Кіріспе

Ауған азаматы (1965 жылы туған)

Абдул Рахман (1965 жылы туған) – 2006 жылдың ақпан айында тұтқындалып, сотталған ауған еркегі, оның тұтқындалуы мен соты халықаралық қауымдастықта кең пікір таласына себеп болды. Рахман діннен бас тартқаны үшін Ауғанстан билігі тарапынан тұтқындалды және оған өлім жазасы төндірілуі мүмкін еді. Ол Пәкістанның Пешавар қаласында Ауғанстаннан келген босқындарға медициналық көмек көрсету кезінде ислам дінінен христиан дініне ауысты. 2006 жылдың 26 наурызында шетелдік үкіметтердің күшті қысымымен Ауғанстан соты "тергеп-тексерудегі кемшіліктерді" айта отырып, істі прокуратураға қайтарды. Рахман түрмеден босатылып, 27 наурыз күні кешке отбасына қайтарылды. 29 наурызда Абдул Рахман Италия үкіметі саяси баспана бергеннен кейін Италияға келді. Ауғанстан үкіметінің өкілдері мен көптеген ауған азаматтары Рахманды өлім жазасына кесуді талап етті, ал оның әйелі оның дін ауысқаннан кейін көп ұзамай ажырасып, екі баласының қамқорлығы үшін сәтсіз күреске әкелді. Бұл оқиға халықаралық деңгейде, әсіресе Батыс әлемінде кеңінен танымал болды. АҚШ және Ұлыбритания бұл жағдайды қатаң сынап, сол кезде Ауғанстанға халықаралық көмек көрсетудегі ең ірі донорлар еді. Ауғанстан үкіметінің адалдығы күмәнді болып қалыптасты, себебі ол Ауғанстандағы соғыс аясында құрылған еді, ал АҚШ басқаратын әскери коалиция елдегі Талибан үкіметін құлатқан болатын.

Ерте өмір

Абдул Рахман 1965 жылы дүниеге келген. 1990 жылы Пәкістанның Пешавар қаласында Ауғанстаннан келген босқындарға медициналық көмек көрсететін католик үкіметтік емес ұйымның қызметкері болып жұмыс істеген кезде ол христиан діні туралы біліп, кейін Рим католик шіркеуіне шомылдырылды. Дінгерден кейін ол Киелі кітаптағы Жоел есімін қабылдады. 1993 жылы Германияға көшіп кетті, содан кейін Бельгияда пана сұрап, 2002 жылы Талибан үкіметі құлағаннан кейін Ауғанстанға қайтарылды. Абдул Рахманның әйелі оның католик дініне ауысқаны үшін одан ажырасып кетті. Анасының туыстары оның дінін оның баланы тәрбиелеу құқығынан айырудың негізі ретінде келтірді. Ауғанстанға оралғанда, ата-анасы одан бас тартты, олар: «Ол исламнан басқа дінге ауысқандықтан, біз оны үйімізге кіргізбейміз» және «Абдул Рахман менің балаларым мен отбасымның моральдық қағидаларын өзгертуге тырысты. Ол дұрыс жолда жүрмейді. Мен оны үйімнен қудым» деді. Ал қыздары: «Ол бізбен жаман қарым-қатынас жасайды, бізді қорқытады және қорлайды. Оның жұмысы жоқ, маған киім де, нан да берген емес. Ол әкем екенін айтады, бірақ Ауғанстанға келгеннен бері әкемдей болған емес. Ол бізді қорқытады, біз одан қорқамыз және ол ислам дініне сенбейді» деді. Полиция оның Киелі кітапты ұстағанын анықтағаннан кейін оны тұтқындады. Кабулде өзін қорғауға дайын адвокат таба алмады. Билік Associated Press ақпарат агенттігінің онымен кездесу әрекеттерін тоқтатып қойды. Прокурорлар Абдул Рахманды «микроб» деп атап, оған өлім жазасын талап етті. 16 наурызда басталған және 19 наурызда халықаралық баспасөзde кеңінен таралған Абдул Рахманның сот процесін Кабул қалалық сотының қоғамдық қауіпсіздік трибуналының үш судьясы қадағалады. Бұл істің бас судьясы Ансарулла Мавлавизада Абдул Рахманға дінін қайта қарастыруды сұрайтынын айтты: «Біз оны қайта шақырамыз, себебі ислам діні – төзімділік діні. Одан ойы өзгергені туралы сұраймыз. Егер солай болса, оны кешіреміз». Ансарулла Мавлафизада сондай-ақ: «Мұхаммед пайғамбар исламнан шығып, қайта оралмағандарды өлтіру керек деп бірнеше рет айтқан. Ислам – бейбітшілік, төзімділік, мейірімділік және адалдық діні. Сондықтан біз оған егер ол жасаған ісіне өкім көрсететін болса, кешіреміз дедік» деді. Сотталушы тағы да: «Егер ол өкім көрмесе, оның қандай жазаға тартылатынын өздерің көресіздер» деді. Өлім жазасына кесілу қаупіне қарамастан, Абдул Рахман өз нанымында тұрып: «Олар мені өлім жазасына кесуді қалайды және мен оны қабылдаймын. Мен христианмын, яғни Ұш Тұрғанға сенемін, Иса Мәсіхке сенемін» деді.

