Кіріспе

Тұзды өзен – АҚШ-тың Кентукки штатындағы 241 шақырымдық өзен. Ол Парксвилл маңында, Кентукки штатында, Персимон Нобтың солтүстік беткейінен басталып, Алум Спрингс пен Уилсонвилл арасындағы KY 300 жолынан оңтүстікке қарай ағып, Уэст-Пойнт жанындағы Огайо өзеніне құяды. Тайлорсвилл көлі Тұзды өзен арқылы қалыптасқан, ал Гист-Крик көлі де оның су жинау алабында орналасқан. Жыл сайынғы тасқын әдеттегі тыныш суларды қарқынды ағысқа айналдырады, әсіресе Ролинг Форк бойында, ол көбінесе тік, қабыршақты төбелердің арасымен өтеді, бұл төбелер батыста және оңтүстіктегі Пеннироял аймағы (Миссисиппидің әктас жазығы) мен Сыртқы Блюграсс арасындағы шекараны белгілейді. (Мысалы, 1937 жылғы Луисвиллдегі Огайо өзенінің тасқынына қараңыз.) 1970 жылдардың басында салынған Тайлорсвилл көлінің бөгеті ең қауіпті тасқындарды бақылап, өзеннің төменгі ағысының сипатын өзгертті. Кейбір тасқындар әлі де болады, әсіресе Тайлорсвиллдегі Брасширс Крик құстығының жанында, бірақ олар негізінен Огайодан кері ағынның нәтижесі. Жергілікті Ұлттық ауа-райы қызметінің мәліметтері бойынша, өзенге мамыр айында ең көп, ал қыркүйек айында ең аз жауын-шашын жауады. Ховардстаундағы Ролинг Форк және Кампграундтағы Бич Форк өзендеріне бөгет салу ұсынылған, бірақ олар экономикалық тұрғыдан тиімді деп табылған жоқ. Бұл екі сала карталарда Ролинг Форк өзені және Бич Форк өзені деп белгіленген. Бич Форк саласы – Чаплин өзені, ол Тұзды өзеннің бастауына жақын жерде басталады.

Жабайы табиғат

Тұзды өзенде табиғатты қорғау қоғамы қорғаған аумақтар бар, себебі мұнда сирек кездесетін жануарлар мен өсімдіктер өседі. Су тасқыны бай жазықтарды жасап, түрлі ылғалды мекендерді қолдайды. Құстар, балықтар, су құстары көптеп кездеседі, ал бұғы, өзен сусарлары және бобърлар – бұл аймақта кездесетін әдеттегі жануарлар. Дегенмен, Индиана жарғанаты, сұр жарғанат, фаншелл және Луисвилл (Кноб Крик) раковинасы сияқты одан да сирек кездесетін жануарлар да бар. Жануарлардан басқа, мұнда сирек немесе ерекше өсімдіктер де өседі. Оларға Carex crawei (Crawe's sedge), Cypripedium candidum (кішкентай ақ әйел гүлі), Leavenworthia exigua var. laciniata (кресс), Sporobolus heterolepis (Prairie dropseed), Symphyotrichum pratense (жибекті астер) және Viola egglestonii (Эгглестонның қызғылт сары гүлі) жатады. Өзеннің көп бөлігін қоршаған жер бедері терең тілімделген, Огайоға құятын жеріне, Вест-Пойнт маңына дейін созылады. Өзеннің биіктігі теңіз деңгейінен шамамен жоғары. Жайық өзен аңғары теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, бірақ көбінесе тік беткейлер Кентуккидің орталық аймағындағы орташа биіктікке дейін жылдам көтеріледі. Салқын таңдарда тұман аңғардың түбін толтырып, температураны тұрақтандырады және салқындатады, ал жотада ыстық әрі құрғақ болуы мүмкін. Төменгі жазықтарда темекі, жүгері және соя жақсы өседі, тіпті құрғақшылық құрғақ, ыстық жоталарды кептірген кезде де.

Тарих

Өзен 1779 жылы Генри Кристтің жануарлар тұзын жалап жейтін жерде құрылған Буллитт Лайк поселенісінен атын алған. Адамдар бұл аймақты мекендегеннен бері өзен кеме қатынасы және күнкөріс үшін пайдаланылып келген. Өзен бойындағы аңғарда шаруалар мен жаңа құрылыс жұмыстары кезінде ежелгі үнді мұралары табылады. Өзен жағасында ағаш үйлер мен поселеністер өсіп, олар су, қуат және көлік көзі ретінде қолданылды. Өзен жағалауының тегіс жазықтығы мен суы тік жарлы жерлер арқылы саяхаттауды жеңілдетті. Американдық Азамат соғысы кезінде Огайо өзеніне қарап тұрған биік төбеде, Тұз өзенінің жанында, топырақтан салынған бекініс орнатылды. Ол Луисвиллден және Огайо өзені бойындағы оңтүстікке қарай созылған жолды күзетті, бұл жол кейін Дикси тас жолы деп аталды. Бұл бекініс сондай-ақ Огайо өзені мен Тұз өзенінен шабуылдайтын оңтүстік күштерінен де қорғады. Форт Даффилд Америкадағы Азамат соғысы кезіндегі ең жақсы сақталған топырақ бекінісі болуы мүмкін және Тұз өзені мен Огайо арқылы өзенге қол жеткізудің ертедегі саяхатшылар үшін қаншалықты маңызды болғанын көрсетеді. 1983 жылы АҚШ Армиясының инженерлік корпусы Тейлорсвиллдің үстінде өзенге бөгет салып, Тейлорсвилл көлін құрды.

Экономика

Алғашқы қоныстану кезеңінде, ағаш және жергілікті өнімді Огайо өзеніне жеткізу үшін су тасқыны пайдаланылды. Салыс суларда шағын қайықтар ағысқа қарсы келіп, қоныс аударғандарға алыс шаруашылықтарға тауар жеткізуге көмектесті. Сонымен қатар, Тайлорсвилл, Шепардсвилл және аз дәрежеде Оңтүстік Луисвилл мен Вест-Пойнт сияқты қалаларды су басып, олардың архитектурасын және даму үлгісін өзгертіп жатты. Тұзды өзеннің және оның салаларының бойында көптеген диірмендер орналасқан, олар суды астық және ұн ұнтақтауға, ағаш кесуге және басқа да жұмыстарға пайдаланған. Олардың ішінде Флойд Форк өзеніндегі Буллитт Лик және Белл Милл диірмендері бар. Тұзды өзен көптеген қалалар мен шаруашылықтар үшін маңызды су көзі болды. Тейлорсвилл, Маунт-Вашингтон және Шепардсвилл қалалары Луисвилльден су құбырлары тартылғанға дейін өзеннен су алған.