Кіріспе
Экологиялық және экологиялық белсенділік арқылы көрініс тапқан руханилық. Экологиялық руханилық экология ғылымын руханилықпен байланыстырады. Ол дін мен экологиялық белсенділікті біріктіреді. Экоруханилық – «адам мен қоршаған орта арасындағы рухани байланыстың көрінісі» деп анықталады. Жаңа мыңжылдық және қазіргі заманғы экологиялық дағдарыс қоршаған ортаға негізделген дін мен руханилыққа қажеттілік тудырды. Экоруханилықты кейбір тәжірибешілер мен ғалымдар тұтынушылық және материалистік қоғамнан құтылуды қалайтын адамдардың нәтижесі ретінде түсінеді. Экоруханилық терең экология, экофеминизм және табиғат діні сияқты ұғымдарды қамтитын жиынтық термин ретінде сынға ұшырады. Оның жақтаушылары әртүрлі діндерден болуы мүмкін, соның ішінде: ислам; джайнизм; христиандық (католицизм, евангелизм және православие); иудаизм; индуизм; буддизм және жергілікті дәстүрлер. Олардың көптеген ілімдері мен ұстанымдары әртүрлі болса да, басты талабы – «қазіргі экологиялық дағдарыстың рухани өлшемі бар» дегені. Эколог Вирджиния Джонстың айтуынша, «экоруханилық – адамдарға табиғаттағы «қасиеттіні» сезінуге және адам ретінде барлық жаратылыспен қарым-қатынасын тануға көмектесу туралы». Экопсихологияға ұқсас, ол экология ғылымы мен психологияны зерттеу арасындағы байланыстарды көрсетеді. «Жерге негізделген» руханилық – экоруханилықпен байланысты тағы бір термин; ол пұтқа табынушылық діни дәстүрлермен және танымал экофеминист Стархоктың еңбектерімен байланысты. Экоруханилық – интуиция мен денелік сезімталдық арқылы адам мен планета арасындағы қарым-қатынас көзқарасын білдіреді.
Ecospirituality connects the science of ecology with spirituality. It brings together religion and environmental activism. Ecospirituality has been defined as "a manifestation of the spiritual connection between human beings and the environment." The new millennium and the modern ecological crisis has created a need for environmentally based religion and spirituality. Ecospirituality is understood by some practitioners and scholars as one result of people wanting to free themselves from a consumeristic and materialistic society. Ecospirituality has been critiqued for being an umbrella term for concepts such as deep ecology, ecofeminism, and nature religion. Proponents may come from a range of faiths including: Islam; Jainism; Christianity (Catholicism, Evangelicalism and Orthodox Christianity); Judaism; Hinduism; Buddhism and Indigenous traditions. Although many of their practices and beliefs may differ, a central claim is that there is "a spiritual dimension to our present ecological crisis." According to the environmentalist Sister Virginia Jones, "Eco spirituality is about helping people experience 'the holy' in the natural world and to recognize their relationship as human beings to all creation. which is characterized by "recognition of the inherent value of all living beings and the use of this view in shaping environmental policies" Similarly to ecopsychology, it refers to the connections between the science of ecology and the study of psychology. 'Earth based' spirituality is another term related to ecospirituality; it is associated with pagan religious traditions and the work of prominent ecofeminist, Starhawk. Ecospirituality refers to the intertwining of intuition and bodily awareness pertaining to a relational view between human beings and the planet.
Шығу тегі
Экоруханияттың тарихы руханилық пен қоршаған орта арасындағы қарым-қатынаста жатыр. Кейбір ғалымдар бұл "космологияны немесе ғаламның пайда болу тарихын түсінуден туындайды" дейді. Адам мен қоршаған ортаның рухани байланысының қалай басталғаны туралы көптеген шығу тарихы бар. Американың түпкілікті философиясында руханилықтың қалай пайда болғаны туралы көптеген ерекше оқиғалар бар. Олардың көпшілігіндегі ортақ тақырып – ғаламда мекендейтін Ұлы Рух туралы әңгіме, ал жер оның болуын көрсетеді. Бұл мәселе ғылыми және саяси салаларда қызу дау-дебаттар тудырады. Бүкіл әлемде біз өмірлік қажеттіліктеріміздің (ауа мен судың) ластануымен, сондай-ақ маңызды ресурстардың, әсіресе азық-түлік ресурстарының азаюымен бетпе-бет келіп тұрмыз. Дін мен экология, және адамдардың экоруханилықты қабылдау жолы, тұрақтылықтың осы өзгеретін анықтамасына үлес қосуы мүмкін.
Қара жасыл дін
Қара-жасыл дін – адамдардың, рухани және рухани еместердің табиғатпен рухани деңгейде байланысуының бір жолы. Брон Тейлор өз кітабында – «Қара-жасыл дін: Табиғат руханияты және планеталық болашақ» – «Қара-жасыл дін» терминін «табиғатты қасиетті, ішкі құндылығымен сіңген және құрметпен күтімге лайық деп санайтын дін» деп анықтайды. Табиғат діні – Қара-жасыл діннің бір бөлігі болып табылатын кең ауқымды термин. Қара-жасыл діннің маңызды ерекшелігі – «табиғатқа деген ой-шағылысының тереңдігі». Қара-жасыл діннің рухани түрлеріне натуралистік және супернатуралистік анимизм мен гаианизм түрлері жатады. Қара-жасыл діннің әртүрлі көзқарастарында жердің қасиетті және күтімге лайық екендігі идеясы орын алады. Қара-жасыл діннің түсініктері жаһандық және икемді. Тейлордың «Қара» сөзін пайдалануы осы теріс мүмкіндіктерге сілтеме жасайды. Тейлордың сөзіне сәйкес, Қара-жасыл дін «жаһандық, азаматтық, жер дінінің пайда болуына үлкен әсер ете алады». Қара-жасыл, жасыл және табиғат діндерінің бәрі экожәнділіктің құрамында болуы мүмкін. Экожәнділік термині кең және жан-жақты.