Ауғанстан мәсіхшілерінің күш салуы

Абдул Рахман сотталу барысында, бірқатар ауғандық христиандар халықаралық бұқаралық ақпарат құралдарының назарын ауғандық христиандардың, әсіресе Абдул Рахманның қасіретіне жегізуге тырысты.

Шығару

2006 жылдың 24 наурызында Ауғанстан билігі Абдул Рахманды жақын арада босатуды қарастырып жатқанын мәлімдеді. Келесі күні оның ісі бойынша арнайы үкімет отырысы өтті, онда президент Хамид Карзай бірнеше министрмен Абдул Рахманды өлімге кесуді талап еткен елдің ықпалды консервативті мұсылман дін қызметкерлерін наразылыққа ұшыратпай, оны босатудың жолдарын іздестірді. Отырыстан кейін аты-жөні аталмаған жоғары лауазымды шенеунік Абдул Рахманның 26 наурызда бостандыққа шығуының "жоғары ықтималдығы" бар екенін айтты. Бірақ прокурор Абдул Рахманның босатылуы туралы кез келген мәлімдемені жоққа шығарды. Сол күні судья былай деп мәлімдеді: "Іс, бірқатар техникалық және заңдық кемшіліктер болғандықтан, прокуратураға қайта жіберілді". Дін қызметкерлері президент Карзайдың Абдул Рахманды босатуға бұйрық беру құқығына күмән келтіруде. Ауғанстанның Жоғарғы сотының мүшесі, дін қызметкері Ходжа Ахмад Седики, сот ісіне араласуға қарсы ескертіп, "Құран өте нақты, және пайғамбарымыздың сөздері де өте нақты. Бір ғана нәтиже болуы мүмкін: өлім. Егер Карзай оны босатып жіберсе, ол біздің жауымыздың қолына тиеді және көтеріліс болуы мүмкін" деді. 2006 жылдың 28 наурызында AP агенттігі Абдул Рахман босатылғанын хабарлады. Бұл туралы БҰҰ мәлімдегендей, ол Ауғанстаннан тыс жерде пана сұраған. 2006 жылдың 29 наурызында Италияның премьер-министрі Сильвио Берлускони оның кабинеті Рахманның пана сұрауын мақұлдағанын және Рахман Италияға келгенін мәлімдеді.

