18 ғасыр француз қамыс сырнайы

Кіріспе

Багпайптар тобына жататын музыкалық аспап. 18 ғасыр француз багпайпы.

Музет де кур немесе барокко музеті – багпайптар тобына жататын музыкалық аспап. Сырт көрінісінде музет қысқа, цилиндрлі ұялы дыбыс шығару құралымен (drone) және екі шалумомен ерекшеленеді. Дыбыс шығару құралдары мен ұялы дыбыс шығару құралдары цилиндрлі ойыққа ие және қос тілшелік құрылымды пайдаланады, бұл обруай сияқты тыныш дыбыс береді. Аспапқа иілгіш сопақпен (bellows) ауа соғылады. "De cour" деген толықтыру түпнұсқа музыкалық ноталарда аспаптың атында кездеспейді; атау парақтарында көбінесе ол жай ғана музет деп аталады, бұл кейде пикколо обруаймен шатасуға мүмкіндік береді, оны (обруай) музет деп те атайды.

Тарих

Алғаш рет Францияда, он алтыншы ғасырдың соңында пайда болған музетті, келесі жүз жылда бірнеше аспап жасаушы отбасылар жетілдірді. Ең белгілі үлестерін Хоттере отбасы қосты: Мартин Хоттере екінші дауыс – petit chalumeau қосты, бұл аспаптың диапазонын алты жарты тонға кеңейтті. Бастапқыда негізінен модальды музыканы сүйемелдеу үшін жасалған бурдон, шалумео күрделенген сайын қарапайымдатылды. Музеттің соңғы түрі толық хроматикалық, ортаңғы До нотасынан бастап октава мен жарты диапазонға ие; бурдон До, Ре және Соль ноталарының үнін қамтамасыз етеді. “De cour” деген белгілеме аспаптың 17-шы ғасырдың басындағы француз сарайымен және аристократиясымен байланысын көрсетеді. Импортталған немесе орынсыз саналатын “экзотикалық” элементтер сәнге айналды, нәтижесінде кәсіби және әуесқойларға арналған шығармаларда қапшық, хёрди-гарди және галубет сияқты дәстүрлі аспаптар пайда болды. Музеттің ыңғайлылығы оның құбырлы аспап екендігінде де болуы мүмкін; әйелдердің ауыздан үрлеп ойнайтын аспаптарда ойнауы әдетте жөнсіз деп есептелді. Дегенмен, Боржон де Счельери нашар оқытылған музетшілердің мінез-құлқы ретінде қимылдап, бетке әлдеқандай мінез жасауын нақты айтады. Музеттің (хёрди-гурди сияқты) ең танымал кезеңінде камералық музыкадан бөлек, опералар сияқты ірі композицияларда да қолданылды, онда ол көшпенділер, шаруалар және басқа да пасторальдық элементтермен байланысты болды. Француз революциясынан кейін музет тез арада сұраныстан қалды, ал қарапайым қапшық түрлері халық аспаптары ретінде танымал болды. Соның салдарынан, 19-шы ғасырдың соңында француз барокко музыкасын зерттеген музыкатанушылар үшін қарапайым халық қапшығына ұқсас нәрсе сарайдағы жоғары деңгейдегі музыкада орын алатынын көзге елестету қиын болды. 1970 жылдан бері кең таралған “нақты орындау” тәсілі, сондай-ақ Реми Дубуа (Вервьер, Бельгия) сияқты шеберлердің түпнұсқа аспаптарды тиянақты қалпына келтіруі, Шедевильдің “Пастор Фидо” (Вивальдидің “Төрт маусым” негізінде), Бойсмортьедің камералық музыкасы және тіпті Рамоның “Лес Фетес д’Эбе” опера-балетін түпнұсқалық түрінде тыңдауға мүмкіндік берді.

First appearing in France, at the very end of the sixteenth century, the musette was refined over the next hundred years by a number of instrument making families. The best known contributions came from the Hotteterre family: Martin Hotteterre added a second chanter, the petit chalumeau, extending the instrument's range by six semitones. The bourdon, originally designed to accompany essentially modal music, became simpler as the chalumeaux became more complicated. The final form of the musette is fully chromatic, with a range of an octave and half starting from F above middle C; the bourdon provides drones for C, D and G.

