Кіріспе
Либерияның Жоғарғы соты Либерияның ең жоғары сот органы болып табылады. Сот Либерияның Бас судьясынан тұрады, ол сонымен қатар сот жүйесінің жоғары лауазымды шенеуігі болып табылады.
The Supreme Court of Liberia is the highest judicial body in Liberia. The court consists of the Chief Justice of Liberia, who is also the top Judiciary official,
Article III of the Constitution of Liberia stipulates judiciary as one of the three branches of government that ought to be equal and coordinated based on the principle of checks and balances. The court was originally authorized by the 1839 Constitution of the American Colonization Society signed on 5 January 1839, while subsequent constitutions continued to authorize a supreme court, with the 1984 Constitution as the most recent version. The powers and structure of the court are determined by Article VII of the 1984 constitution. The Supreme Court is granted original jurisdiction over constitutional questions, cases in which the country is a party, and cases where ministers or ambassadors are involved by the Constitution. The Supreme Court, as in other democratic countries, is found to be the weakest among the three arms of democracy. Trial by ordeal is prohibited by the court, but it is still practiced commonly in modern times to adjudge cases.
Либерия Конституциясының III бабы сот жүйесін мемлекеттік биліктің үш тармағының бірі ретінде белгілейді, олар теңдік пен үйлесімділік принципі негізінде тексеру және тепе-теңдік жүйесімен жұмыс істеуі керек. Сотқа алғаш рет 1839 жылғы 5 қаңтарда қол қойылған Америкалық отарлау қоғамының 1839 жылғы Конституциясымен рұқсат берілген, ал кейінгі конституциялар жоғарғы сот құруды жалғастырды, соның ішінде 1984 жылғы Конституция ең соңғы нұсқа болып табылады. Соттың өкілеттіктері мен құрылымы 1984 жылғы Конституцияның VII бабында айқындалған. Конституция бойынша Жоғарғы Сотқа конституциялық мәселелер, ел тарап болып табылатын істер және министрлер мен елшілерді қатыстыратын істер бойынша бастапқы юрисдикция беріледі. Басқа демократиялық елдердегідей, Жоғарғы Сот демократияның үш тармағының арасындағы ең әлсізі болып саналады. Сотта тәжірибелік сот ісіне тыйым салынған, бірақ ол қазіргі заманда да істерді қарау үшін кеңінен қолданылып келеді.
The Supreme Court of Liberia is the highest judicial body in Liberia. The court consists of the Chief Justice of Liberia, who is also the top Judiciary official,
Article III of the Constitution of Liberia stipulates judiciary as one of the three branches of government that ought to be equal and coordinated based on the principle of checks and balances. The court was originally authorized by the 1839 Constitution of the American Colonization Society signed on 5 January 1839, while subsequent constitutions continued to authorize a supreme court, with the 1984 Constitution as the most recent version. The powers and structure of the court are determined by Article VII of the 1984 constitution. The Supreme Court is granted original jurisdiction over constitutional questions, cases in which the country is a party, and cases where ministers or ambassadors are involved by the Constitution. The Supreme Court, as in other democratic countries, is found to be the weakest among the three arms of democracy. Trial by ordeal is prohibited by the court, but it is still practiced commonly in modern times to adjudge cases.
