Кіріспе

Сербтендіру немесе сербтендіру, сондай-ақ сербтілендіру, сербтендіру немесе сербтілендіру (немесе;; сърбизация немесе посръбчване; ; serbificare) – серб мәдениетінің, халқының және тілінің әлеуметтік интеграция арқылы немесе мәдени немесе күштеп ассимиляциялау арқылы таралуы.

Орта ғасырлар

Болгария және Румыния халқы қоныстанған Морава және Тимок өзендері арасындағы аймақ 1291/1292 жылдары Сербия мемлекетінің құрамына енді, осымен аймақтың сербтендірілуі басталды. Серб императоры Стефан Душанның үкімшілігіне өткен албандар мемлекеттік саясат талабы бойынша православие дініне көшіп, албан аттарын сербшелендіруге міндеттелді. XIV ғасыр серб деспоты Углеша Мрнявчевич, серб императоры Стефан Урош V атынан Македонияның көп бөлігін басқарып, Афон тауындағы монахтар қауымын сербтендіруге әрекет етті.

Сербия Княздығы

Тарихи деректерге сүйенсек, 19 ғасырдан бұрын Осман империясында ұлтшылдықтың өрлеуіне дейін Балқандағы қарапайым православиелік христиандардың көпшілігі өздерінің этникалық тегі туралы анық түсініксіздікке тап болған. Жергілікті оңтүстік славян тілінде сөйлейтін шаруалар өздерін діні, тұрғын жері және кәсібі арқылы анықтауға үйренген. Ұлттық мемлекеттер құрылғаннан кейін шаруалар мектептер мен әскери шақыру, ресми шіркеу және үкіметтік баспасөз арқылы идеологиялық тұрғыдан баулуға ұшырады. Осы мемлекеттік басқару құралдары арқылы ұлттық сананың нақты және қарқынды дамуы іске асырылды. 19 ғасырдың ортасындағы кейбір серб деректері Ништің оңтүстік-шығысындағы аймақтар, соның ішінде Оңтүстік Поморавье және Македония, негізінен болгарлармен қоныстанған деп дұрыс мәлімдеді. Сербияның "Видовдан" газетінде (No. 38, 29 наурыз 1862), болашақ болгар-серб шекарасы солтүстікте Дунайдан басталып, Тимок және Оңтүстік Морава өзендері бойымен, содан кейін Шар тауының сілемдері арқылы Қара Дрин өзеніне дейін, Охрид көліне қарай созылатыны айтылды. Бүгінгі Шығыс Сербия аймағы 17 және 18, 19 ғасырлардағы тұрақты соғыстар, жаулап алулар, оба, сербтердің ұлы қоныс аударуы және болгарлардың көші-қоны салдарынан аймақтағы басым халық тобының өзгеруіне куә болды. Серб революциясынан кейін және тәуелсіздік алғаннан кейін ғана серб ұлттық идеясы Ништің шығысындағы аймақта күш алды. Көптеген авторлардың пікірінше, шамамен 1850 жылы сербтер мен болгарлар арасындағы шекара Ништің солтүстігінен өтті, бірақ Киприан Роберт Ниш қаласының халқының жартысы сербтерден тұратынын мәлімдеді. Прокупле ауданында албандар ең көп санды этникалық топ болды, ал Враньеде болгарлар мен албандар азшылық серб халқымен қатар тең үлесте бөлінген. Пирот және Лесковац аудандарында болгарлар басым этникалық топты құрады. Түріктер негізінен ірі қалаларда тұрды және 1862 жылы басқа мұсылман азшылықтарымен бірге қуылды. Османдық кезеңде Ниш санджағы "Болгария" деп аталатын аймаққа енді. Сербия элитасы 19 ғасырдың ортасынан кейін Ништің оңтүстік-шығысындағы болгарлар ежелгі сербтер екенін мәлімдеді, бұл Гарашаниннің экспансионистік жоспары – "Начертание" жобасын іске асыру болды. 1870 жылы Оңтүстік Поморавье Болгария Экзархатына қосылды. Милан Савич осы кезде (1878) Ниш және оның төңірегі болгарлармен қоныстанған екенін айтты. Ресей мен Осман империясы арасындағы соғыстан кейін (1877-1878) Ниш, Пирот және Вранье аймақтарындағы жерлер Сербияның құрамына кірді. Сербия осы жаңа аумақтарды біркелкілендіріп, жаңғыртты және осылайша 19 ғасырдың соңында Тимок және Морава өзендерінің аңғарларындағы жергілікті болгарларды ассимиляциялады.

