Кіріспе

Математикада гиперболалық Дехн хирургиясы — берілген гиперболалық 3-көптіктерден қосымша гиперболалық 3-көптіктер алуға мүмкіндік беретін операция. Гиперболалық Дехн хирургиясы тек үш өлшемде ғана кездеседі және үш өлшемдегі гиперболалық геометрияны басқа өлшемдерден ерекшелейді. Мұндай операция көбінесе гиперболалық Дехн толтыру деп аталады, себебі Дехн хирургиясының нақты мағынасы — сілтеменің маңайын бұрғылап, содан кейін қатты торлармен толтыру операциясы. Гиперболалық Дехн хирургиясы шын мәнінде тек "толтыруды" қамтиды. Әдетте, гиперболалық 3-көптік толық деп есептелінеді. Егер M — n құйрығы бар гиперболалық 3-көптік болса, онда оны топологиялық тұрғыдан торалық шекарасы бар ықшам көптіктердің ішкі бөлігі ретінде қарастыруға болады. Әрбір шекаралық тор үшін меридиан мен бойлықты таңдап аламыз, яғни тордың негізгі тобының генераторлары болып табылатын жай ғана жабық қисықтарды. M-ден алынған көптікті i-ші шекаралық торды тұтас тормен, беткейі болатын толтыру арқылы белгілейміз, мұнда және — өзара жай сандар. -ны деп қабылдауға болады, яғни сол құйрықты толтырмаймыз, демек "бос" Дехн толтыруын жасаймыз. Сондықтан M = . H кеңістігін шекті көлемді гиперболалық 3-көптіктер жиынымен және геометриялық топологиямен жабдықтаймыз. Терстонның гиперболалық Дехн хирургиясы туралы теоремасы: әрбір i үшін i-ші құйрыққа қатысты ерекше беткейлердің шекті жиынтығын болдырмайынша, гиперболалық болады. H кеңістігіндегі M, барлық бос емес Дехн толтыруларына сәйкес келеді. Бұл теорема Уильям Терстонға тиесілі және гиперболалық 3-көптіктер теориясының негізгі тұсы болып табылады. Ол H-да тривиальды емес шектердің бар екенін көрсетеді. Трёльс Йоргенсеннің геометриялық топологияны зерттеуі тривиальды емес шектердің бар екенін де көрсетеді. Терстонның тағы бір маңызды нәтижесі — гиперболалық Дехн толтыру кезінде көлемнің кемуі. Теорема, әрине, Дехн толтырылған көптік гиперболалық болған жағдайда, топологиялық Дехн толтыру кезінде көлемнің кемитінін көрсетеді. Дәлелдеме Громов нормасының негізгі қасиеттеріне сүйенеді. Йоргенсен сондай-ақ бұл кеңістіктегі көлем функциясы үздіксіз және дұрыс функция екенін көрсетті. Осылайша, бұрынғы нәтижелерге сәйкес, H-дағы тривиальды емес шектер көлемдер жиынтығындағы тривиальды емес шектерге айналады. Шын мәнінде, Терстон сияқты, шекті көлемді гиперболалық 3-көптіктердің көлемдер жиынтығы ординалдық типке ие екенін қорытуға болады. Бұл нәтиже Терстон-Йоргенсен теоремасы деп аталады. Бұл жиынтықты сипаттауға қатысты қосымша жұмыстарды Громов жасады. Сегіздік түйін және (2, 3, 7) претцель түйіні — комплементтерінде 6-дан астам ерекше операциялары бар екі түйін ғана; олардың саны сәйкесінше 10 және 7-ге тең. Камерон Гордон гиперболалық түйіннің кез келген комплементінің ерекше операцияларының ең көп саны 10-ға тең деп болжады. Бұл Марк Лакенби және Роб Мейерхофф дәлелдеді, олар ерекше беткейлердің саны кез келген ықшам бағытталған 3-көптік үшін, шекарасы тор және ішкі шекті көлемді гиперболалық болған жағдайда 10-ға тең екенін көрсетті. Олардың дәлелдемесі Григорий Перельман бастаған геометриялық болжамды дәлелдеуге және компьютерлік көмекке негізделген. Қазіргі уақытта сегіздік түйіннің 10 шекарасына жететін жалғыз түйін екені белгісіз. Бір болжам бойынша, шектелген (аталған екі түйіннен басқа) — 6. Аголь ерекше беткейлер саны 9 немесе 10 болатын жағдайлардың саны шектеулі екенін көрсетті.