Экофеминизм және руханилық
"Экоруханиет" термині экофеминизм деп аталатын феминистік теологияны қамтиды. Экофеминизм терминін алғаш рет француз жазушысы Франсуаза Д’Эобон өзінің "Le Féminisme ou la Mort" кітабында әйелдерді патриархалдық бағындыру мен табиғатты жою арасындағы байланысты атау үшін қолданды. Онда ол әйелдердің әлемді еркектерге қарағанда басқаша көретінін және оған қатысты әртүрлі көзқарысқа ие екенін айтады. Бұл айырмашылықтар әйелдердің перспективасын ескерген кезде адам мен табиғи әлем арасындағы өзара әрекеттесу туралы баламалы түсініктерді тудыруы мүмкін. Оның "Гая және Құдай: Жерді жазудың экофеминистік теологиясы" еңбегінде Руэтер экологиялық дағдарысты жөндеу және "жазу" жолдары бойынша үш ұсыныс береді. Гебара экологияны "феминизмнің ең терең алаңдаушылығының бірі" деп түсіндіреді, сондай-ақ экологияның феминистік көзқарас тұрғысынан саяси және антропологиялық салдары бар терең резонансын көрсетеді. Оның іс-әрекетін реттейтін ресми доктрина немесе қасиетті мәтін жоқ. Экоруханиетті жақтаушылар қазіргі заманда жерді күтуге және жазуға бағытталған экологиялық негіздес дін қажет деп санайды. Паганизм табиғатқа табынуға негізделгендіктен, көптеген адамдар оны экоруханиет үшін пайдалы бастама деп есептейді. Шындығында, неопаганизмнің жандануы жерге көбірек назар аударатын пагандық қауымдастықтардың пайда болуына әкелді. Олар өздерінің ритуалдарын тұрақты өмір салтын қолдау және жермен толық байланысқа негіздейді. Пагандық діндердің өкілдері қоршаған ортаны қорғау идеологиясын өздерінің діни сенімдерімен біріктірудің маңыздылығын мойындады. "Аждаһаның экологиялық желісі" – Ұлыбританияда орналасқан пагандық қауымдастық. Олар жерді қасиетті және құдайлық деп тану ниетімен "экологиялық сиқыр" жасауға бейім. Грек православие шіркеуінің басшысы Варфоломей Еуропа, Амазонка және Гренландияда су мәселелері бойынша маңызды діни және ғылыми симпозиумдар ұйымдастырды. Марқұм Томас Берридің экотеологиялық еңбегінде ол христиандардың әлеуметтік және рухани игілігі Жердің игілігіне байланысты екенін көбінесе түсінбейтінін айтады. Мұндай жауапкершілікті қабылдаудың мысалы "Жердің қарындастары" атты қауымдастықтың құрылуынан көрінеді, ол монахтар мен мирян әйелдерден тұрады. Әртүрлі діни қауымдастықтардан құралған әйелдердің бұл желісі табиғатқа жалпы қамқорлық жасау қозғалысы үшін де, христиандық контексттегі діни өмір үшін де маңызды. Экологиялық дағдарыс тұрғысынан алғанда, джайндар өздерінің негізгі ілімдерінің экологиялық салдарына "өте сезімтал". Джайнизм ілімі бес сертпен байланысты, олар карма ағынын кері қайтаруға немесе босатуға көмектеседі. Олардың бірі – ахимса, яғни зорлық-зомбылықсыздық. Ахимса рухани жолда (срени) алға жылжудың кілті екені айтылады. Бұл бір сезімі бар кез келген тірі жанға зиян келтірмеуді талап етеді. Джайнизмнің табиғатпен байланысы экоруханиетке жағдай жасайды.
Jain teachings center on five vows that lead to reverse the flow of or release karma. One of these vows is ahimsa or non violence. Ahimsa “is said to contain the key to advancement along the spiritual path (sreni). This requires abstaining from harm to any being that possesses more than one sense” The principles of the Jaina tradition are rooted in environmental practices. The Jaina connection to nature is conducive to ecospirituality.
Экоруханилік және ислам
Кейбір ғалымдар исламның діни кітаптарын қарастырғанда, оның экологиялық бағытталған дін екенін көруге болады деседі. Исламның мәтіндік көздерін қарастырғанда, шариғат экологияны қорғауға бағытталған бірнеше ережелерді ұсынады, атап айтқанда, "қорықтарды сақтау, суды бөлісу және жаңа жерлерді игеру". Бұл салаға үлкен үлес қоскан Гарри Снайдер буддалық тәжірибе мен экологиялық ойдың қалай байланысқанын көрсетті. 1980-ші жылдары "Жасыл буддизм" экологиялық дағдарысқа назар аударып, оны жұртшылыққа жеткізді, ал 1989 жылы Далай-лама Тибетті экологиялық резерват ретінде ұсынуы үшін Нобель бейбіт сыйлығын алды. Буддизм халықаралық будда-христиандық конференциясында қоршаған орта мәселесін талқылап, экологиялық дағдарысқа қарсы күресте басқа да әлемдік діндермен бірлесе жұмыс істеуге дайын. "Жасыл буддизм" ауа мен судың ластануы сияқты техникалық мәселелерге көп тоқталмаса да, олар рухани күштерін "тамақ этикасы, жануарлардың құқықтары және тұтыну мәдениеті" саласында дереу қолдануға болатын бай ресурстарға жұмсайды.