Құзыреті мен құрылымы
Либерияның Бас судьялары Либерияның Бас судьясы Сэмюэл Бенедикт1848–1856 Джон Дей1856–1861 Бостон Дж. Дрейтон1861–1864 Эдвард Дж. Рой1865–1868 Сайрус Луис Парсонс1869–1894 Захария Б. Робертс1895–1910 Джеймс Арчибальд Толивер1911–1913 Джеймс Дженкинс Доссен1913–1924 Фредерик Э. Р. Джонсон1924–1933 Луис Артур Граймс1933–1949 Мартин Немле Рассел1950–1958 Евгений Химен Шэннон1958–1958 Даш Уилсон1958–1971 Джеймс А. А. Пьер1971–1980 Эммануэль М. Гбалазех1980–1986 Джеймс Н. Нагбе1986–1987 Чеа Чеапоо1987 Эммануэль М. Гбалазех1987–1990 Джеймс Хенрик Пирсон1992 Джеймс Гарретсон Булл1993–1996 Әйгілі Франсис Джонсон Моррис1997 Әйгілі Глория Мусу Скотт1997–2003 Генри Рид Купер2003–2005 Джонни Н. Льюис2006–2012 Франсис Коркпор2013–2022 Си А Ниене Юо2022–қазіргі уақытқа дейін
Либерия Конституциясының III бабында сот билігі – үкіметтің үш тармағының бірі болып табылады, олар тең және өзара үйлесімді болуға тиіс, тексеру және тепе-теңдік принципіне негізделген. Сот 1839 жылғы 5 қаңтарда қол қойылған Америкалық отарлау қоғамының 1839 жылғы Конституциясымен алғаш рет бекітілді. Келесі Конституциялар жоғары сотқа өкілеттік беруді жалғастырды, ал 1984 жылғы Конституция ең соңғы нұсқасы болып табылады. Соттың өкілеттігі мен құрылымы 1984 жылғы Конституцияның VII бабында айқындалған. Либерия Конституциясына сәйкес, Жоғарғы Сот конституциялық мәселелер, ел тарапы болып табылатын істер және министрлер немесе елшілер қатысатын істер бойынша бастапқы юрисдикцияға ие. Соттың басқа да мәселелер бойынша апелляциялық юрисдикциясы бар, ал ең төменгі сот – 15 округтік сот.
Сот төрешілерінің сайлануы
Либерияның Жоғарғы Сотының Бас судьясы мен Қатысушы судьялары тағайындалғанға дейін соңғы он жыл бойы елдің азаматтары болуы керек, 30 жасқа толуы керек, Жоғарғы Соттың адвокатурасында қызмет етуге лицензиясы бар заң кеңесшілері болуы керек және тағайындалғанға дейін кем дегенде жеті жыл заңгерлік тәжірибемен айналысуы керек. Жоғарғы сотта төрт Қатысушы судья бар және олар үстемелік тәртібіне сәйкес орналасады. Бес судьяның кез келген үшеуі кворум құра алады, ал егер кворум кез келген мәселе бойынша келісімге келмесе, Либерия Президенті округтік судьялардың арасынан ең көп өтілі бар ad hoc судьяны тағайындайды. Жоғарғы Соттың залында бес арнайы құрметті орын бар, ал орталық орын Бас судьяға арналған. Бас судьяға ең жақын екі орынды кезегімен келесі дәрежедегі Қатысушы судьялар алады, ал бұрыштардағы екі орынды төменгі дәрежедегі Қатысушы судьялар алады. Судьялардың орындары тағайындау рәсімінде беріледі және судьяның қайтысы немесе басқа да ерекше жағдай болған жағдайда жаңа судья тағайындалғанға дейін бос тұрады. Қазіргі уақытта Жоғарғы Соттың Қатысушы судьялары – Си А Ньене Юо, Кабинэ Джане, Джеймсетта Говард Волоколли және Филип А. Z. Банкс, III. 2007 жылдың тамызында Жоғарғы Сот уақытша Президент болған Гюд Брайантқа қарсы сот ісін жүргізуге рұқсат берді, ол мемлекеттік мүліктен 1,3 миллион доллар (~ доллар сомасы) ұрлады деген айып тағылды. Сот оның мемлекет басшысы ретінде қудалаудан иммунитеті жоқ екенін, себебі ол халықпен сайланбағанын және елдің заңдарын сақтамағанын атап өтті.
Сын
Жоғарғы Сот, басқа демократиялық елдердегідей, демократияның үш тармағының арасындағы ең әлсізі болып саналады. Кейбір сарапшылар habeas corpus-тағы тілді, сот билігі заң шығару және атқару биліктеріне қарсы күшсіз екенін көрсетеді деп түсіндіреді.