Тоғыз тас ойыны тарихы мен ережелері

Кіріспе

Стратегиялық үстел ойыны. Тоғыз ер адамның моррисі – кем дегенде Рим империясы дәуірінен белгілі екі ойыншыға арналған стратегиялық үстел ойыны. Ойын тоғыз адамның моррисі, милл, милл ойыны, мерл, меррилл, мерель, марел, морель және ағылшын тілінде ninepenny marl деп те аталады. Солтүстік Америкада бұл ойынды «ковбой шашкасы» деп те атайды, ал оның тақтасы кейде шашка тақтасының артқы жағына басылады. Тоғыз ер адамның моррисі – шешілген ойын, яғни оңтайлы стратегиясы есептелген ойын. Егер екі ойыншы да мінсіз ойнаса, ойын тең аяқталады. Латын тіліндегі merellus сөзі «ойымшық» дегенді білдіреді, ол ағылшын тілінде «моррис» немесе «секіру» деп бұрмалануы мүмкін) кез келген бос нүктеге. Кейбір ережелерде ойын осылай ойналатыны айтылса, ал кейбіреулері мүлдем еске алмайды. Идеалды позиция, әдетте жеңіске алып келеді, ол ойыншыға екі диірменнің арасында бір ойымшықты алға-артқа жылжытуға және әр кезеңде бір ойымшықты алып тастауға мүмкіндік береді.

Үш еркек моррисі

Үш еркек моррисі, сондай-ақ тоғыз тесік деп аталады, 2×2 шаршылар тордың түйірлерінде немесе 3×3 шаршылар тордың шаршыларында ойналады, мысалы, крестики-ноликидегідей. Ойын екі ойыншыға арналған; әр ойыншының үш фишкасы бар. Ойыншылар алғашқы үш жүрісте тақтаға бір фишкадан қояды, егер диірмен жасалса (крестики-ноликидегідей) жеңіп шығады. Содан кейін әр ойыншы келесі ережелердің біріне сәйкес өз фишкаларын біреуін жылжытады:

Ойыншы диірмен құрау арқылы жеңеді. Х.Дж.Р. Мюррей нұсқа No. 1-ді "тоғыз тесік", ал нұсқа No. 2-ні "үш еркек моррисі" немесе "кіші мерелдер" деп атайды.

Алты адамдық Моррис

Алты адамдық моррис әр ойыншыға алты тас береді және тоғыз адамдық морристегідей тақтаның сыртқы шаршысынсыз ойналады. Тастарды жылдыруға рұқсат жоқ. Ойын Орта ғасырларда Италия, Франция және Англияда кең таралған, бірақ 1600 жылға қарай қолданыстан шығып қалған.

Тарих

Р. С. Беллдің сөзінше, ойынның ең ерте белгілі тақтасында диагональдық сызықтар болған және ол «Мысырдағы Курнадағы ғибадатхана төбесінің тақталарына қашалған»; ол олардың шамамен б.з.б. 1400 жылға дейін сонатындығын айтқан. Дегенмен, осы мақалада көрсетілетіндей, ойынға арналған ең ерте тақта біздің заманымыздан бұрын пайда болған. Ойын туралы ең алғашқы айтылымдардың бірі Овидийдің «Арс Аматория» шығармасында кездеседі. Висбех маңындағы ортағасырлық қоныстан табылған кірпіш, кірпішшілер оны күйдіру алдында тақта ретінде пайдаланған. Кентербери, Глостер, Норвич, Солсбери және Вестминстер аббаттықтарындағы ағылшын соборларындағы орындықтарға кесілген тақталар табылды. Честер соборындағы бағананың негізіне тағы бір тақта қашалған. Ауылдық жайлауларда үлкен тақталар да кездесетін. Шекспирдің 16 ғасырлық «Жазғы түнгі арман» пьесасында Титания осындай тақта туралы айтады: «Тоғыз адамдық морис сазға толы». Кейбір авторлар ойынның шығу тегі белгісіз екенін айтады. Кинг те ойынның римдік әскерлер арасында танымал болғанын атап көрсетеді. Кейбір еуропалық елдерде тақтаның дизайнына зұлымдықтан қорғану символы ретінде ерекше мән берілген. Кенсингтон – осыған ұқсас ойын, онда екі ойыншы кезегімен фигураларды орналастырып, оларды белгілі бір схемада құруға тырысады. Лук ки («алты адамдық шахмат») Қытайдың Кантон қаласында, ал Филиппинде Тапатан ретінде ойналады, бұл диагональдармен тақтада ойналатын үш адамдық мориске тең. Морабараба – он екі адамдық мориске ұқсас. Бірақ фигуралардың орнына «сиырлар» қолданылады. Ол Халықаралық әскери ойындар федерациясы ұйымдастыратын халықаралық жарыстарда танымал. Шахмат тоғыз адамдық морис тақтасында, бірақ сәл өзгеше ережелермен және әр ойыншыда тоғыз емес, он екі фигурамен ойналады. Фангчи жетіге жеті торда ойналады. Ойыншылар тор бойынша бір қадамнан жылжып, төрттік шаршы құруға тырысады және шаршы құрғаннан кейін қарсыластың бір фигурасын алып тастайды. Бұл ойын Шыңжаң және Қытайдың солтүстік-батыс аймақтарында танымал. Tic tac toe үшке үш тақтада ойналады, онда ойыншылар кезегімен фигураларды (немесе белгілерді) қойып, біреуі тік немесе диагональды сызық құрып жеңгенше немесе тақта толып, тең түскенше (ойын оянбағанша) ойнайды.

According to R. C. Bell, the earliest known board for the game includes diagonal lines and was "cut into the roofing slabs of the temple at Kurna in Egypt"; he estimated a date for them of c. 1400 BCE. On the other hand, the earliest known board for the game certainly can be dated before the Common Era, as this article shall explain subsequently. One of the earliest mentions of the game may be in Ovid's Ars Amatoria. A brick found on a mediaeval site near Wisbech, had been used by the brickmakers as a board before being fired. Boards have been found carved into the cloister seats at the English cathedrals at Canterbury, Gloucester, Norwich, Salisbury and Westminster Abbey. Another board is carved into the base of a pillar in Chester Cathedral in Chester. Giant outdoor boards were sometimes cut into village greens. In Shakespeare's 16th century work A Midsummer Night's Dream, Titania refers to such a board: "The nine men's morris is filled up with mud". Some authors say the game's origin is uncertain. King also notes that the game was popular among Roman soldiers. In some European countries, the design of the board was given special significance as a symbol of protection from evil. Kensington is a similar game in which two players take turns placing pieces and try to arrange them in certain ways. Luk k'i ('six man chess') in Canton, China, also played as Tapatan in the Philippines, is equivalent to three men's morris played on a board with diagonals. Morabaraba, almost equivalent to twelve men's morris. However, rather than men, the counters are called "cows". It is played competitively internationally in competitions run by the International Wargames Federation. Shax is played on the board of nine men's morris, but with somewhat different rules and with twelve pieces per player instead of nine. Fangqi is played on a seven by seven grid. Players move pieces one point at a time along the grid, attempting to form four by four squares and removing one of the opponent's pieces after forming a square. It is played in Xinjiang and other parts of northwest China. Tic tac toe uses a three by three board, on which players place pieces (or make marks) in turn until one player wins by forming an orthogonal or diagonal line, or until the board is full and the game is drawn (tied).