Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психологиялық белгісіздік күйі – құпиялылық, нақтылықтың болмауы, күмән немесе шешім қабылдамаудан туындаған алаңдау немесе қызығушылық күйі. Әдеби шығармада күрделі жағдай – оқырманның сюжет немесе қақтығысқа деген (ол зорлық-зомбылық сәттерімен, стрестік жағдайлармен, жұмбақтармен, құпиялармен және т.б. күшейтілуі мүмкін) қызығушылығының күшеюі. Әсіресе, оқырман көңіл бөлетін кейіпкерге тигізетін әсері зор. Дегенмен, күрделі жағдай тек әдебиетке ғана тән емес.
State of mental uncertainty
Suspense is a state of anxiety or excitement caused by mysteriousness, uncertainty, doubt, or undecidedness. In a narrative work, suspense is the audience's excited anticipation about the plot or conflict (which may be heightened by a violent moment, stressful scene, puzzle, mystery, etc. ), particularly as it affects a character for whom the audience feels sympathy. However, suspense is not exclusive to narratives.
Аңыздарда
Әдебиетте, кинода, теледидарда және театрлардағы кернеу – қызығушылықты тудырып, сақтап тұрудың маңызды тәсілі. Ол бірнеше негізгі түрде болуы мүмкін: бірінде нәтиже белгісіз болады және кернеу кім, не, немесе қалай деген сұрақтарда жатыр; екіншісінде, нәтиже бұрынғы оқиғаларға сәйкес алдын ала болжауға болады, ал кернеу оқиғаның қашан орын алатынына байланысты көрерменнің алаңдауында немесе қорқуында болады. Оқырман алда не боларын білуге қатты талпынғанда немесе болатын жағдайды білгенімен, оның қалай орын алатынын білмегенде кернеуді сезінеді. Тіпті тарихи романдарда да, өмірбаяндары жақсы белгілі кейіпкерлердің өмірі туралы баяндалса да, неге деген сұрақ көбінесе романға кернеу әкеледі. Кернеуге қосымша, алдын ала хабар беру бар, мысалы, Исабель Альенденің "Рухтар үйі" (1982) романындағы ұлттық дағдарыс немесе революцияның белгілері.
In literature, films, television, and plays, suspense is a major device for securing and maintaining interest. It may be of several major types: in one, the outcome is uncertain and the suspense resides in the question of who, what, or how; in another, the outcome is inevitable from foregoing events, and the suspense resides in the audience's anxious or frightened anticipation in the question of when. Readers feel suspense when they are deeply curious about what will happen next, or when they know what is likely to happen but do not know how it will happen. Even in historical fiction, with characters whose life stories are well known, the why usually brings suspense to the novel. An adjunct to suspense is foreshadowing, as found in hints of national crisis or revolution in Isabel Allende's House of the Spirits (1982).
Мысалдар
Софоклдің "Эдип патшасы" (б.з.д. 429) трагедиясындағы күдір, Эдиптің өзі әкесі Лайды өлтіргенін білмеу арқылы қамтамасыз етіледі. Ойын барысында көрермендер Эдип ақиқатты іздеп, өзінің өткеніне қатысты белгісіздік пен қорқыныштарын бөліседі, оның бұл жайтты ашқанын біледі. Джордж Вашингтон Кейблдің "Жан а Покелин" (1875) әңгімесінде оқырман ерекше иістің себебін және бауырдың түсініксіз жоғалуын білуге құштар. Марк Твеннің "Пудднхед Уилсон" (1895) романында оқырман қара нәресте мен ақ нәрестенің ауыстырылуының нәтижесін күтеді. Эрнест Гейнстің "Ескілер жиыны" (1983) романында оқырман кісі өлтіру ісі бойынша соттың шешімін күтеді.
In Sophocles' Oedipus Rex (429 B. C.), suspense is achieved through a withholding of the knowledge that Oedipus himself has killed Laius, his father. During the play, the spectators, aware that Oedipus will eventually make the discovery, share the hero's uncertainties and fears as he pursues the truth of his own past. In George Washington Cable's story "Jean ah Poquelin" (1875), the reader wants to know the cause of the strange smell and the unexplained disappearance of a brother. In Mark Twain's Pudd'nhead Wilson (1895), the reader anticipates the outcome of the switching of a black infant with a white infant. In Ernest J. Gaines's A Gathering of Old Men (1983), the reader waits for the court's decision at a murder trial.
Күтпелілік парадоксы
Кейбір авторлар "күдік парадоксын" түсіндіруге тырысты: белгісіздік толығымен жойылғанда да тиімді бола беретін повестік шиеленіс, себебі қайта қараушы аудитория оқиғаның қалай аяқталысымен толыққандай біледі. Кейбір теориялар нағыз қайта қараушы аудиторияның өте сирек кездесетінін айтады, өйткені қайталағанда біз әдетте оқиғаның көптеген бөлшектерін ұмытамыз және қызығушылық осы есте сақтаудың жетіспеушілігінен туындайды; ал басқалары тіпті жиі айтылатын оқиғалар үшін де белгісіздік сақталады деп санайды, себебі ойдан шығарылған әлемге енген кезде біз фактілер бойынша білетін нәрсені ойдан шығарылған әлемде ұмытамыз немесе ойдан шығарылған әлемдердің нақты әлем сияқты болуын күтеміз, онда оқиғаның толық қайталануы мүмкін емес. Яналдың ұстанымы одан да радикалды және нағыз қайталануда тиімді болатын повестік шиеленісті нағыз күдіктен ажырату қажет деп тұжырымдайды, өйткені белгісіздік – күдіктің өзінің құрамдас бөлігі. Барони осы түрін "раппель" деп атауды ұсынады, оның қызығушылығы көрермендердің болатын жағдайды толық болжау қабілетіне байланысты, бұл әсіресе таныс ертегілермен айналысатын балаларға ұнайтын алдын ала сезіну. Барони сондай-ақ, оқырманның болашақ туралы білгендері (танымы) мен қалағандары (қалауы) арасындағы кездейсоқ қайшылықтар, әсіресе трагедияда, кейіпкер соңында қайтыс болғанда немесе сәтсіздікке ұшырағанда (қайшылық арқылы күдік) белгісіздіксіз күдіктің тағы бір түрі пайда болатынын қосады.
Some authors have tried to explain the "paradox of suspense", namely: a narrative tension that remains effective even when uncertainty is neutralized, because repeat audiences know exactly how the story resolves. Some theories assume that true repeat audiences are extremely rare because, in reiteration, we usually forget many details of the story and the interest arises due to these holes of memory; others claim that uncertainty remains even for often told stories because, during the immersion in the fictional world, we forget fictionally what we know factually or because we expect fictional worlds to look like the real world, where exact repetition of an event is impossible. The position of Yanal is more radical and postulates that narrative tension that remains effective in true repetition should be clearly distinguished from genuine suspense, because uncertainty is part of the definition of suspense. Baroni proposes to name rappel this kind of suspense whose excitement relies on the ability of the audience to anticipate perfectly what is to come, a precognition that is particularly enjoyable for children dealing with well known fairy tales. Baroni adds that another kind of suspense without uncertainty can emerge with the occasional contradiction between what the reader knows about the future (cognition) and what he desires (volition), especially in tragedy, when the protagonist eventually dies or fails (suspense par contradiction).