2 x 2 in size, they can use that "rotation space" to dodge a single enemy piece by sidestepping. The defender can sometimes create a rotation space by turning up a smaller enemy piece on the inside corner of a bend in the tunnel, or they might be able to punch through a wall of the tunnel to reach an open area on the other side. It is often important to keep track of what pieces are still face down. Usually this is done by checking both the "graveyard" for dead pieces and the playing field for live pieces; by the process of elimination a player pcan figure out what must still remain. Resignation – A player may simply resign if the game seems lopsided. Attrition – Exchanging equal pieces is usually to the advantage of the player who is ahead. When winning by a sufficient margin, even disadvantageous trades can accelerate victory if chosen carefully. Objective – Often, the move that will win most quickly (or break an impending stalemate) gives away the most valuable piece. Such moves are often overlooked. Evasion – Some players derive pleasure from making it as difficult as possible for the opponent to actually coerce the win. Others make a game of seeing how many opposing pieces they can capture before their demise. Some just resign when defeat becomes evident, and start a new game. Parity – Parity is important, especially in the end game. In situations where only an opposing general and pawn are left with one space between, turn order invariably determines the winner. The pawn's move will produce a stalemate, while the general's move will result in his inevitable capture. Pinning – It is fairly easy to pin a piece against the edge of the board. Frequently, being pinned or not is the difference between defeat and stalemate.
Нұсқалар
Банки 8×8 тақтада екі жиынтық (қара, қызыл, көк және жасыл) ксянцзи фигураларын қолданып ойналады.
Banqi can be played on an 8×8 board using two sets of xiangqi pieces (black, red, blue and green).