Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германиядағы азаматтық тұтқын лагері
World War I civilian detention camp in Germany
Рулебен тұтқын лагері – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияда болған азаматтық тұтқын лагері. Ол Берлиннің батысындағы Рулебенде, бұрынғы Ворверк үйінің орнында, қазір Шпандау және Шарлоттенбург-Вильмерсдорф аудандары арасында орналасқан. Лагерь 1908 жылы Берлин-Гамбург темір жолының солтүстігіне салынған аттарды жарыстыру трассасы болған.
Ruhleben internment camp was a civilian detention camp in Germany during World War I. It was located in Ruhleben, a former Vorwerk manor to the west of Berlin, now split between the districts of Spandau and Charlottenburg Wilmersdorf. The camp was originally a harness racing track laid out north of the Berlin Hamburg Railway line in 1908.
Тұтқындар
Лагерь тұтқындарына Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Германияда тұратын, оқыған, жұмыс істеген немесе демалыс өткізген одақтас мемлекеттердің ер азаматтары кірді. Олар Германияның портында қамалып қалған немесе теңізде тұтқынға алынған бірнеше азаматтық кемелердің экипаждарын да қамтыды. Сонымен қатар, соғыстың алғашқы күндері Солтүстік теңізде батып кеткен траулерлерден тұтқындалған балықшылар да болды: олардың көпшілігі Халл, Гримсби және Бостон қалаларынан келген адамдар еді. Лагерьдегі тұтқындардың саны 4000-нан 5500-ға дейін ауысып тұрды, олардың басым бөлігі британдықтар еді. Лагерьдегі өмір тұтқындар жазған бірнеше кітаптар мен эсселерде сипатталған. Олардың ішінде 1915 жылы лагерден сәтті қашып шыққан Джеффри Пайктің «Рухлебенге және кері» (1916) және Фредерик Кильдің «Рухлебендегі өмір, 1914–1918» (1920) еңбектері бар. Жатақханалар тығыз болды: әрбір жылқы шаруашылығында орта есеппен 27 тұрақ болды, әрқайсысында алты адамнан, ал жылқы шаруашылығының шатырларында шамамен 200 адамнан орналастырылды. Германия билігі Женева конвенциясын сақтап, лагерь тұтқындарына өз ішкі істерін басқаруға рұқсат берді. Бірте-бірте шағын қоғам қалыптасты. Лагерьге хаттар, кітаптар, спорттық жабдықтар және баспа машинасы кіргізілді, ал тұтқындар өздерінің полиция күштерін, журналды, кітапхананы және пошта қызметін ұйымдастырды. Соңғысы, Ruhleben Express Delivery деп аталды, Альберт Кампс ұйымдастырды және 1915 жылдың шілдесінде жұмыс істей бастады. Көп ұзамай ол ай сайын 6000-нан астам хатты өңдеді, сонымен қатар 16 түрлі почта маркасы шығарылды, олар қазір коллекционерлердің назарында. Бірақ 1916 жылдың сәуірінде Германияның пошта басқармасы бұл қызметті заңсыз деп жариялады және ол тоқтатылды. Тұтқындар казармаларының жанында гүлдер өсіріп, сәнденуге тырысты; кейін бұл Ruhleben бау-бақша қоғамына айналды, ол 1916 жылдың қазан айында Лондондағы Корольдік бау-бақша қоғамының ресми серіктесі атанды (жарна алынбады). Кейіннен олар жарыс жолының ортасында өздеріне көкөніс өсірді, себебі таза өнімдерді алу қиын болды. Сонымен қатар, лагерь ішінде бірнеше жекеменшік кәсіпорындар, соның ішінде казино да пайда болды.
The camp detainees included male citizens of the Allied Powers living, studying, working or on holiday in Germany at the outbreak of World War I. They also included the crews of several civilian ships stranded in German harbours or captured at sea. As well, there were a number of fishermen captured from trawlers which had been sunk in the North Sea in the first days of the war: they were mainly men from Hull, Grimsby and Boston. Numbers in the camp varied between 4,000 and 5,500 prisoners, most of them British. Life in the camp was described in several books and essays subsequently written by detainees. They included To Ruhleben – And Back (1916) by Geoffrey Pyke, who had successfully escaped from the camp in 1915, and Life in Ruhleben, 1914–1918 (1920) by Frederick Keel. Quarters were cramped: the stable blocks averaged 27 stalls, each housing six men, and the stable block lofts each housed about 200 men. The German authorities adhered to the Geneva Convention and allowed the camp detainees to administer their own internal affairs. Gradually, a mini society evolved. Letters, books, sports equipment and a printing press were all allowed into the camp, and the detainees organised their own police force, magazine, library and postal service. The latter, known as the Ruhleben Express Delivery, was organised by Albert Kamps and began operating in July 1915. Soon it was handling over 6,000 pieces of mail per month, and 16 different postage stamps were issued which have since become collectors items. In April 1916, however, the German postal authorities declared the service illegal and it ceased operating. Prisoners grew flowers beside their barracks to give a bit beauty; this later evolved into the Ruhleben Horticultural Society which became a formal affiliate in October 1916 of the Royal Horticultural Society in London (subscription fee waived). Later they grew their own vegetables in the centre of the race track as fresh produce became harder to acquire. In addition, a number of independent businesses developed within the camp, including a casino.
