Росарио қапас-жайы: Еске алу орталығының тарихы ("Rosario qapasy-zhayy: Eske alu ortalyǵynyń tarihy")

Росарио қаласындағы «Естелік орталығы» – «Лас соғыс» кезеңіндегі тұтқындау және азаптау орталығы. 1976-79 ж. саяси оппозициямен күресу сылтавымен адамдар ұсталған.

Кіріспе

Халықтық естелік орталығы (Centro Popular de la Memoria) – Росарио қаласындағы бұрынғы заңсыз қамауда ұстау орталығы. Оны 1976 және 1979 жылдар аралығында провинциялық полиция пайдаланды. «Қырғи қабақ соғысы» кезінде бұл орталық ресми айып тағылмаған адамдарды ұстауға және радикалды солшыл саяси тәртіпсіздік пен терроризмге қарсу сылтавымен азаптауға қолданылды. Ұсталғандардың көпшілігі шын мәнінде әлеуметтік белсенділер, саяси диссиденттер немесе әскери хунтаның идеологиялық тұрғыдан күдікті санаған адамдардың туыстары мен таныстары болды. CPM Dorrego және Moreno, сондай-ақ Santa Fe және Córdoba көшелерінің арасында орналасқан үлкен ғимараттың бір бөлігін алып жатыр. Бұл ғимарат бұрын полиция штабы болған, ал «Қырғи қабақ соғысы» кезінде провинциялық полицияның (Servicio de Informaciones de la Unidad Regional II) барлау бөлімшесінің ресми орны болды. 1976 жылдан 1979 жылға дейін қамауда ұстау орталығы ретінде пайдаланғанына куәліктер бар. Бұл орын бейресми түрде «Эль-Посо» («Құдық») және «Ла-Фавела» («Фавела») деп аталды. Сол кездегі Ақпарат қызметінің басшысы – жандармерия командирі Агустин Фесед болды, ол кейде адам ұрлау, азаптау сессиялары мен өлім жазаларын жеке басқарып отырды. Оның ең жақын серіктерінің екеуі – Хосе Рубен Ло Фиего, олар 2004 жылдан бері тергеуде. Соңғы әскери хунта құлағаннан кейін және 1983 жылы демократия орнағаннан кейін, ғимарат 2001 жылға дейін ресми функцияларын атқара берді, содан кейін адам құқықтары ұйымдары оны сақтап қалуды талап етті. 2001 жылдың 22 наурызында Санта-Фе провинциясының Үкімет министрлігі № 0060 қаулысын қабылдап, осы талапты қанағаттандырды. Ресми ғимараттар бұзылып, полиция штабы басқа жерге көшірілді. Ғимараттың бір бөлігі муниципалитет басқаруына берілді, екінші бөлігі провинциялық үкіметтің өкілдігіне айналдырылды, ал орталық аула ашық қоғамдық алаңға айналды. Тиісті бөлімдер 2002 жылдың 9 мамырындағы № 0717 қаулысымен «Халықтық естелік орталығы» деп аталды. Қазір бұл орталықта күштеп жоғалып кеткендердің туыстары ұйымдастырған естелік көрмесі орналасқан. Жергілікті продюсерлік компанияның (Calanda Producciones) қолдауымен CPM туралы деректі фильм шығарылды. Фильмде орталықты тергеу және естелік орталығы ретінде қалпына келтіру тарихы, сондай-ақ зерттеу тобының және аман қалғандардың куәліктері көрсетілген.

The Popular center of remembrance (Centro Popular de la Memoria) is a former illegal detention center in Rosario, It was used by the provincial police between 1976 and 1979, during the Dirty War, to hold people with no formal charges and torture them, under the pretense of fighting radical left wing political subversion and terrorism. Most of the detainees were in fact social activists, political dissidents, or merely relatives or acquaintances of people that were ideologically suspect in the eyes of the military junta of the self styled National Reorganization Process. The CPM occupies a corner of a large building that takes up a whole block in the city center, between Dorrego and Moreno and between Santa Fe and Córdoba St. It used to be the police headquarters, and during the Dirty War it was formally the home of an intelligence division of the provincial police (Servicio de Informaciones de la Unidad Regional II). There is evidence of its use as a detention center since 1976 and until 1979. It was informally termed El Pozo ("The Pit") and La Favela ("The Favela"). The head of the Intelligence Service at the time was Gendarmería Commander Agustín Feced, who sometimes took part personally in kidnappings, torture sessions and executions. Two of his foremost collaborators were José Rubén Lo Fiego, who are being investigated since 2004. After the fall of the last military junta and the return to democracy in 1983, the building continued to serve its official functions, until 2001, when human rights organizations demanded that it be preserved. On 22 March 2001 the Ministry of Government of the province of Santa Fe dictated Resolution No. 0060 to fulfill this request. The official facilities were dismantled and the police headquarters were moved elsewhere. A part of the building was given to municipal control, another one was turned into a delegation of the provincial government, and the central courtyard became an open public square. The relevant sections were granted to a group of human rights organizations by Decree No. 0717 of 2002 05 09 with the name of Centro Popular de la Memoria. It now hosts a memorial exhibition managed by relatives of victims of forced disappearance. A documentary film about the CPM was released, with the support of a local producer (Calanda Producciones). It includes the story of the investigation and recovery of the detention center as a memorial, and testimonies of the research team and some survivors.