Кіріспе

Дэвид Хоукс (6 шілде 1923 – 31 шілде 2009) – британдық синолог және аудармашы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кодтарды бұзу арқылы жапон тілімен танысқаннан кейін, Хоукс 1945-1947 жылдары Оксфорд университетінде қытай және жапон тілдерін оқыды. Содан кейін ол 1948-1951 жылдары Бейжің университетінде оқыды. Ол Оксфордқа оралып, D.Phil. дәрежесін аяқтады және кейіннен Қытай тілі кафедрасының профессоры болды. 1971 жылы Хоукс өзінің қызметінен кетіп, 1973-1980 жылдар аралығында үш томдық түрінде жарық көрген әйгілі қытай романы "Тастың тарихы" (сонымен қатар "Қызыл палатаның арманы" деп те аталады) аудармасына толыққанды көңіл бөлді. 1984 жылы Уэльстің ауылдық жерлеріне зейнетке шығып, соңынан Оксфордқа қайтып оралды. Хоукс түпнұсқа қытай тілінің "шындығы мен поэзиясын" сақтайтын аудармаларымен танымал болды және қытай емес Редология бойынша ең білікті сарапшы саналды.

Ерте өмір

Дэвид Хоукс 1923 жылғы 6 шілдеде Лондонда дүниеге келді және Шығыс Лондонда өсті. 1942 жылы ол Оксфорд университетіне Христ-Черч колледжіне студент болып түсті, онда латын және грек тілдерінің классикалық әдебиетін оқыды. Бірінші курстың соңында, Екінші дүниежүзілік соғыстың қақпасында, Хоукс Лондонда жапон тілін оқуға алынды. Оның Шығыс Азия тілдеріне қабілетін әскери жобалаушылары тез мойындады және оны жапон кодтарын бұзушыларға нұсқаушы етіп тағайындады. 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Хоукс Оксфордқа оралды, онда ол классикалық әдебиеттен жаңа құрылған Қытай тілінің арнайы мектебіне ауысты, ондағы жалғыз оқытушы бұрынғы миссионер Э. Р. Хьюз (1883–1956) болды. Хоукс 1947 жылға дейін Оксфордта оқыды, содан кейін Пекин университетінде оқуын жалғастыру үшін Қытайға баруға шешім қабылдады. Хоукс соншалықты бейілді болғандықтан, қабылдау туралы хабарлама алмай тұрып, Гонконгқа баруға билет алды. Университет президенті қызметін атқарған қытай ғалымы Ху Ши хаттарға жауап бермеуімен белгілі болды, ал Хоукстің жоспарлары тек университеттегі жалғыз шетелдік, британдық ақын Уильям Эмпсон Хоукстің хаттарын байқап, оны аспирантураға қабылдауға көмектескенде ғана сақталды. Университет Пекин қаласының орталық бөлігінде орналасқан (кейіннен ол Хайдиан ауданындағы Йенчин университетінің бұрынғы орнына көшірілді), ал Хоукс ортағасырлық хутонг көшесіндегі жалға алынған бөлмеде тұрды. Ол Луо Чанпей және Юй Пинбо сияқты танымал ғалымдардан қытай әдебиетінен дәрістер алды. Хоукс және оның қытай студенттері 1949 жылғы 1 қазанда Тяньаньмэнь алаңында болды, онда Мао Цзэдун Қытай Азамат соғысында Қытай Коммунистік партиясы Чан Кайши мен Гоминьданды (Ұлттық партия) жеңгеннен кейін Қытай Халық Республикасының құрылғанын жариялады.