Сербия Корольдігі

1878 жылы Сербия тәуелсіздік алды және мемлекет ішінде әртүрлі этникалық топтардың діни ұстанымдарын және жеке есімдерін сербтендіруге қысым күшейді. Ништің демографиялық құрамы өзгерді, нәтижесінде 1878 жылға дейін қала халқының жартысын құраған сербтер 1884 жылы 80 пайызға жетті.

Черногория Княздығы

Заңгер және әлеуметтанушы Валтазар Богишичтің пікірінше, Черногорияның барлық православиелік азаматтары сербтер болған. Ол, олар көбінесе теміршілікпен айналысатын рома халқының шағын тобын сербтендіргенін мәлімдейді.

Осман Македониясы

Сербияның өкілдері, мысалы, мемлекет қайраткері, дипломат және тарихшы Стоян Новакович, болгарлардың күшті ықпалына қарсы тұру үшін, жергілікті тұрғындарды болгарлардың қалған бөлігінен ажырату және "серб идеясын" сіңдіру мақсатында жеке славян македондық ұлттық санасын қалыптастыруға ынталандырды. 19 ғасырда серб ұлтшылдары Осман Македониясына сапар шегіп, жергілікті халық арасында серб ұлттық сезімін ояту үшін ұлттық үгіт-насихат жүргізді. Осы ұлтшылдардың бірі – Милош Милоевич, Сербияның ежелгі заманда әлдеқайда кең аумақты болғанын және көптеген континенттерге тарағанын айтты.

Аға құс

Осман империясының алдындағы Сербия империясы мен оның институттарының ортағасырлық Сербиядағы Балқан влахтарын сербтестіруге уақыты болмады, себебі ол көп ұзамай түрік үстемдігіне түсті; бұл процесс 19 ғасырға дейін аяқталмады. Сонымен қатар, "влахтарды" сербтестіру процесі Серб Православ шіркеуі арқылы Далмация және Әскери шекараларда (Война Кражина), яғни Хорватия Корольдігінің аумақтарында, Боснияда влахтар өздерінің соңғы тұрақты мекенін тапты. Шіркеудің ерте және орта кезеңдерде влахтарды сербтестіру процесінде ең шешуші рөлі болды. 16-18 ғасырларда православиелік влахтардың қоныстану процесінің бірігуі және олардың серб ауыл халқына біртіндеп сіңісуі жоғары деңгейге жетті және Осман билігі тарапынан мойындалды. Соңғы кезеңде ең маңызды рөлді 1880 және 1890 жылдары "Србобран" газеті ойнады. Иво Баначтың сөзіне сәйкес, бұрынғы серб мемлекетінің барлық дербес билігі Осман империясы Печ патриархтарына берілді. Сербтер Габсбург монархиясына жеткізген тары жүйесі серб ұлттық санасын қалыптастырудың тиімді құралы болды. Печ патриархаты және кейіннен Карловци митрополиясы болгарлар, "влахтар", албандар, румындар және көптеген католик хорваттар сияқты Балқандағы православиелік халықтың бір бөлігін сербтестірді. Веран Курсардың пікірінше, батыс Балқандағы католик және мұсылман влахтар немесе басқа серб емес элементтердің болуын төмендетуге болмайды, бірақ бұл аймақтағы влахтардың басым көпшілігі православиелік христиандар және сербтестірілген, көбінесе екі тілді болған. Печ патриархатының қарауындағы барлық славян және славян тілінде сөйлейтін православиелік христиандар, яғни серб патриархтары, ақырында сербтер ретінде танылды, бұл процесс қазіргі заманға дейін толыққанды аяқталған жоқ.

