Испан ғалымы және құпия еврей: Альфонсо де Самораның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Алфонсо де Замора (1474 – шамамен 1545) – еврей испан ғалымы және Комплутенс полиглоттық Библиясына зор үлес қосушы. XV ғасырдағы қуғын-сүргін кезінде көптеген испандық еврейлер сияқты, Альфонсо да сырттай католик дінін қабылдаса да, құпия еврей болып қалды.

Өмірбаян

1474 жылы Испанияның Замора қаласында дүниеге келген Альфонсо, білімді яһуди әкесі Хуан де Замораның ұлы болған. Ол 18 жасқа дейін, мүмкін, атақты Кампантон ешивасында оқыған, содан кейін 1492 жылы отбасымен Португалияға кетіп, шамамен 1497 жылы қайта оралып, дін қабылдаған. Тарихшы Ахуа Хо Альфонсо өмірінің соңына дейін яһуди дінін жасырын түрде ұстанған болуы мүмкін деп санайды. Альфонсо 1512 жылға дейін Саламанка университетінде еврей және арамей тілдерінен профессор болып жұмыс істеді, содан кейін Алькала университетіне ауыстырылды. Осы хаттарда Альфонсо өзін Альгамбра жарлығымен жер аударылғандардың арасында соңғы қалған адам ретінде сипаттайды және (жетпіс жылға жуық) өмірінде бірде-бір бақытты күн көрмегенін айтады. Ол көптеген эсселер жазды, олардың ішінде "Плагуды қалай жеңуге болады"; "Loor de Virtudes" – яһуди және испан мақалдары туралы; инквизиция трибуналдарына қалай жауап беру керек; яһудилер мен иудаизмге қарсы мәжбүрлі пікір таластары (өзінің құпия өмірін сақтау үшін); және өзінің және яһудилердің азаптарын жоқтаған өлеңдер бар. 1526 жылы Альфонсо "Introductiones Artis Grammaticæ Hebraicae" жариялады, бұл оның алғашқы еңбегімен полиглот Киелі кітабына қосылған еврей грамматикасының екінші басылымы болды. Бұл жеті тараудан тұратын хат Ескі өсиетке негізделген христиандыққа, Исаға және Үштікке қатысты аргументтер ұсынады. Еврей ғалымы Адольф Нойбауэр осы аргументтерді сол кездегідей стандартты деп сипаттады, Хо олардың жазба орындарының интерпретациясын "бұрмаланған" және "контекстен тыс" деп атайды, ал тарихшы Пол Ригер Римдегі яһудилер бұл хатты алды ма деген күмәнділігін білдіреді. Ол Израиль Құдайына көп дұғалар жасап, сенімін білдірді. Ол сенім туралы көптеген эсселерін Тораның бұйрықтарын орындау арқылы ғана аман қалуға болатыны туралы мәлімдемемен аяқтады. Эсселерінде, аудармаларында және түсіндірмелерінде ол негізінен яһуди комментаторлары Раши, Радак, Ибн Эзра, Рамбам, Рамбан, Ралбаг, ХаМеири және Баал ХаТуримді сілтеме ретінде келтірді (А. Хо, "Альфонсо де Замора, крипто-яһуди", Iberia Judaica XIII (2021): 15 45).

Born in Zamora, Spain in 1474, Alfonso was the son of Juan de Zamora, a learned Jew. He attended a Yeshiva, probably the famous Campanton Yeshiva until the age of 18, when he and his family left for Portugal in 1492, before returning in about 1497, already baptized. Historian Ahuva Ho argues that Alfonso likely continued to secretly practice Judaism for the rest of his life. Alfonso was a professor of the Hebrew and Aramaic languages at the University of Salamanca until 1512, when he was moved to the University of Alcalá. In these letters, Alfonso describes himself as the last to remain among those exiled by the Alhambra Decree, and says that he has had not one day of happiness in his (almost) seventy years of life. He wrote many essays among them "How to Overcome the Plague;" "Loor de Virtudes," on Jewish and Spanish Proverbs; how to respond to the Inquisition tribunals; forced polemics against Jews and Judaism (as pretense to safeguard his secret life); and poems mostly bemoaning his and the Jews' suffering. In 1526, Alfonso published Introductiones Artis Grammaticæ Hebraicae, a second edition of a Hebrew grammar which he had originally contributed to the Polyglot Bible. This seven chapter letter offers arguments for Christianity, Jesus, and the Trinity based on the Old Testament. Adolf Neubauer, a Hebrew scholar, describes the arguments as standard for their day, Ho calls their interpretations of scripture "distorted" and "out of context", and historian Paul Rieger questions whether the Jews of Rome actually received the letter at all. In his many prayers to the God of Israel, he affirmed his faith. He concluded many of his essays on faith with the statement that the only way to survive was to practice the Torah's commandments. In his essays, translations, and annotations, he cited primarily the Jewish commentators Rashi, Radaq, Ibn Ezra, Rambam, Ramban, Ralbag, HaMeiri, and Ba'al HaTurim (A. Ho, "Alfonso de Zamora, the Crypto Jew," Iberia Judaica XIII (2021): 15 45).