Неке және мансап

1950 жылы Хоукс Пекинде келіні Жанмен қосылды, және олар 1950 жылғы сәуір айында ұзақ келісімдерден кейін жергілікті полиция бөлімімен келісіп, үйленді. Бірнеше ай ішінде Хоукстың әйелі жүкті болды, ал Қытай Корея соғысына қатысты, соның салдарынан оларға Қытайды тастап кетуге кеңес берілді. Олар 1951 жылы Қытайдан кетіп, Оксфордқа оралды, онда Хоукс америкалық синолог Гомер Х. Дабстың жетекшілігімен қытай тілі бойынша аспирантурасын жалғастырды, ол Оксфордтың қытай кафедрасының жаңа профессоры болды. Ол 1955 жылы «Чу Цзының жазылу мерзімі мен авторлығы мәселесі» деген тақырыпта D.Phil. дәрежесін алды, бұл б.з.д. III ғасырға жататын Чу поэзиясының антологиясын зерттеу болды. Хоукстың еңбектері белгілі аудармашы Артур Уэйлидің назарын аударды, оны Хоукс өзінің ұстазы деп есептеді. 1959 жылы Хоукс Дабстың орнына Оксфордтың қытай кафедрасының профессоры болды, және оның қызметінің басым бөлігі бұрын қамтылмаған қазіргі қытай әдебиетін қоса, қытай оқу бағдарламасын өзгертуге бағытталды. 1950 жылдардың соңына қарай оқу бағдарламасына қытай классикасымен қатар, көне төрт үлкен роман және Лу Сюньнің әңгімелері де енді. Хоукстың лекциялары «ғылыми, бірақ қызықты» деп сипатталды, тіпті оның «театрға ерте баулынуына» сіңіп кеткендей болды. 1960 жылдары Хоукс Као Сюэкинің 18 ғасырдағы «Тас арманы» (紅樓夢) романына қызығушылық танытты, және 1970 жылы «Penguin Books» баспасы оған «Penguin Classics» сериясында жариялану үшін ғылыми емес аударма жасауды ұсынды. «Тас арманының» барлық 120 тарауын аудару үлкен міндет болды, және 1971 жылы Хоукс қытай тілі кафедрасынан кетіп, аудармасына толыққанды көңіл бөлгені үшін синология әлемі таң қалды. 1973 жылы ол All Souls College-де зерттеу стипендиясын алды, бұл оған шамамен 10 жылға созылған аударма жұмысы кезінде қаржылық қолдау көрсетті. Романның алғашқы 80 тарауын ол аударды, олар үш томдық (1973, 1977, 1980) «Тастың тарихы» деген атпен жарық көрді. Романның қалған 40 тарауы, Као қайтыс болғаннан кейін жарық көрген және оның нақтылығы ұзақ талқыланған, кейіннен Хоукстың күйеу баласы, британдық синолог Джон Минфорд аударды.

Зейнеткерлік

1984 жылы Хоукс қытайтанудағы ғылыми қызметінен ресми түрде зейнеткерлікке шығып, әйелімен бірге Уэльске көшті және 4500 томдық қытай кітаптарынан тұратын жинағын Уэльс Ұлттық кітапханасына сыйлады. Ол әйелімен үлкен бақша шарып, ешкі өсірді, ал Хоукс жеке зерттеулерін дін тарихына және уэльс тілін үйренуге арнады. Оның кейінгі қытай жарияланымдарының бірі – 2003 жылы басылған Юань әулетінің «Лю И және Аждаһа ханшайымы» атты драмасының шағын аудармасы болды. Хоукс өмірінің соңында ұйымдасқан дінді қатаң сынады, ал 2004 жылы өзінің эсселерінен «Құдайсыз әжеден хаттар» атты кішкентай жинақ жасап, оны Гонконгта жеке жариялады. Ол Израильдің палестиналықтарға қатысты әрекеттерін, сондай-ақ Ұлыбритания мен Американың Таяу Шығыстағы әскери қатысуын қатты сынады және бірнеше наразылық акцияларына қатысты. Хоукс 2009 жылдың 31 шілдесінде Оксфордта 86 жасында дүние салды.

Таңдалған шығармалар

Хоукс, Дэвид (1955). "Чу Цзының күні мен авторлығы мәселесі". Д. Фил. диссертациясы (Оксфорд университеті). 2-ші басылым (1985). ——— және Джон Минфорд, ауд. (1973–86 жж.). Тас туралы әңгіме: бес томдық қытай романы. Лондон, Нью-Йорк: "Пингвин кітаптары". ——— Тас туралы әңгіме: Аудармашының күнделіктері. Гонконг: Линнань университеті, 2000. ———, ауд. (2003). Лю И және Аждаһа ханшайымы: Шан Чжунсянның XIII ғасырдағы Заджу пьесасы. Гонконг: Қытай университетінің баспасы.