Соғыс аралығындағы Югославия

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа Корольдық серб монархиясының демеушілігіне тәуелді болды, нәтижесінде елдегі басқа этникалық топтар қарсылық білдірген орталықтандыру және сербтендіруге бейімділік пайда болды. Соғыстан кейін Белградта жаңа үкімет құрылды, ол тез арада жандармерияны сербтендіріп, елдегі серб емес халықты жаңа Корольдықты Сербия Корольдығының жалғасы деп қарауға мәжбүр етті.

Вардар Македониясы

Қазіргі Солтүстік Македония аймағы 1912 жылға дейін Осман империясының құрамында болды. 1911 жылғы «Британ энциклопедиясының» басылымына сәйкес, 20 ғасырдың басында Македония халқының көпшілігін славяндар құрады. Энциклопедияның өзінде осы славяндардың көп бөлігі «болгарлар» деп есептелді. Вардар Македониясы Сербия Корольдігіне қосылғаннан кейін, македондық славяндар мәжбүрлі сербтендіру саясатына тап болды. Өздерін болгарлар деп жариялағандар қудаланды немесе Болгарияға депортацияланды. Болгар экзархатының жоғары дін қызметкерлері де жер аударылды. Болгар мектептері жабылып, мұғалімдер жұмыстан шығарылды. Македония халқы сербтер деп жариялануға мәжбүр болды. Бас тартқандар ұрылып, азапталды. Скопьеден сербтер деп жариялаудан бас тартқан көрнекті тұлғалар мен мұғалімдер Болгарияға айдалды, кейін бұл аймақ «Оңтүстік Сербия» (ресми емес) немесе «Вардар Бановинасы» (ресми) деп аталды. Бұл аймақта сөйленетін диалекттер серб-хорват диалекттері деп танылды. Оңтүстік диалекттері білім беру, әскери және басқа да ұлттық іс-шараларда басылды, оларды қолдану қылмысқа жазаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вардар Македониясында серб үкімдігі қайта орнатылды, жергілікті болгар немесе македон халқы танылмады және сербтендіру әрекеттері жалғасты. Югославия Македонияны «ассимиляция» және «ұлтандыру» арқылы біріктіруді мақсат тұтты, осы үшін екі негізгі міндет қойылды. Барлығы 4200 серб отбасысы, 50 000 серб жандармы мен әскері Сербиядан Вардар Македониясына көшірілді, бұл аймақты сербтендіруді және халықты өзгертуді жеделдету үшін жасалды. Халықтың шағын бөлігі өзін оңтүстік сербтер және сербтер деп жариялады, көбінесе мүмкіндікті пайдалану ниетімен. Сол билік өкілдері халыққа қатысты қайшылықты көзқарастарға ие болды, оларды сербтер деп айтса, жергілікті тұрғындар олардың сербтермен салыстырғанда теңсіздікке ұшырағанын байқады. Мемлекет жергілікті автономияны, мәдениетті немесе тілді қолдайтындарды «болгаршыл» деп санап, оларды жоюға тырысты. Болгарияға жақындығымен ерекшеленетін Тиквеш және Брегальница сияқты аймақтар серб четниктерімен күштеп сербтендірілді, нәтижесінде халық мәжбүрлі еңбекке жұмылдырылып, жергілікті көшбасшылар өлтірілді. 1930 жылдары Вардар Македониясында сербтендіруге қарсы тұрып, өзін македониялықтар деп санаған, бірақ болгар идеясы олар үшін жалғыз нұсқа емес екенін көрсеткен жаңа буын өсті. Дегенмен, жергілікті халықтың айтарлық бөлігі сербтендірілген славяндарға айналды. Үкімет пен оның кең ауқымды сербтендіру кампаниясы жергілікті халық арасында қалыптасқан македондық ұлттық сананың іздерін жоюға сәтсіз аяқталды. Аймақтың ассимиляцияланбауы серб саясатының пайдаланушылық және отаршылдық сипатымен, интеграцияға бағытталмауымен байланысты болды. Мемлекет жергілікті темекі монополиясын бақылап, тұрақты және айтарлықтай кіріс алды, бірақ тұрғындардың өмір сүру деңгейін көтеруге көп инвестиция жасаған жоқ. Министрлер мен лауазымды тұлғалар арасында үнемі ауысым болып тұрды, олар көбінесе сайлау алдында немесе мансаптық өсу үшін пайда болды, ал жергілікті әкімшіліктегі қызметкерлердің көпшілігі елдің басқа аймақтарынан келген, қабілетсіз және жемқор болды. Жергілікті тұрғындар әлеуметтік-саяси жүйеге қатысудан шеттетілді, элиталарға қысым көрсетілді және мемлекеттік қауіпсіздік күштері тұрғындар арасында үрейлі атмосфера құрды. Белградтың саяси элитасы жергілікті тұрғындарға сенімсіздікпен қарады, оларды «таза сербтер» деп атады немесе «классикалық оңтүстік» сияқты терминдер қолданды. Соғыс аралық кезеңде Болгария Вардар Македониясындағы сербтендіру саясатына наразылық білдірді. Екінші дүниежүзілік соғыста болгар армиясы оңтүстік Югославияны басып алды, ал олардың әскерлері жергілікті македондық славяндар тарапынан сербтендіруден құтылушылар ретінде қарсы алынды.

