Кіріспе
Ежелгі Римде азаптау құралы болған туника молеста (латынша "жалықтыратын көйлек") – бұл шайыр және нафта немесе қараңғы шайыр сияқты басқа да тұтанғыш заттармен сіңдірілген көйлек. Оны құрбанның мойны темір мойындықпен қадаға бекітілген кезде кигізетін. Содан кейін оны тұтандырып, құрбанды тірідей өртеп жіберетін. Бұл кейіннен Фокстың "Шейіттер кітабында" сипатталғандай, өртеу арқылы өлімге қолданылған "Жалынды көйлек" нысаны да болып табылады.
A tunica molesta (Latin for "annoying shirt") was a tunic impregnated with pitch and other flammable substances such as naphtha or resin. This was put upon the victim while the neck of the victim was fixed to a stake with an iron collar. It was then ignited, burning the victim alive. It is also a form of a Shirt of Flame later used in death by burning as described in Foxe's Book of Martyrs.
Шығу тегі
Ғалымдар туника молестаның шығу тегі туралы келісімге келмеген. Бен Хаббардтың пікірінше, Нерон туника молестаны ойлап тапқан. Бұл, мүмкін, дұрыс емес, себебі туника Нерон билік құрғанға дейінгі ғасырлардағы әдебиеттерде де кездеседі. Бұл тойларда "қолдарымен билеушілер" (гр. :пиррихистаи) болған, олар көбінесе гладиаторлардың іріктеушілері деп есептеледі. Кейбір римдік жазушылар гладиатор ойындарының этруск патшалары тұсында дамыған Максимус циркі немесе Фламин циркінен бастау алғанын айтқан. Бұл цирк ойындары мемлекеттік шаралар болып, билеушінің төрағалығымен және мемлекеттік қаржыландырумен өткізілген, ал гладиаторлық көрсетулер кейінірек пайда болды және мемлекеттік шара ретінде тумаған. Ойындардың бастауы, ең алдымен, маңызды адамдардың қайтысына байланысты берілетін "құрбандықтардың" бір бөлігі болған болуы мүмкін. Мақсаты – олардың беделін жариялау және отбасының мәртебесін көтеру. Бұл римдік көріністер биліктің жұртқа көрсетілуі болды. Қайтыс болғандардың мұрагерлері осы себептермен жерлеу рәсімдерін маңызды оқиға ретінде пайдаланғандығы жақсы мәлім. Римдегі гладиаторлық жарыстар туралы алғашқы жазбалар осы контексте кездеседі. Ертедегі қоғамдарда қанды спорттың зорлық-зомбылығы мен қасиеттілік көбінесе жерлеу сияқты қасиетті оқиғаларда байланысты болған. Римде мунера деп аталатын бұл көріністерге пьесалар мен көліктік жарыстармен қатар күрес түрлері де кірген болуы мүмкін.
Әдебиет
Тюника молеста қылмыскерлерді жазалау үшін жиі қолданылған, әсіресе өрт қойғандар үшін ерекше маңызға ие деп есептелген. Өлім жазалары көбінесе Амфитеатрда гладиаторлар сайысы кезінде, түскі үзілісте, барлық түрдегі қоғамдық атқыштар, соның ішінде өртеу арқылы жазалау жүзеге асырылған. Өртеу грек-рим мифологиясының драмалық қойылымдарының бір бөлігі болған. Жақсылық пен жамандық арасындағы күресті бейнелейтін драмалар адамгершілікке оқытушылық ететін деп саналған, ал қылмыскерлердің қоғамдық жазалануы нағыз өмірдегі үлгі ретінде жақсылықты екі есе арттырады деп сенген. Бірінші ғасырдың екінші жартысынан бастап, жазалаудың жұрт алдындағы көрінісіне қатысты дәлелдер күшейді. Кейін, күлге айналған дене арена бойынша ілгекпен сүйреліп, көрермендерге көрсетілген, бірақ тарихшы Дэвид Кайл осылай қарауға лайық болғандары тек жек көрінетін және қауіпті адамдардың денелері болғанын жазады. Өлім тез келмейтін, Кайлдың айтуынша, "баяу өртеудің әдеттегі жағдайы" еді. Рим империясының көрнекті сатиріктерінің бірі Децим Юний Ювеналис, Неронның жамандыққа құмарлығын қоздырған Тигеллин Софонеусқа, өзі де жақын арада "сол маска сияқты жарқырайтынын" айтқан. Бұл оқиғаны қайта жасайтын танымал ойындар кейде өлімге әкеліп соқтырған.