Франц Зондхаймер: Ғалымның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Франц Сондхаймер (17 мамыр 1926 – 11 ақпан 1981) – Германияда туған британдық химия профессоры. 1960 жылы ол ғылымға қосқан үлесі үшін Израиль сыйлығымен марапатталды.

Өмірбаян

Франц Сондхаймер 1926 жылғы 17 мамырда Штутгартта Макс пен Ида Сондхаймерлердің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі отбасылық клей өндіріс бизнесін басқарды. Ағасы Эрнст Вестфилд колледжінде математика профессоры болды. Англиядағы іскерлік байланыстары арқасында Макс Сондхаймер 1937 жылдың қыркүйегінде отбасын Лондонға көшіруге мүкіндік алды. Англия тілін білмейтін Сондхаймер бірінші Саутхендте, содан кейін Борнмут қаласындағы Хейли мектебінде оқуын бастады. 1940 жылы Common Entrance емтиханын тапсырғаннан кейін, ол Лондондағы Highgate мектебінің қалған бөлімінде оқыды, онда 1942 жылы тоғыз пән бойынша мектеп сертификатын алды. Бір жылдан астам уақыт өткен соң ол Императорлық колледжге түсіп, соғыс аяқталғанға дейін білім алды. 1948 жылы Иан Хейлброн мен Э.Р.Х. Джонстың жетекшілігімен ацетилендік қосылыстарды зерттегені үшін докторлық диссертациясын қорғады. 1948 жылы Сондхаймер Вудвордтың стероид синтезі жобасына қосылу үшін Гарвардқа көшті. 1952 жылдың басында ол Мексикадағы Syntex компаниясына Карл Джерессинің ізбасары ретінде бас зерттеуші болып жұмысқа орналасты. Төрт жыл бойы кортизон мен барлық маңызды жыныстық гормондарға тікелей және қысқа жолдар жасауға көмектесті. Ол ондағы уақытын қатты ұнатып, көптеген адамдармен жақсы қарым-қатынаста болды. Ол өзінің Beechcraft Bonanza ұшағымен аймақтың көп бөлігін аралап көрді. 1956 жылы, 30 жасқа толғанда, Сондхаймер Вейцман институтының органикалық химия кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды. Ол күшті команда құрып, өзінің бұрынғы сүйікті саласына – ацетилен химиясына қайта оралды, бұл оның ең түпнұсқа және маңызды үлесі болды, ол аннулендер химиясы ретінде танылды. 1963 жылы ол Чикаго университетіндегі беделді профессорлық қызметтен бас тартты, оның орнына Кембридж университетіндегі жаңадан құрылған Корольдік қоғамның ғылыми-зерттеу профессорлығын қабылдады. Ол үлкен еркіндікке ие болды, ірі халықаралық топ құрды және Черчилль колледжінің мүшесі атанды. Дегенмен, ол Кембриджде бақытты болмады және 1967 жылы Лондон университетінің колледжіне ауысты. Сол жылдың мамыр айында ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Бірақ қаржыландыру мәселелері, шетелдік докторанттарды тартудағы қиындықтар және оның қазіргі заманға сай емес зерттеу салаларына ден қоюы оның мансабындағы қанағатсыз кезең болуына себеп болды. Франц Сондхаймер ұзаққа созылған депрессиядан зардап шекті. 1981 жылғы 11 ақпанда Стэнфордтағы Стауфер зертханасындағы кеңсесінде қайтыс тапты, ол демалыста болған. Ол цианидті ішіп, өз-өзіне қол жұмсаған деген болжам бар. Сондхаймердің белгілі шәкірттері: К.С. Николау, Рафаэль Мечулам, Тимоти Уолсгроув және Генри Н.С. Вонг.

Franz Sondheimer was born in Stuttgart on 17 May 1926, the second son of Max and Ida Sondheimer. His father ran the family glue manufacturing business. His elder brother, Ernst, was Professor of Mathematics at Westfield College. Having business connections in England, Max Sondheimer managed to get his family to London in September 1937. Sondheimer, knowing no English, began his schooling in England first at Southend and then at Hailey School in Bournemouth. In 1940, having passed Common Entrance, he attended the part of Highgate School remaining in London, where he obtained School Certificate in nine subjects in 1942. A little over a year later he gained entrance to Imperial College, where he studied until the end of the war, coming top of his year in the final examination. He was awarded a PhD in 1948, having studied acetylenic compounds under the guidance of Ian Heilbron and E R H Jones. Sondheimer moved to Harvard in 1948, to join Woodward’s group in their project on steroid synthesis. He next moved, early in 1952, to Syntex in Mexico City to succeed Carl Djerassi as head of research. During his four year stay he helped create short direct routes to cortisone, and to all of the major sex hormones. He thoroughly enjoyed his time there and was much loved and respected. He explored much of the region in his own Beechcraft Bonanza aircraft. In 1956, aged 30, Sondheimer was appointed head of the Department of Organic Chemistry at the Weizmann Institute. He set up a strong team and “reverted to his old love, acetylene chemistry, as the basis for his most original and fundamental contribution, the chemistry of the annulenes.”

In 1963 he accepted, and then rejected, the offer of a prestigious professorship at the University of Chicago, accepting instead one of the newly created Royal Society Research Professorships at the University of Cambridge. He had considerable freedom, set up a large international group, and was made a Fellow of Churchill College. Nonetheless, he was not happy at Cambridge and transferred in 1967 to University College London. In May of that year he was elected a Fellow of the Royal Society. However, funding problems, the difficulty of recruiting foreign postdoctoral students, and his continued focus on now unfashionable areas of research, all contributed to this not being a satisfactory chapter in his career. Franz Sondheimer suffered from prolonged depression. He died on 11 February 1981 in his office at Stanford’s Stauffer Laboratory, where he had been on sabbatical. He had apparently committed suicide by taking cyanide. Sondheimer's notable students include K. C. Nicolaou, Raphael Mechoulam, Timothy Walsgrove, and Henry N. C. Wong.

Марапаттар мен құрметтер

1960 жылы Сондхаймер нақты ғылымдар саласында Израиль сыйлығымен марапатталды. 1961 жылы ол Кордей-Морган медалін және сыйлығын алды. 1967 жылы ол Корольдік қоғамның құрметті мүшесі болып сайланды.