Қазақстан

Косовоны сербтендіруге жасалған әрекет және албандардың осы әрекеттерге қарсы тұру реакциясы албандар мен сербтер арасындағы қақтығысқа себеп болған факторлардың бірі болды. Аймақ мемлекет үшін стратегиялық маңызға ие болды және жергілікті албан халқының қауіпсіздігіне қатысты "сенімсіз" деп есептелді. Бұл Сербия мен Черногорияның басқа аймақтарынан келген қоныс аударушыларды Косовоға көшіруді ынталандыру жоспары болды, оларға қаржылық және жер жәрдемдері арқылы артықшылық беріліп, славян элементін күшейту көзделді. Бұл процесте Косовода жаңа елді мекендер салынды және сербтендіру саясатының нәтижесінде кейбіреулері серб эпостық поэзиясының батырларының құрметіне Лазарево, Обилић, Милошево деп аталды. Албан халқы аймақты тастап кетуге итермеленді, себебі олар Түркияға не Албанияға қайтарылуға мұқтаж иммигранттар деп есептелді немесе Югославияда ассимиляциялануы күтілді. Мемлекет 1918 жылы жергілікті албан халқын сербтендіруге бағытталған күш-жігерінің бір бөлігі ретінде албан мектептерін жапты. 1918-1923 жылдар аралығында мемлекеттік саясаттың нәтижесінде 30 000-нан 40 000-ға дейін, негізінен мұсылман албандар Түркияның Измир және Анатолия аймақтарына көшіп кетті. Косоводағы сербтендіру саясатының басқа да шараларына тиімді үкіметтік басқаруды құру және аймақтағы албан мәдениетінің дербес дамуын қабылдамау кірді.

Воеводина

Соғыс аралық кезеңде үкімет саясаты арқылы Воеводинадағы венгр этникалық тобын сербтендіруге ұшыратты.