The qualification de cour refers to the instrument's connection with the French court and aristocracy of the early seventeenth century. "Exotic" in the sense of imported or out of place elements were fashionable, resulting in the appearance of traditional instruments such as bagpipe, hurdy gurdy and galoubet in compositions for professionals and amateurs alike. The musette may well have benefited from being a bellows blown instrument, too; it was generally considered unseemly for women to play any mouth blown instrument. Borjon de Scellery, however, does explicitly identify grimacing and pulling faces as a habit of ill trained musette players. At the height of its popularity, the musette (like the hurdy gurdy) was used not just for chamber music but also in larger scale compositions such as operas, where it was associated with shepherds, peasants and other pastoral elements. After the French Revolution, the musette seems to have fallen rapidly out of favour while simpler forms of bagpipe remained popular as folk instruments. As a result, musicologists examining French baroque music at the end of the 19th century found it difficult to imagine that what they took to be the same as a simple folk bagpipe could ever have had a place in highly sophisticated music for the court. The "authentic performance" approach generally familiar from the 1970s onward, plus skillful restoration of original instruments by makers such as Rémi Dubois (Verviers, Belgium), has made it possible to hear works such as Chédeville's "Pastor Fido" (based on Vivaldi's "The Four Seasons"), chamber music by Boismortier and even Rameau's opéra ballet "Les Fêtes d'Hébé" in their original form.

Шалумо (шаңдаушылар)

Боржон де Счельеридің "Трайт" (1672) еңбегінің бетінде бірнеше аспаптармен қоршалған қойшы суреті бейнеленген. Олардың ішінде алты саусақ тесігі және кілті жоқ жалғыз шалумосы бар ертедегі музет бар. Бірінші толық беттік гравюра жеті саусақ тесігі және үш кілті бар шалумоны көрсетеді, бұл бір октава диапазонын қамтамасыз етеді. Екінші толық беттік гравюрада музеттің дамыған түрі бейнеленген, онда бес кілті бар grand chalumeau алты кілті бар petit chalumeau-мен толықтырылған. Жак Хоттетердің "Методы" (1738) аспаптың ең көп таралған соңғы түрін көрсетеді; алты кілтті petit chalumeau де Счельеридің нұсқасына ұқсас, бірақ grand chalumeau енді жеті кілтке ие. Petit chalumeau, бұрын айтылғандай, Мартин Хоттерермен қосылды. Ол физикалық тұрғыдан grand chalumeau-ға жалғасқан және қап ішіндегі бірдей корпусты бөліскенмен, жеке қамысы бар және тәуелсіз дыбыс шығарушы ретінде жұмыс істейді. Petit chalumeau-дың ең төменгі нотасы – grand chalumeau-дың жоғары A-сынан жарты тон төменгі A flat, ал екі шалумоны да үйлесімді және теңгерімді ұстау – аспаптың қиындықтарының бірі. Grand chalumeau ашық, сондықтан ол үнемі дыбыстайды. Petit chalumeau жабық, Солтүстік Англияның кішкентай сырнайы сияқты, сондықтан ол тек тесік ашылғанда немесе кілт басқанда ғана дыбыстайды. Екі шалумодағы саусақтар жүйесі "жабық" болып табылады, яғни (кейбір әшекейлерді орындағанда) бір уақытта тек бір тесік ашылады.

Борддон (дрон)

Ракетка мен фагот принципіне сәйкес, музеттің қысқа цилиндрінде өзіне-өзі қайта оралатын ауа жолдары бар. Әрбір ауа жолындағы тесіктер (бармақ тесіктерімен салыстырылады) төрт дөңгелекте (кулисса) бекітілген жылжымалы сырғанақтармен (лаеттер) ашылады. Ең төменгі екі нота бір ауа жолын пайдаланады, сондықтан оларды бірге ойнатуға болмайды. Ертедегі музеттерде тоғыз кулисса және он екі лает болған, бұл түрлі ладтарда музыка ойнауға және әрқашан ладтың негізгі нотасын қолданып, дронды сақтауға мүмкіндік берді. Шалумео жетілдіріліп, толық хроматикалық болған соң, бір нотадан бастап түрлі ладтарда музыка ойнатуға болатын болды; дрон ноталарының қажетті саны азайды, ал бурдон қарапайымдастырылды. Дегенмен, бурдонда әлі де төрт немесе одан көп жеке қамыстар бар, оларды үнемі дұрыс және үйлесімді ұстау қажет.