Мемлекеттік қызметкерлер

Франс Пресс агенттігі (AFP) аты-жөнін атамаған ауғандық ресми өкілдің айтуынша, президент Хамид Карзай Абдул Рахманның ісіне жеке араласып, оның босатылуын қамтамасыз етуге тырысып жатыр. "Президент мәселені бейбіт жолмен шешу үшін жеке өзі жұмыс істеп жатыр. Бұл мәселені шешудің жолы бар", - деді ол. "Бұл бір-екі күнге созылуы мүмкін." Ауғанстанның бұрынғы Сыртқы істер министрі доктор Абдулла АҚШ-тың Саяси істер жөніндегі орынбасары Р. Николас Бернспен өткен баспасөз мәслихатында: "Бұл өте сезімтал мәселе екенін жақсы білемін және американдықтардың алаңдаушылығын түсінеміз. Біздің елшілігімізге жүздеген осындай хабарламалар келіп түсті. Менің түсінгенімше, істің мәні мынада: мырзаның әйелі күйеуіне қарсы сотқа шағымданыпты. Ал Ауғанстан үкіметінің бұл іске қатысы жоқ. Бұл заңдық және сот ісі. Бірақ конституциялық процеске үміт артамын, ол процестен қанағаттанарлық нәтиже шығады деп ойлаймын." Ол сондай-ақ: "Әрбір осындай жағдай - дабыл қағу сияқты. Дін бостандығы мен шариғат арасындағы осы қайшылықтар бір-екі жағдаймен шешілмейді." Ансарулла Мавлавизада халықаралық қысымның оның шешімдеріне әсер етпейтінін мәлімдеді: "Әзірге біздің сотқа тікелей қысым жоқ, бірақ егер осындай жағдай туса, оны араласу деп есептейміз. Бізде конституция мен заң бар. Ешкімнің бізге қысым жасауға құқығы жоқ." Маулаузида AFP-ге берген сұхбатында өз ұстанымын растады: "Біздің дипломатиялық мәселелерге қатысымыз жоқ. Біз өз жұмысымызды тәуелсіз түрде атқарамыз." Көптеген дін қызметкерлері Абдул Рахманға бас көтеру үшін өлім жазасы берілуі керек деп мәлімдеді. Кабулдағы негізгі мешіттердің бірінде сөйлеген діндар Енайатұлла Балиғ: "Біз барлық діндерді құрметтейміз, бірақ британдық немесе американдық елшілікке олардың қандай дінді ұстанатынын білу үшін бармаймыз. Біз ешкімнің дінімізге араласуына жол бермейміз, ол жазалануы керек", - деді. Ахмад Шах Ахмадзай, көрнекті моджахиддер көшбасшысы және Хизб и Иктадар и Ислами Афганистанның басшысы, 1996 жылы Талибан билікке келгенге дейін Бурхануддин Раббани үкіметінде бұрынғы премьер-министр қызметін атқарған адам: "Сот шешіміне қарамастан [оның асылып өлтірілуіне немесе өлтірілмеуіне қарамастан], Ауғанстанның солтүстігінен оңтүстігіне, шығысынан батысына дейінгі барлық діни ғалымдар Абдул Рахманның өлім жазасына кесілуі керек дегенге бір ауыздан келісті. Көпшілік арасында христиан миссионерлерінің қызметіне қарсылық кең тараған. Бұл миссиялар афғандықтардың кедейлігін пайдаланып, оларға дінін өзгерту үшін ақша төлейді. Бұл әрекеттер тек қана қатал наразылыққа әкеледі, өйткені афғандықтар өз діндеріне қарсы ештеңеге төзбейді. Абдул Рахман Панджширден келгендіктен, жергілікті тұрғындар оған қарсылық білдіру үшін Кабулға келіп, соттың оны өлім жазасына кесуін талап етуде." Ауғанстанның басты ислам ұйымы - Ауғанстанның Ұламалар кеңесі мүшесі, мұсылман дінбасы Абдул Рауф: "Исламды қабылдамау - Құдайды қорлау. Біз Құдайды қорлауға жол бермейміз. Бұл адам өлуге тиіс." Рауфты "орташа" деп сипаттаған AP: "Оның басын кесіп тастаңдар!" және "Біз халықты оны бөлшектеуге шақырамыз, сонда ештеңе қалмайды" деген сөздерін келтіреді. Рауф Абдул Рахманның тірі қалуы үшін елден кетуі керектігін айтты. 2006 жылғы 24 наурызда Герати мешітіндегі уағызында Рауф 150-ге жуық адам алдында Абдул Рахман "ең үлкен күнә жасағаны үшін өлімге лайық" деді. "Ал мына Абдул Рахман - жолдан тайған адам", - деді ол. "Егер оған Батыс елінде өмір сүруге рұқсат етілсе, онда басқалар да өздерін христианмын деп атайды", - деді ол. "Біз үлгі көрсетуіміз керек. Оны асып тастау керек."