Македония

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Маршал Тито 1929–1941 жылдар аралығындағы Вардар Бановинасының бір бөлігінен SR Македонияны құрып, македондық жекелігінің және македон тілінің жеке оңтүстік славян тілі ретінде дамуына ынталандырды. Македондық ұлттық сезімдер қазірдің өзінде пісіп жетілген еді, бірақ кейбір зерттеушілер тіпті сол кезде де македон славяндары өздерін болгарлардан бөлек этнос санайтындығы күмәнді екенін айтады. Югослав коммунистері жаңа Югославияның мәжбүрлі сербтендіру саясатын жалғастырады деген қорқынышты басу үшін жеке македон ұлтының бар екенін мойындады. Югославия билігі жергілікті славяндарды болгарлар деп мойындаса, олардың Болгарияның құрамында болуы керек екенін мойындаған болар еді. Шындығында, македон тілі мен ұлтын мойындау жергілікті халықты болгарландырудан арылтып, Югославиямен сәйкестендіруді қолдайтын ұлттық сананы қалыптастыруға бағытталған. Нәтижесінде, болгар екенін жариялаған адамдар қайтадан түрмеге қамалды немесе жер аударылды, осылайша Вардар Македониясы болгарландырудан арылды. Кейбір зерттеушілер 1945–1950 жылдар аралығында македон тілін кодификациялау процесін «сербтендіру» деп сипаттады. Македон тілінің кодификация кезеңінде екі бағыт пайда болды: македондықтарды қолдайтын, бірақ болгарлық бейімділіктері бар тілдік көпшілік және серб тілін ашық қолдайтын тілдік азшылық. Югославияның саяси құрылымының көмегімен тілдік азшылық тілдік көпшілікті жеңді. Македон тілі жаңадан жарияланған SR Македонияның «бірінші» ресми тілі болды, ал серб тілі «екінші» тіл деп жарияланды, болгар тіліне тыйым салынды. Македон тілі стандартының сербтендірілуінің қайтарылмайтын шешімді нүктесі 1950 жылдардың соңында болды. Осылайша серб-хорват тілінің ықпалы соншалықты артты, астана Скопьедегі әдеттегі тіл «серб тілінің креолдық түрі» деп сипатталды. Болгарлар үшін македондық ұлтшылдық – аймақтағы сербтендіру процесінің нәтижесі. Болгар ғалымдары мен саясаткерлері македон тілі сербтендірілді деп санайды, өйткені ол Югославиядағы соғыстан кейінгі кодификация процесінде серб тілінен сөздерді қабылдады, бұл Болгария үкіметі айыптаған нәрсе.

"Батыс шеткі аймақтар"

Батыс шеткі аймақтар деп аталатын аумақтар 1920 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Нейи келісімі нәтижесінде Болгариядан Югославия Корольдігіне өткен. Ондағы Болгарияның барлық мектептері мен шіркеулері жабылды. Серб бастауыш мектептері ашылып, оқу-оқыту серб тілінде жүргізілді, ал болгар тіліне тыйым салынды. 1920 жылы Мемлекетті қорғау туралы заң қабылданды, ол сол жердегі болгарларды серб есімдерін және тегін қабылдауға мәжбүр етті. Халықтың көп бөлігі Болгарияға эмиграция жасады. 1922 жылы болгар сепаратистік ұйымы ИВОРО Цариброд-Белград темір жолына бірнеше шабуылдар жасаған кезде қарулы қақтығыс басталды. Болгариялықтар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұлттық азшылық мәртебесін алды. Олар Цариброд және Босилеград муниципалитеттерінде, сондай-ақ Пирот, Бабушница және Сурдулица муниципалитеттеріндегі кейбір ауылдарда тұрады. Дегенмен, 1948 жылы Тито-Сталиннің араздасуына байланысты болгар-югослав қарым-қатынастары бірнеше онжылдыққа күрт нашарлады. Болгар мұғалімдері қайтадан қуылды. Халыққа қорлау және жүйелі психологиялық қысым көрсетілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Голи-Оток еңбек лагерінде ұсталған азшылықтардың арасында болгарлар ең көп пайызды құрады. Басқа болгарлардың ондаған жылдар бойы географиялық оқшаулануы мен репрессиялар осы қауымның көп жылдар бойы өздерінің жеке азшылық кеңістігін құруға мүмкіндіксіздігіне әкелді.

Югославия соғыстары

1980 жылдары кейбір серб зиялылары Коммунистер лигасына сын айтып, Югославияның саяси және экономикалық проблемаларына оларды жауапты деп санады. Сонымен қатар, сербтердің қиын жағдайы туралы пікірталас пен түсіндірмелер арқылы "серб мәселесіне" шешімдер ұсынды. Пайда болған наративтердің бірінде коммунизм кезінде сербтер ежелгі дәстүрлерін тастап, сербтердің ұлттық ерекшеліктерін жоғалтып, серб мүдделеріне немқұрайлы қарайтындары, ал "сербтендіру" деп аталатын процесте тарихи жеңіліске ұшырағаны айтылды.

