Кіріспе

Американдық ақын Гитл Шахтер Висванат (1958 жылы туған) – идиш тіліндегі ақын және автор.

Ерте балалық шақ және білім

Гитль Шахтер Нью-Йорктің Бронкс ауданында дүниеге келген. Ол идиш тілінде сөйлейтін отбасында өсті және бала кезінде идиш мектептеріне қатысты. Ол Шолем Алейхем Folkshul 21 мектебінде оқыды, сондай-ақ Барнард колледжін орыс тілі бойынша, Колумбия университетін медбикелік мамандығы бойынша және Нью-Йорк университетін денсаулық сақтау басқаруы бойынша бітірген. Ол еврей мұғалімдер семинариясынан да оқытушы диплом алған.

Мансап

1980 жылы «Югнтруф» және «Афн Швел» журналдарында көптеген өлеңдер жазды. Бірнеше өлеңі ағылшын және идиш тілдерінде «Hadassah» журналында, «Five Fingers Review» әдеби журналында және түрлі антологияларда жарияланды. Оның өлеңдері тақырыптары бойынша алуан түрлі болғанымен, лирикалық стилі ерекше тұрақты. Ол көбінесе екі беттен аспайтын қысқа өлеңдер жазады, онда жеке оқиғаларды немесе байқауларды толыққанды зерттейді, бірақ өте ықшам тіл қолданады. Көптеген өлеңдерінде ұйқас қолданады, бірақ барлық өлеңдерде де емес, қажет болған жағдайда өлең ішіндегі ұйқас схемасын өзгертеді. Ол әртүрлі өлшемдерді де, өлшемсіз өлеңдерді де пайдаланады. Оның техникасы ерекше күшті сезімдерді тудыратын өлеңдерді жасаса да, олар ойнақылық пен сөз тіркестерімен үйлесім табады. Оның тақырыптарына неке мен қайғы сияқты маңызды мәселелер де, нанның дұрыс піспеуі сияқты шағын нәрселер де кіреді. 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдан кейінгі күнді бейнелейтін өлеңі ерекше үнсіздікке толы. 2003 жылы жарық көрген «Плутсемдикер регн/Sudden Rain» кітабы – оның идиш және ағылшын тілдеріндегі 40-қа жуық өлеңінен тұратын екі тілді басылымы. Шахтер Висванат екі тілді де ана тілі ретінде меңгергенімен, ағылшын тілінде өлең жазбайды және өзінің идиш туындыларын ағылшын тіліне аудармайды. Оның аудармашылары – өзі ағылшын және идиш тілдерінде ақын Закари Шолем Бергер және Рутгерс университетінің еврейтану профессоры, белгілі аудармашы Джеффри Шандлер. «Hadassah» журналы оның өлеңдерін «ішкі сезімдерге толы әрі тапқыр» деп сипаттады, ал кітабы «Еврей кітапханалары қауымдастығының бюллетені» журналында «әр өлеңінің бағалы тас екендігін көрсететін, поэзиядағы ең сирек кездесетін құбылыс – тұңғыш кітап» деп мақталып, жоғары бағаланды. 2016 жылы Индиана университетінің баспасы Шахтер Висванат пен доктор Пол Глассердің бірлескен редакторы атанған «Comprehensive English Yiddish Dictionary» сөздігін жариялады. Жарты ғасырдан астам уақыттан бері жарық көрген алғашқы мұндай сөздік 50 000-ға жуық сөз бен 33 000-ға жуық қосымша сөздерді қамтиды және оның әкесі Мордхе Шахтердің лексикографиялық еңбегін және мұрасын жалғастырды. Шахтер Висванаттың ғылыми ізденістері өте кең: ол еврей әдебиеті, орыс тілі, медбикелік және денсаулық сақтау салаларында білім алды. Ол денсаулық сақтау саласында клиникалық кеңесші ретінде жұмыс істейді және идиш мәдени жобаларында белсенді қатысады. Ол күйеуі мен үш баласымен Нью-Джерси штатының Тинек қаласында тұрады және православие дінін ұстанады. Оның балалары әкесінің туған тілі – тамил тілімен қатар идиш тілінде де еркін сөйлейді. Ол ағасы жетекшілік ететін еврей халық филармониялық хорының мүшесі.

Отбасы

Шахтер Висванат – идиш тілі мен мәдениетін зерттеу саласындағы белгілі отбасының мүшесі. Оның әкесі Мордхе Шахтер – идиш тілінің әсерлі тіл білімі маманы болған. Оның тәтесі Бейль Шахтер Готсман – ақын және ән жазушы; қарындасы Рухль Шахтер – «Идиш Форвард» газетінің журналисі; қарындасы Эйдл Резник идиш тілін оқытады және Израильдің Цфат қаласындағы ультра-ортодоксал қауымдастығында идиш хорын басқарды; ал ағасы Бинюмен Шахтер – идиш композиторы және орындаушы. Шахтер Висванат және оның туыстарының барлығы идиш тілінде сөйлейтін үйлерде тұрады. 2020 жылдың ақпан айында Шахтер Висванаттың ұлы Арун “Ареле” Шахтер Висванаттың «Гарри Поттер мен философ тасы» атты идиш тіліне аудармасы жарияланды. Шахтер Висванаттың қызы Мина Вишванат – Duolingo-дағы идиш тілі курсын жасағандардың бірі. Шахтер Висванаттың күйеуі П. В. Вишванат – Пейс университетінің Любин бизнес мектебіндегі қаржы профессоры. Ол Мумбаи қаласынан аспирантураға АҚШ-қа келді, иудаизмге қызығушылық танытып, Кэтскиллдегі идиштік демалыс орталығында сол кездегі Мисс Шахтермен танысты.