Кіріспе

Асимовтың ғылым және технологияның биографиялық энциклопедиясы – Исаак Асимовтың ғылым тарихы, бастапқыда 1000 ғалымның өмірбаяны ретінде жазылған, ал кейін 1500-нен астам жазбаға толыққан. Хронологиялық тәртіппен ұйымдастырылған, Имхотеппен ([1]) басталып, Стивен Хокингпен ([1510]) аяқталады. Әрбір өмірбаяны жазба нөмірленген, бұл бір ғалымды екіншісімен оңай байланыстыруға мүмкіндік береді. Көптеген өмірбаяндық сипаттамалар басқа өмірбаянға сілтемелерді қамтиды. Мысалы, Джон Франклин Эндерс туралы мақалада [1195] «Александр Флемингтің [1077] пенициллині Говард Флоридің [1213] және Эрнст Борис Чейннің [1306] еңбегінің арқасында қол жетімді болды» делінген. Бұл Флеминг, Флори және Чейн туралы мақалаларға жылдам сілтеме жасауға мүмкіндік береді. Онда биологтар, химиктер, астрономдар, физиктер, математиктер, геологтар және зерттеушілер сияқты барлық саланың ғалымдары қамтылған. Өмірбаяндық жазбалардың әліпбилік тізімі АББЕ, Кливлендпен [738] басталып, ЗВОРЫКИН, Владимир Космамен [1134] аяқталады. Екінші қайта қаралымында Исаак Ньютон ең толық жазылған, жеті беттік өмірбаянға ие. Галилей, Майкл Фарадей және Альберт Эйнштейн әрқайсысы бес беттен, ал Лавуазье мен Чарльз Дарвин әрқайсысы төрт беттен орын алған. Голландиялық жазушы Геррит Кроль бұл кітап туралы: «Бұл энциклопедияның тартымды тұсы – әрбір есімге осы ғалыммен байланысы бар адамдардың тізімі қосатылған» деген пікір білдірген. Кітап Асимовтың өзі және соңғы кезде оның қызы Робин Асимов тарапынан бірнеше рет қайта қарастырылды.

Кірістер

Імхотеп (Imhotep) – Египет полиматы, ол тарихтағы алғашқы инженер, сәулетші және дәрігер деп саналады. 2 Ахмосе Математика Ахмес деп те аталады, Ринд математикалық папирусын көшірген Мысырдың Екінші аралық кезеңіндегі Мысыр жазушысы. 3 Фалес Математика (б.з.д. 624 – шамамен 546 ж.), Грекияның жеті данасының бірі. Ол ең алғашқы танымал философтар мен математиктердің бірі. 4 Анаксимандр Метафизика (шамамен б.з.д. 610 – шамамен 546 ж.) Милетте, Ионияда (қазіргі Түркияда) өмір сүрген Сократқа дейінгі грек философы. Милезиялық мектепке жатады. 5 Анаксимен Метафизика (шамамен б.з.д. 585 – шамамен 528 ж.) Ежелгі грек Сократқа дейінгі философы. Милезиялық үш философтың бірі. 6 Ксенофан Метафизика (шамамен б.з.д. 570 – 475 ж.) – грек философы, теологы, ақыны, әлеуметтік және діни сыншы. 7 Пифагор Математика (шамамен б.з.д. 570 – 495 ж.). Пифагор теоремасымен танымал. 8 Евпалинос Инженерия б.з.д. 6 ғасырда Самос аралында Евпалинос туннелін салған ежелгі грек инженері. 9 Гекатей Тарихшы (б.з.д. 550 – б.з.д. 476 ж.) Ерте грек тарихшысы және географы. 10 Гераклит Метафизика (б.з.д. 535 – б.з.д. 475 ж.) Сократқа дейінгі грек философы, Персия империясының бөлігі болған Ефес қаласының тумасы. 11 Алькмеон Медицина (шамамен б.з.д. 510 ж.) көптеген анатомиялық диссекцияның алғашқы пионері деп саналады және Евстахий түтіктерін алғаш анықтаған деп айтылады. 12 Ханно Барлаушы Карфагендік барлаушы б.з.д. 500 ж., Африка жағалауын теңіздік зерттеуімен танымал. 13 Парменид Метафизика (б.з.