Кіріспе

Майкл Байгент пен Ричард Лидің 1991 жылғы кітабы «Өлі теңіздің орамдары – алдау» (1991, ) – авторлар Майкл Байгент пен Ричард Лидің кітабы. Өлі теңіздің орамдары маргиналды еврей апокалиптикалық қозғалысының туындысы деген ғалымдардың қалыптасқан пікірін қабылдамай, және негізінен Роберт Айзенманның тұжырымын қолдай отырып, авторлар орамдарды Исаның інісі Жақып Ұлының басшылығымен ерте христиандармен ортақ сипаттары бар, тіпті олармен бірдей еврей зоршылдарының жұмысы деп санайды. Олардың бұл ерекше болжамы ерте христиандықтың тарихына жаңаша көзқарас ұсынады және Исаның құдайлығына күдік тудырады. Ли мен Байгент орамдарды ондаған жылдар бойы доминикан монахы Роланд де Во басқарған, католик ғалымдары басымдығы бар топтың құпияда ұстағанын мәлімдейді. Олар де Во мен топтың басқа мүшелерінің алдын ала болжамдары көптеген орамдардың бірінші ғасырға тән болуы мүмкін екенін көрсететін дәлелдерді назарға алмауға және оларды алыс өткенге жіберуге әкелді деп есептейді.

Сын

Бұл кітапты "Biblical Archaeology Review" журналының редакторы Хершел Шенкс қатысты сынға алды. Католик дінінің ғалымы Джозеф Фицмайер оны "қателіктер мен дұрыс емес мәлімдемелердің үлгісі" деп сипаттады. Кітапта көптеген дұрыс емес таластар келтірілген және Өлі теңіздің шиыршықтарымен жұмыс істеген, сондай-ақ Иса мен ерте христиандық Өлі теңіздің шиыршықтарындағы идеялар мен адамдардан өте ерекше екендігіне келген ғалымдар оны қынжырлап сынады.