Югославия әскері

1990 жылға дейін Югославия армиясы (ЮАК) – Югославияның көпұлтты құрамындағы, жоғары шендерде этникалық пропорционалдылық принципі бойынша анықталған, мерзімі өткен әскерлер, қатардағы жауынгерлер, офицерлер мен сержанттардан тұратын көпұлтты күш болды. Ол көпұлтты ұйымнан Сербия Республикасының президенті Слободан Милошевичтің басқаруымен және бақылауымен негізінен серб ұйымына айналды. Осы кезеңде серб емес қызметкерлер жаңа Югославия мемлекеттерінің қарулы күштеріне өтті, ал көңілі толмағандары, бірақ кетпегендері зейнетке шықты. Армияда сербтердің үстемдігі арта түскенде, серб емес қызметкерлерді зейнеткерлікке шығару бағдарламасы іске қосылды. 1992 жылдың 19 мамырында ЮАК ресми түрде таратылған кезде 150 генералдың ішінде 24-і ғана қалды. Осы процестерден кейін ЮАК Югославияның енді жоқ екенін түсінді, ал басымдығы жаңа серб мемлекетінің шекарасын құруға ауысты. 1992 жылдың мамыр айының соңында ЮАК құрамының 90 пайызынан астамы сербтерден тұрды. Белградтың сенімді санаған Ратко Младич генерал шеніне көтеріліп, Босниядағы серб қарулы күштеріне басшылық етті, бұл ретте бұрынғы югославтық басшылық тізбегі сақталғандықтан, жеке қарулы күштердің құрылған сияқты көрінісін сақтады. Младич пен оның басшылығындағы босниялық серб күштері Белградтың серб ұлттық мақсаттарын іске асырды. Хорватиядағы серб әскери күштері де Белградтың бақылауында болды. 1993 жылдың 25-26 тамызында зейнеткер генералдардың Жоғарғы қорғаныс кеңесінің отырысында Милошевичтің Югославия армиясымен толық бақылауы орнады, соңғы ЮАК іздері де жойылды. Оның орнын Югославия армиясы (Vojska Jugoslavije VJ) иеленді. Жаңа әскери күштердің алғашқы жылдары Милошевичке адалдықты қамтамасыз ету үшін қызметкерлерді тазалау арқылы сербтендіру жалғасты. Югославия соғыстары кезінде сербтендірілген Югославия ұлттық армиясы Сараево, Мостар және Вуковар сияқты қалалық орталықтарды қиратуға қатысты. Босниядағы босниялық сербтер басып алған аумақтар сербтендіру арқылы біртектілікке және ассимиляцияға ұшырады. Югославия армиясын сербтендіру процесі Милошевичтің бақылауындағы үш серб армиясының құрылуына әкелді. 1990 жылдардың басындағы Югославия соғыстары аяқталғаннан кейін Югославия армиясының (ЮАК) сербтендіру процесі бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналында (МҚТ) куәгерлер арқылы расталды.