д. 6 ғасырдың соңы немесе 5 ғасырының басы) Магна Грекиядағы (Оңтүстік Италияны қамтыған Үлкен Грекия) Элеядан шыққан Сократқа дейінгі грек философы. Философияның Элеазиялық мектебінің негізін қалаушы. 14 Анаксагор Астрономия Күн және ай тұтылуларын дұрыс түсіндірді және Көктем жолының алыстағы жұлдыздардан тұруы мүмкін екенін ұсынды. 15 Леукипп Химия (б.з.д. V ғасырдың бірінші жартысы) Атомдық теорияны – барлық нәрсе әр түрлі, бүлінбейтін, бөлінбейтін элементтерден тұрады деген идеяны дамытқан алғашқы грек. 16 Зено Метафизика (б.з.д. 490?–430? ж.) өзінің парадокстарымен танымал болған Сократқа дейінгі грек философы. 17 Эмпедокл Космогенез (шамамен б.з.д. 490 – 430 ж.) Грек Сократқа дейінгі философы, Сицилиядағы Акрагас (Агригент) қаласының азаматы. Эмпедокл философиясы төрт классикалық элементтің космогендік теориясын құрумен танымал. 18 Энопид Астрономия б.з.д. 450 жылдары өмір сүрген ежелгі грек геометрі және астрономы. 19 Филолай Астрономия (шамамен б.з.д. 470 – 385 ж.) грек пифагоршысы және Сократқа дейінгі философы. Ол сондай-ақ Жер ғаламның орталығы емес деген теорияны ұсынды. 20 Демокрит Химия (шамамен б.з.д. 370 ж.) Ежелгі грек Сократқа дейінгі философы, бүгінде ғаламның атомдық теориясын тұжырымдағаны үшін есіміне түседі. 21 Сократ Философия (б.з.д. 470/469 – 399 ж.) Батыс философиясының негізін қалаушылардың бірі ретінде танылған классикалық грек (афиналық) философы. 22 Гиппократ Медицина (б.з.д. 460 – 370 ж.), Перикл дәуірінің грек дәрігері (классикалық Грекия), кейде "Медицинаның әкесі" деп аталады. 23 Метон Астрономия б.з.д. 432 жылы айлық күнтізбеге енгізген 19 жылдық Метон циклына қатысты есептеулерімен танымал. 24 Платон Философия (б.з.д. 428/427 немесе 424/423 – 348/347 ж.) классикалық Грекиядағы философ және Афины академиясының негізін қалаушы, Батыс әлеміндегі жоғары білімнің алғашқы институты. Ол философияның, әсіресе Батыс дәстүрінің дамуындағы ең маңызды тұлға деп саналады. 25 Архитас Математика (б.з.д. 428–347 ж.) – ежелгі грек философы, математигі, астрономы, мемлекет қайраткері және стратегі. Ол Пифагор мектебінің ғалымы және математикалық механиканың негізін қалаушы ретінде танымал, сонымен қатар Платонның жақсы досы болды. 26 Теетет Математика 27 Эвдокс 28 Гераклид 29 Аристотель 30 Менахмус 31 Теофраст 32 Каллипп 33 Дикеарх 34 Диоклес 35 Эпикур 36 Прахагор Медицина Аристотельдің (б.з.д. 384–322 ж.) анатомиясын зерттеді және артериялар мен тамырларды ажырату арқылы оны жетілдірді. 37 Киддину 38 Страто 39 Пифей 40 Евклид 41 Аристарх 42 Герофил 43 Эрасистрат 44 Конон 45 Филон Византиядан 46 Ктезибий Физика (б.з.д. 285–222 ж.) – грек өнертапқышы, қысылған ауа туралы алғашқы трактаттарды жазған. Ауаның серпімділігі бойынша жұмыс істеді. "Пневматиканың әкесі". 47 Архимед 48 Эратосфен 49 Аполлоний 50 Гиппарх 51 Селевк 52 Посейдоний 53 Лукреций 54 Сосиген 55 Витрувий 56 Страбон 57 Цельс, Аул Корнелий 58 Мела, Помпоний 59 Диоскорид 60 Герой 61 Плиний 62 Фронтин, Секст Юлий 63 Цай Лун 64 Птолемей, Клавдий 65 Гален 66 Диофант 67 Зосим 68 Папп 69 Гипатия 70 Прокл 71 Боэций, Аниций Манлий Северин 72 Севильянның Исидор 73 Брагмагупта 74 Каллиник Химия (шамамен б.з.