Теңіз қабықшаларындағы жыныстық өзгерістер және ластанудың әсері
Imposex
Теңіз бұршақтарындағы импосекс – ластану салдарынан әйелдерде еркек мүшелерінің пайда болуы. TBT, трифенилтин және этанол себептері анықталды. Теңіз экожүйесіне қауіпті!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Imposex – кейбір теңіз ластаушыларының зиянды әсерінен туындайтын теңіз қабықшаларының ауруы. Бұл ластаушылар теңіз қабықшаларының (теңіз гастропод моллюскалары) аналықтарында мүжік және сперма жолы сияқты еркек жыныс мүшелерінің дамуына себеп болады.
Disorder of sea snails
Imposex is a disorder in sea snails caused by the toxic effects of certain marine pollutants. These pollutants cause female sea snails (marine gastropod molluscs) to develop male sex organs such as a penis and a vas deferens.
Жыныстық қатынасқа әсер ететін заттар
Бұрынғыда импосекске тек трибутильтин (TBT) ғана себеп болатынына сенген, ол өте төмен концентрацияда да әсер ете алады. Алайда, соңғы зерттеулер трифенилтин және этанол сияқты басқа да заттардың импосекске себеп болатынын көрсетті. Трибутильтин қайықтардың су түбіне өсімдіктер мен ұлулардың жабысуын алдын алатын антифолингтік құралы ретінде қолданылады, ол Nucella lapillus (итқұйрық), Voluta ebraea (иврит волютасы), Olivancillaria vesica, Stramonita haemastoma (қызыл ауызды тас қабықшасы) және 200-ден астам басқа теңіз гастроподтарының аналықтарына әсер етеді.
It was believed that the only inducer of imposex was tributyltin (TBT), which can be active in extremely low concentrations, but recent studies reported other substances as inducers, such as triphenyltin and ethanol. Tributyltin is used as an anti fouling agent for boats which affects females of the species Nucella lapillus (dog whelk), Voluta ebraea (the Hebrew volute), Olivancillaria vesica, Stramonita haemastoma (red mouthed rock shell) and more than 200 other marine gastropods.
Аномалиялар
Итқұйрық ұлуында, жыныстық ерекшелік дамыған аналықтарда жыныстық мүше өсуі жұмыртқа жолын біртінде бөгеп тастайды, бірақ жұмыртқа түзілуі жалғаса береді. Жыныстық ерекшелік дамыған итқұйрық ұлуы жұмыртқаның тұрақты түзілуін сақтап қалу мүмкін болмайынша, жыныстық мүше өсуінің бірнеше кезеңінен өтеді. Жыныстық ерекшеліктің кейінгі кезеңдері тұқымсыздыққа және репродуктивті жастағы аналықтардың ерте өліміне алып келеді, бұл бүкіл популяцияға кері әсер етуі мүмкін. Дамптон-Гэп популяциясында аналықтардың тек 25%-ында ғана жыныстық ерекшелік белгілері байқалды, ал еркектердің 10%-ында пенис болмауы немесе пенистің кіші болуы, ұрық түтіктері мен простатаның толық жетілмегендігі анықталды. Қосымша эксперименттерден кейін ғалымдар "Дамптон синдромының" жоғары ТБТ деңгейіне байланысты генетикалық таңдау екенін қорытындылады. ТБТ-ге төзімділік төмендетілген репродуктивті қабілеттің есебінен артты.
In the dog whelk, the growth of a penis in imposex females gradually blocks the oviduct, although ovule production continues. An imposex female dog whelk passes through several stages of penis growth before it becomes unable to maintain a constant production of ovules. Later stages of imposex lead to sterility and the premature death of the females of reproductive age, which can adversely affect the entire population. In the Dumpton Gap population, only 25% of females showed any significant signs of imposex, while 10% of males were characterized by the absence of a penis or an undersized penis, with incomplete development of the vas deferens and prostate. After further experiments, scientists concluded that "Dumpton Syndrome" was a genetic selection caused by high TBT levels. TBT resistance was improved at the cost of lower reproductive fitness.
Биологиялық бақылау
Ұлыбританияда және бүкіл әлемде трибутильтин деңгейін бақылау үшін аналық иттің бұршақтары және басқа да моллюскалардың (оның ішінде Nucella lima) импосекс сатылары пайдаланылады. Әйелдер мен еркектер арасындағы RPSI (Салыстырмалы мүше өлшемі индексі) және VDSI (Вас Деференс тізбегі индексі) теңіз ортасындағы трибутильтин деңгейін бақылауға қолданылады. Канадада 2003 жылы трибутильтинге тыйым салынды, бірақ 2006 жылы Нова-Шотландиядағы Галифакс портының жағалауында импосекс белгілері бар иттің бұршақтарын табуға болады.
The imposex stages of female dog whelks and other molluscs (including Nucella lima) are used in the United Kingdom and worldwide to monitor levels of tributyltin. The RPSI (Relative Penis Size Index) of females to males, and the VDSI (Vas Deferens Sequence Index) are used to monitor levels of tributyltin in marine environments. A ban on tributyltin was implemented in Canada in 2003, however, in 2006, dog whelks with imposex could still be found on the shores of Halifax Harbour in Nova Scotia.