Кіріспе

Американдық тарихшы (1856–1946)

Джона Лерой "Доан" Робинсон (19 қазан 1856 – 27 қараша 1946) – Оңтүстік Дакота штатының тарихшысы болған американдық тарихшы. Ол Блэк Хиллс аймағындағы Маунт Рашмор Ұлттық ескерткішінің идеясын ойлап тапқанымен белгілі, ол аймаққа туризмді дамытуға септігін тигізеді деп сенді. Доан Робинсон Оңтүстік Дакота заң шығарушы жиналысына үлкен мүсін жасау үшін жер іздеуге рұқсат және қаражат сұрап заң жобасын ұсынды; мүсінде Сиу тайпасының басшысымен қатар, жергілікті танымал Оңтүстік Дакоталықтар да бейнеленуі тиіс еді. Қаржыландырудан бас тартылғанмен, оған жер іздеуге рұқсат берілді. Ол бастапқыда Блэк Хиллс аймағындағы, үлкен, эрозияға ұшыраған гранит тіректерімен аталған Нидлз аймағын ұсынған. Бастапқыда Робинсон Лорадо Тафтқа жоба идеясы және Нидлз аймағының мүмкіндігі туралы хат жазған. Сол кезде Тафт ауыр сырқатқа шалдыққандықтан, аймақты зерттеуге экспедицияға қатыса алмады. Бас қоймай, 1924 жылдың қыркүйегінде Робинсон Гутзон Борглуммен кездесіп, жобаның перспективалары туралы Борглумға хат жазды. Робинсон мен Борглумның Нидлзге жасаған алғашқы экспедициясы кезінде Борглум Робинсон ұсынған жердің жұмсақ тау жынысы мен Лакота тайпасының наразылығына байланысты ұнамайтынын мәлімдеді. 1925 жылдың тамызында Борглум Оңтүстік Дакотаға екінші рет сапар шегіп, Маунт Рашмор осы құдіретті мүсін жобасының орны болатынын жариялады. 69 жастағы Доан Робинсон экспедиция тобына қосылып, тауға көтерілді. Осы сәттен бастап ол Рашмор ескерткішінің де-факто жоба жетекшісі болды. Робинсон сол кездегі АҚШ сенаторы, Оңтүстік Дакотадан Питер Норбектің қолдауын алды, ал 1929 жылы, президенттігінің соңғы айларында президент Кальвин Кулидж Конгресс қаржыландыруға рұқсат бергеннен кейін жобаны бекітті. Жоба 1941 жылы аяқталды. Доан Робинсон 1946 жылға дейін өмір сүріп, өз идеясының толыққанды жүзеге асырылуын көрді.

Ерте өмір

Джона Лерой Робинсон Висконсин штатының Спарта қаласында дүниеге келген. Оның қарындасы оның атын дұрыс айта алмай, кішкентай кезінде "Доан" деп атаған, ол өмір бойы осы есімді пайдаланды. Робинсон алғаш рет Миннесотада фермерлікпен айналысты. Бірақ ол бұл жұмысты көп ұзамай тастап, заңгер болу үшін, заңгерлік тәжірибе алу үшін белгілі бір фирмада оқыды. Ол Оңтүстік Дакотаға көшіп, штаттың астанасы Пьерде өз практикасын ашты. Кейін ол тарихқа қызығушылық танытып, Оңтүстік Дакота тарихы туралы жазбалар жасай бастады. Соңында ол Оңтүстік Дакотаның мемлекеттік тарихшысы болып тағайындалды. Осы қызметте Робинсон Блэк-Хилл аймағына туризмді дамыту мақсатында Рашмор тауының монументін салу идеясын ұсынды.

Рашмор тауы

Джорджия штатының Атланта қаласына жақын орналасқан Стоун-Маунтин туралы оқығаннан кейін Робинсон "Идлз" тауында бірнеше гранит тіректерін танымал адамдардың бейнесін бейнелеп, мүсін жобасын жасауға шақырылды. Ол мұндай мүсін Оңтүстік Дакота штатына туристерді көптеп тартады деп үміттенеді. Ауруға шалдыққан мүсінші Лорадо Тафтпен байланыса алмағаннан кейін Робинсон Гутзон Борглумның қолдауын алды. Оның идеясын Оңтүстік Дакотадан АҚШ сенаторы Питер Норбек те қолдады. Робинсон жобаға қаржы жинау және "Идлз" тауын оюға рұқсат алу үшін күш жұмсады. Бірақ қаржы қарастырылмады, көптеген топтар бұл идеяға қарсы болды, соның ішінде Лакота тайпасы (Сиу), олар Қара тауларды қасиетті жер деп есептейді. Hot Springs Star газетінің табиғатты қорғаушысы Кора Джонсон мұндай ою-өрнек табиғи ландшафты жояды деп сенді. Борглумның Робинсонмен болған екінші кездесуінде мүсінші мүсін жобасының орнын "Идлз" тауынан Рашмор тауына ауыстыруды ұсынды. Борглум мүсіндердің ұлттық маңызы зор болуы керек деп шешті және Америка Құрама Штаттары тарихының әртүрлі кезеңдерін бейнелейтін төрт президентті таңдады. 1929 жылы президент Кальвин Кулидж Конгресс қабылдаған заңға қол қойды, ол мүсін жасауды бақылау үшін комиссия құрды. Робинсон комиссия мүшесі болып тағайындалмады, бұл оны қатты ренжітті. Штат тарихшысы қызметінен кеткеннен кейін Робинсон қайтадан шаруашылыққа кірісті. Ол 1941 жылы Рашмор тауы жобасының аяқталуын, қаржыландыру көлеміне қарай көрді. 1946 жылдың 27 қарашасында 90 жасында Оңтүстік Дакота штатының Пьер қаласында қайтыс болды.