Ауған жұртшылығы

Би-би-сидің бағалауынша, Ауғанстан халқының көптеген өкілдері Абдул Рахманның өлім жазасына кесілуін жақтап айтады, бірақ олардың көпшілік құрайтыны белгісіз. "Сот оны жазалап, өлімге кесуі керек", - деді Кабул тұрғыны Абдул Захид Паймен. Мұхаммед Кадир оның өлім жазасын алуы керек екенімен келіседі: "Ислам заңдары бойынша, ол өлім жазасына кесілуі тиіс, себебі христиан діні біздің жерімізде тыйым салынған".

Абдул Рахманның босатылуын талап етеді

Бірқатар батыс елдері мен үкіметтік емес ұйымдар оның сотын адам құқықтарын бұзу деп айыптап, ауғандық дін өзгертушіге бостандық беруді талап етті. : Австралияның премьер-министрі Джон Ховард Абдул Рахманның жағдайы "өте қайғылы" екенін және "осы туралы хабарды көрген кезде шынымен ауырып қалғанын" айтты. "Адамды діни сенімі үшін жазалау және тіпті өлім жазасына кесу мүмкін деген ойға сенуге болмайды". "Мен президент Карзайға жеке телефон соғып, алаңдаушылығымды білдірдім. Ол маған мұндай жағдайдың орын алмауына көз жеткізілетінін айтты". Рахманның босатылуын талап ететін мәлімдемелерді Мұсылман Канада Конгресі де жасады. : Аустрияның сыртқы істер министрі Урсула Плассник Еуропалық Одақ атынан сөйлеген сөзінде: "Біз Абдул Рахманның негізгі құқықтарын қорғау және оның өмірін сақтау үшін барлық мүмкіндікті пайдаланамыз" (Осы кезде Аустрия Еуропалық Одақ Кеңесінің төрағасы болды). : Германияның канцлері Ангела Меркель журналистерге телефон арқылы сөйлескенде, Карзайдың Абдул Рахманға өлім жазасы берілмейтініне уәде бергенін айтты. Amnesty International Абдул Рахманды босатуға шақырып, оның "ішкі сенімге байланысты тұтқын" болуы мүмкін екенін және "оған тағылған айыптар алынып тасталуы керек, және қажет болса, ол қоғамдағы кез келген зұлымдықтан қорғалуы керек" деді. Лантостың бастамасымен бірқатар үкімет шенеуніктері Абдул Рахманның тұтқындалуына наразылық білдірді. Атап айтқанда, Президент Джордж Буш Рахманның тұтқындалуына қарсы сөйледі, "Біз азат етуге көмектескен елде адамды белгілі бір дінді таңдағандығы үшін жауапқа тартуы өте алаңдатады" деді. Мемлекеттік хатшы Кондолиза Райс президент Хамид Карзайға "қолайлы шешім" табуға шақырды, бірақ айыптарды тоқтатуды талап етпеді. Саяси істер жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары Р. Николас Бернс сот процесін "ашықтықпен" өткізуді сұрады және Ауғанстанға "адамдар өз дінін таңдауға құқылы екенін" еске салды. Жетінші күндік адвентистер шіркеуі Абдул Рахманды босатуға және оның дінін еркін ұстануына рұқсат беруге шақырды. АҚШ-тың Халықаралық діни бостандық жөніндегі комиссиясы (USCIRF) 2006 жылғы 22 наурызда АҚШ президенті Джордж Бушқа жолдаған хатында былай деп жазды: "Комиссия бұрын бірнеше рет Ауғанстан конституциясы елдегі басым мұсылман қауымының мүшелеріне дін мен сөз бостандығына жеткілікті кепілдік бермегендіктен, оларды діннен тайғанау және құдайды қорлау айыптарымен әділетсіз қылмыстық қудалауға алып келуі мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді. Барлық адамдардың діни бостандығына кепілдік берілмегендіктен және сот жүйесі ислам принциптерін және шариат заңдарын орындауға міндетті болғандықтан, діни сенімнің қатал, әділетсіз немесе тіпті зорлыққа толы түсіндірілуіне ресми түрде жол ашылады". : Рим папасы XVI Бенедикт Ауғанстан президентіне Абдул Рахманды кешіруге шақырды, "Ауғанстанның жаңа конституциясының преамбуласында бекітілген адам құқықтарын құрметтеуді" сұрады.