д. 620 ж.) Кикос деп те аталады. Гелиополистің византиялық химигі және грек отын ойлап тапқан. 75 Беде 76 Гебер 77 Алкуин 78 Шарлемания 79 Ал Хорезми, Мухаммад ибн Муса 80 Табит ибн Курра 81 Альфред Ұлы 82 Разес 83 Албатегний 84 Герберт 85 Альхазен 86 Авиценна 87 Омар Хайям 88 Абелард, Питер 89 Баттың Аделарды 90 Кремонаның Герарды 91 Аверроес 92 Маимонид, Мозе 93 Некамма, Александр 94 Гросетесте, Роберт 95 Фибоначи, Леонардо 96 Альберт Магнус 97 Фредерик II 98 Михаил Скотт 99 Бэкон, Роджер 100 Альфонсо X 101 Алдеротти, Тадео Медицина Итальяндық дәрігер. 102 Акуин, Сент-Томас 103 Арнольд Вилланова 104 Перегринус, Петрус 105 Поло, Марко 106 д'Абано, Пьетро 107 Жалған Гебер 108 Буридан, Жан 109 Оккам, Уильям 110 Мондино де' Луцци 111 Генрих Теңізші 112 Улугбек 113 Тосканелли, Паоло 114 Гутенберг, Иоганн Инженерия (шамамен 1398–1468 ж.). Механикалық жылжымалы әріптермен басуды ойлап тапқан. 115 Николай Кузанский 116 Бессарион, Иоанн 117 Альберти, Леоне Баттиста 118 Пейрбах, Георг фон 119 Региомонтанус 120 Пациоли, Лука 121 Колумб, Христофор 122 Леонардо да Винчи 123 Веспуций, Америкус 124 Каньо, Хуан Себастьян Дель 125 Вальдземюллер, Мартин 126 Дюрер, Альбрехт 127 Коперник, Николас 128 Бальбоа, Васко Нуньес де 129 Шёнер, Иоганн 130 Магеллан, Фердинанд 131 Парацельс 132 Агрикола, Георгий 133 Апиан, Петр 134 Фернель, Жан Франсуа 135 Тарталья, Никколо 136 Фукс, Леонард 137 Кардано, Джироламо 138 Гемма Фризий, Рейнер 139 Паре, Амбруаз 140 Коломбо, Реальдо 141 Эустахий, Бартоломео 142 Серветус, Михаил 143 Рейнхольд, Эразм 144 Меркатор, Герардус 145 Ретик, Иоганн 146 Везалий, Андреас 147 Геснер, Конрад фон 148 Белон, Пьер 149 Фаллопий, Габриэль 150 Порта, Джиамбаттиста Делла 151 Фабриций Аквапенденте, Иероним 152 Клавий, Христоф 153 Виет, Францискус 154 Скалигер, Иосиф Юст 155 Гилберт, Уильям 156 Браге, Тихо Астрономия (14 желтоқсан 1546 – 24 қазан 1601 ж.) Нақты және толық астрономиялық және планеталық байқауларымен танымал. 157 Бруно, Джордано Астрономия (1548 – 17 ақпан 1600 ж.). Бірінші болып ғаламды үздіксіздік ретінде ұйғарып, түнде көретін жұлдыздардың Күнмен бірдей табиғатта екенін түсінген адам. 158 Стевин, Симон 159 Напиер, Джон 160 Альпини, Просперо 161 Норман, Роберт 162 Либавий 163 Бэкон, Фрэнсис 164 Бриггс, Генри 165 Санкторий, Санкторий 166 Галилей 167 Фабриций, Давид Астрономия (1564–1617 ж.) Алғашқы белгілі периодтық айнымалы жұлдызды және күн дақтарын байқаудың алғашқы растауын ашқандықтарымен танымал. 168 Липпершей, Ханс Астрономия (1570–1619 ж.), телескопты ойлап тапқан деп есептеледі. 169 Кеплер, Иоганн 170 Байер, Иоганн Астрономия (1572–1625 ж.) 1603 жылы жарық көрген және бүкіл аспан шарды қамтыған алғашқы атлас ретінде танымал "Уранометрия" жұлдыздық атласымен танымал. 171 Марий, Симон 172 Оутред, Уильям 173 Шейнер, Христоф 174 Гарвей, Уильям 175 Гельмонт, Ян Баптиста ван 176 Венделин, Годфрой 177 Снелл, Виллеброрд Ван Ройен 178 Баффин, Уильям 179 Вернье, Пьер 180 Сизат, Иоганн 181 Мерсенн, Марин Математика (8 қыркүйек 1588 – 1 қыркүйек 1648 ж.). Математик және музыка теориясы, көбінесе "акустиканың әкесі" деп аталады. 182 Гассенди, Пьер 183 Декарт, Рене 184...