Репертуар

Музетка – кәсіби музыканттар үшін де, сарайдағы немесе ақсүйек үйлердегі ансамбльдер мен оркестрлердің мүшелері үшін де, әуесқойлар үшін де қолданылатын аспап болды. Сондықтан, осы аспапқа арналған музыка қарапайым халық әуендерінің транскрипцияларынан – Borjon de Scellery’s Traité еңбегіндегі халық билері, Hotteterre’s Méthode еңбегіндегі қазіргі заманғы опералардан әндер – бастап, сол кездегі ең танымал композиторлардың күрделі шығармаларына дейін әртүрлі болды. Музеткаға жазылған музыканың көп бөлігі жеке орындауға арналмаған; ең танымал форма – дуэттер, одан кейін трио сонаталары. Аспап үшін қолжетімді музыканың көп бөлігі музетка, гарди-гарди, блокфлейта немесе тік флейтаға, немесе олардың барлығына, сондай-ақ гобой немесе скрипкаға қолайлы деп сипатталды. Қазіргі заманғы басылымдар, көбінесе блокфлейтаға арналған, адамдарға көптеген музетка музыкасын ашуға мүмкіндік береді, бірақ композитордың ниетімен естілуі үшін дронды (немесе дронды) қосу қажет. Композиторлар (әліпбилік тәртіппен): Батон, Бойсмортье, Бутерн, Шедевилл (l'Ainé және le Cadet), Коррет, Делавин, Хоттерре "le Romain", Наудo және Рамо. Музеткаға деген қызығушылық көбінесе француз композиторларымен шектелген, бірақ бірдей аттас тыныш би түрі кеңінен таралған. Мысалы, Телеманның оркестрлік сюиталарында Лира (гарди-гарди) және Музетт бөлімдері бар, ал Анна Магдалена Бахбюхлейнінде Музетт кездеседі. Боржон де Скельридің Traité еңбегінде petit chalumeau туралы айтылған және оның суреттеріне қосылған, бірақ негізгі назар grand chalumeau-ға берілген, ал мысалдарында [көбінесе] би күйлері мен халық әндері бар. Хоттерренің Méthode еңбегі аспаптың жетілген түрінің барлық диапазонын қамтиды және танымал опералардан алынған мысалдармен қатар, нақты салаларда ойнаушының шеберлігін арттыруға арналған бірқатар түпнұсқалық композицияларды қамтиды. Бұл екі еңбек музыканы қалай оқу керектігін де үйретеді, де Скельри стандартты нотациядағы және музетта таблатурасындағы мысалдарды ұсынады, сондай-ақ негізгі күтім туралы кеңес береді. Олар өз оқырмандарының Парижде немесе ірі провинциялық қалалардың бірінде тұратынын күтеді, онда олар құрал жасаушылар мен оларға көмектесетін ұстаздарды оңай таба алады.

The musette was an instrument both for professionals, members of ensembles and orchestras in the court or noble households, and for amateurs. As a result, the music written for the instrument ranges from simple transcriptions of popular tunes – folk dances in Borjon de Scellery's Traité, songs from current operas in Hotteterre's Méthode – to quite demanding pieces by the best known composers of the day. The bulk of music written for the musette is not solo music; duos are the most popular form, followed by trio sonatas. Much of the music available for the instrument was described as suitable for musette, hurdy gurdy, recorder or transverse flute; or for all these plus oboe or violin. Modern editions, usually for recorder, give people the chance to discover a lot of musette music, though it needs the drone(s) to be heard as the composer intended. Composers (in alphabetical order) include Bâton, Boismortier, Buterne, Chédeville (l'Ainé and le Cadet), Corrette, Delavigne, Hotteterre "le Romain", Naudot, and Rameau. Interest in the musette seems to have been confined almost exclusively to French composers, though the tranquil dance form with the same name is more widespread. There are both Lyra (hurdy gurdy) and Musette movements in Telemann orchestral suites, for example, and a Musette in the Anna Magdalena Bachbüchlein. The Traité by Borjon de Scellery, while mentioning the petit chalumeau and including it in the illustrations, concentrates on the grand chalumeau and includes [mostly] dance tunes and popular songs in its examples. The Méthode by Hotteterre covers the full range of the developed form of the instrument, and as well as examples taken from popular operas includes a number of original compositions designed to extend the player's skill in specific areas. Both these works also teach how to read music, de Scellery providing examples in standard notation and in musette tablature, and advice on basic maintenance. It is clear that they are expecting their readers to live in Paris or one of the largest provincial towns, where they will readily find instrument makers and tutors to help them.