Ауғанстанға көмек көрсетуді тоқтату туралы қатерлер

Германия, БҰҰ-ның Ауғанстандағы Халықаралық қауіпсіздікке көмек көрсету күштеріне қатысып, сондай-ақ Ауғанстан полиция күшін жақсарту жөніндегі халықаралық күш-жігерді басқарады. Германия Абдул Рахман ісінің нәтижесіне байланысты Ауғанстанның қайта құруға арналған көмек немесе техникалық қолдаудан айырылуы мүмкін екенін ұсынды. Германияның ішкі істер министрі Вольфганг Шойбле: «Мен Ауғанстанға адам құқықтарын сақтау және қорғау, оның ішінде дін бостандығын [қорғауды] қамтитын міндеттемелерін, барлық жолдармен анық көрсету идеясын толық қолдаймын» деді. Шойбле сондай-ақ: «Біз Ауғанстанды қайта құруға және оның тұрақтылығына үлкен үлес қосамыз, сондықтан Ауғанстан дін бостандығына біздің талаптарымызды түсінуі керек деп есептеймін. Адамдарды дінін өзгерткені үшін жазалауға болмайды» деді. Ауғанстанның экономика министрі Амин Фарханг Шойбленің мәлімдемелеріне жауап ретінде Кабул үкіметі донор елдердің көмек пен техникалық қолдауды тоқтатуына кедергі жасай алмайтынын, бірақ мұндай шаралардың салдары Ауғанстанға қарағанда Батыс елдері үшін одан да ауыр болады деп мәлімдеді. Фарханг: «Менің ойымша, Батыстағы, соның ішінде Германиядағы саясаткерлер тым эмоционалды түрде әрекет етті. Мұндай болмауы керек. Ақпараттың жетіспеушілігі бар. Сонымен қатар, жағдай шешілмеген және соңғы шешім қабылданбаған кезде, олар қауіпсіздік күштерін немесе шетелдік көмекті кері тартумен қорқытуға құқығы жоқ. Бұл шантажға таяу» деді. Фарханг сондай-ақ, 2001 жылы АҚШ күштері Талибанды биліктен қуғаннан кейін Кабул демократия құруға тырысып жатқанын, бірақ Ауғанстан сияқты дәстүрлі ислам қоғамы үшін исламнан христиан дініне өту құқығы тым радикалды болып табылады, себебі исламда діннен бас тарту үшін жаза қарастырылған. Ол: «Ауғанстан бірден бір шектен екінші шекке секіріп өте алмайды» деді.