Қазақстан

1980 жылдардың соңында Милошевич серб ұлтшылдығын қанағаттандыратын платформаны жариялады, ол Косово және Воеводина екі автономиялық Югослав провинциясын сербтендіруді көздеді. 1989 жылдың 23 наурызында Серб Республикасының үкіметі Косовоның Югослав федерациясы шегіндегі автономиясын жойды, содан кейін провинцияның сербтендірілуі жүргізілді. 1990 жылдары Милошевич үкіметі тұсында Косовоның сербтендірілуі жалғасты. Жаңадан сербтендірілген Косово полициясы албан халқына қатыгездік көрсетті. Приштина университетінде де ұқсас реформалар жасалды, жұмыстан босатылмаған оқытушылар оқу құралы ретінде серб тілін пайдалануға міндеттелді, ал 1991 жылдың соңына қарай университетте албандардың саны азайды. Косово Парламенті сербтендіруді жоққа шығарып, провинцияның тәуелсіздігін жариялады, балама үкімет және білім министрлігі құрылды. Албандардың наразылық акцияларынан кейін білім беру саласында жұмыстан босатулар мен жазалаулар көбейді, нәтижесінде бұрын жұмыстан босатылған мұғалімдер жеке үйлерде сабақ беретін албан тіліндегі параллель білім беру жүйесі құрылды. Ауруханаларда албан медбикелері мен дәрігерлері жұмыстан босатылды. 1991 жылы үкімет тарапынан жүргізілген науқан, мысалы, көптеген бір тілді албандарға беймәлім болған белгілер мен мемлекеттік органдарды нысанаға алу арқылы қоғамдық пікір сербтендірілді. Косовоның БАҚ-ы сербтендірілді, Приштина радиосы мен теледидарының 1300 қызметкері жұмыстан босатылды, теледидар Белградтың бақылауына көшіп, үкімет үшін үгіт құралына айналды. Албан тіліндегі газеттер жабылды, ең танымал газеттер үкімет бақылауына алынды, ал қалған тәуелсіз газеттер мемлекет тарапынан тұрақты қысымға ұшырады. Албан муниципалитеттерінің қызметкерлері мен өнеркәсіп жұмысшылары да жұмыстан босатылды. Ол кезде серб ұлтшылдары үшін сербтендіру процесі сербтердің Косовоға қоныс аударуын және албандардың жағдайына қатысты демографиялық артықшылықтарын шектеуді білдірді. Осыған ұқсас тақырыптар бойынша Сербия Парламенті 1995 жылдың 11 қаңтарында Югославия Федеративтік Республикасының Косовоны отарлау туралы Декретін қабылдады. Косоводағы жағдайдың нашарлауына байланысты азаған сербтер бұл ұсынысты қабылдады. Косово экономикасы да сербтендірілді, сербтер тұратын аймақтар инвестициялар, жаңа инфрақұрылым және жұмыс орындарымен қамтамасыз етілді, ал албандар көбінесе экономикалық қатысудан шеттетілді немесе олардың қатысуы шектелді. 1998 жылы Косово соғысы басталды. 1999 жылдың қаңтар айында үкіметтік органдар Косово албандарына қарсы жоспарланған шабуылды бастады, ол оларды қоныс аударуға және аймақты сербтендіруге бағытталған мүліктің күшпен жойылуын қамтыды.

Серб тілі

Югославияның тарауынан кейін ресми тіл – серб-хорват тілі жеке-жеке ресми тілдерге бөлінді, ал серб тіліне қатысты процесс оның сөздік қорын сербтендіруді қамтыды.

Солтүстік Македония

1944 жылдың 2 тамызында Югослав Македония республикасын құрған тарихи оқиға саяси партиялар арасындағы бәсекелестік тұрғысынан әртүрлі бағаланады. Никола Груевскийдің (2006–2016 жылдар) басшылығымен сол кездегі үкіметтік ВМРО ДПМНЕ сербтік бағытты қолдады. 2015 жылы бұрынғы премьер-министр және ВМРО НП төрағасы Любчо Георгиевский "Азаттық" радиосына биліктің нақты мақсаты елді Сербияға жақындату болғанын, ал болашақта солтүстік көршісімен бірігуді көздегенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, классикалық югославиялық саясат жүргізіліп, барлық көрші елдермен қарым-қатынас шиеленісіп, македондық және серб ұлттық өзіндігінің арасындағы шекара жойылды. "Македония ұлтын сербтерге ассимиляциялауға жол бермеңіз" деген ұранмен Скопье көшелерінде билбордтар орнатылып, партия македондық ұлттық өзіндігін сақтау науқанын бастады. Үкіметке жақын баспасөз "болгар" Георгиевскийдің жаңа провокация ұйымдастырғанын мәлімдеді. Соның салдарынан билік тарапы билбордтарды дереу алып тастады.

Басқа этникалық топтар

Сербиядағы румындарға ерікті сербтендіру процесі 19 ғасырдан бері қабылданып келген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сербияның солтүстігіндегі (Воеводина) венгр азшылығы да сербтендіруден зардап шекті.