Өнер және мәдениет
Тұтқындар өздігінен ойын-сауық ұйымдастырды. Олардың арасында бірнеше музыкант болды, соның ішінде кейін Торонто симфониялық оркестрінің дирижері болған Эрнест Макмиллан. Басқа британдық музыканттардың ішінде Эдгар Бэйнтон, Эдвард Кларк және Австралияда туған Артур Бенджамин бар еді. Макмиллан 1915 жылы құрылған Рульбен музыкалық қоғамының белгілі мүшесі болды және "Микадо" (оркестр мен костюмдермен) мен "Сүкіршік" пантомимасының қойылымын ұйымдастырды. Макмиллан төрт музыканттың, соның ішінде Бенджамин Дейлдің көмегімен, музыканы жадынан жазып шығарды. Бұл қойылымдарға АҚШ-тың елшісі Джеймс В. Жерард та қатысты. Тұтқындар "Сот присяжныйларының соты", "Пензанс пираттары", "Гвардияның жас жігіттері" және "Гондольерлер" спектакльдерін де көрсетті. Макмиллан Бетховеннің әр симфониясы туралы лекция оқыды, одан кейін ол Бенджамин Дейлмен бірге орындаған фортепиано дуэті тамашалады. Макмиллан Рульбен драмалық қоғамының мүшесі болды және "Отелло", "Он екінші түн", "Леди Виндермирдің желдеткіші" және "Адал болудың маңыздылығы" қойылымдарында ойнады. Суретші Чарльз Фригроу Винцер лагерьде тұтқындалды және лагерь журналы үшін иллюстрациялар жасады. Оның тұтқындалуына қарсылық білдірілді, себебі ол француз Қызыл Кресі үшін жұмыс істеді және Германиядағы әпкесіне сол жердегі әскери биліктің рұқсатымен келген еді. Оның лагерьдегі өмірді бейнелейтін литографиялық суреттерінің бір бөлігі қазір Австралия соғыс мемориалының коллекциясында сақтаулы.
The detainees arranged their own entertainment. Among them were several musicians, including Ernest MacMillan, later to become a conductor of the Toronto Symphony Orchestra. Other British musicians included Edgar Bainton, Edward Clark and the Australian born Arthur Benjamin. MacMillan was a prominent member of the Ruhleben Musical Society, formed in 1915, and directed performances of The Mikado (with orchestra and costumes) and a pantomime version of Cinderella. MacMillan transcribed the music for the former from memory with the help of four other musicians, including Benjamin Dale. Among those who attended these performances were James W. Gerard, the United States ambassador. The detainees also presented Trial by Jury, The Pirates of Penzance, The Yeomen of the Guard and The Gondoliers. MacMillan gave lectures on each of Beethoven's symphonies, which were followed by piano duet performances played by him together with Benjamin Dale. MacMillan was also a member of the Ruhleben Drama Society and acted in productions of Othello, Twelfth Night, Lady Windermere's Fan and The Importance of Being Earnest. The artist Charles Freegrove Winzer was interned at the camp, and provided illustrations for the camp magazine. His detention was contested, because he worked for the French Red Cross, and had been visiting his sister in Germany with permission of the military authorities there. Some of his lithographs, depicting life in the camp, are now in the Australian War Memorial collection.
Білім
Британ үкіметі тұтқындарға білім беру мақсатында кітаптарды тегін ұсынды. Ұлыбританиядан жіберілген шамамен 5000 томдық кітапханасы бар YMCA-ның ағаш ғимараты оқу залы ретінде пайдаланылды. Тұтқындар өздері де мектептер мен "колледждер" ұйымдастырды. Рулебен лагеріндегі мектеп кіші жастағы тұтқындарға бастауыш және орта білім беруге мүмкіндік берді. Британдық химик және өнертапқыш Генри Стаффорд Хэтфилд құрған Өнер және ғылым одағы аясында әртүрлі сала мамандары университет деңгейіндегі дәрістерді ашық ауада оқыды. Дәріс берушілердің қатарында физиктер Джеймс Чадвик, Чарльз Д. Эллис және Генри Броуз, сондай-ақ тарихшы және жазушы Джон Сесил Мастерман болды.
The British Government provided internees with books for educational purposes for free. A wooden hall erected by the YMCA which housed the library of about 5000 volumes sent over from Britain, served as a place for reading. Detainees also arranged their own school and ′college′. A Ruhleben Camp School offered elementary and high school education to younger internees. Within the Arts and Science Union, organised by the British chemist and inventor Henry Stafford Hatfield, scholars from different fields gave lectures of university standard, organised in the open air. Among the lecturers were the physicists James Chadwick, Charles D. Ellis and Henry Brose, and the historian and author John Cecil Masterman.
Спорт
Спорт түрмедегілердің өмірінде де маңызды рөл атқарды. Олардың арасында бірнеше бұрынғы кәсіби футболшылар болды, соның ішінде үш бұрынғы Англия құрамасының ойыншысы – Фред Пентланд, Самуэль Вольстенхолм және Стив Блумер; Шотландия құрамасының ойыншысы Джон Камерон; Германия құрамасының ойыншысы Эдвин Даттон; және бір кезде Эвертон мен Тоттенхэм Хотспер клубтарында ойнаған Джон Брирли. Рульбен футбол ассоциациясы құрылды, оның төрағасы Пентланд, хатшысы – Камерон болды. Лагерьдегі казармалардың командалары арасында кубок және лига жарыстары ұйымдастырылды. Футбол жарыстарында 500-ге жуық тұтқын қатысты. Ірі ойындарды бірнеше мың көрермен тамашалады. Көрме және «халықаралық» матчтар да ұйымдастырылды. 1915 жылғы 2 мамырда Пентланд, Вольстенхолм, Бриарли және Блумер қатысқан «Англия XI» командасы Камеронның капитаны болған «Дүние XI» командасымен ойнады. Соғыстың соңына қарай «Одақтастар кубогы» деп аталатын халықаралық үшбұрыш турнирі ұйымдастырылды, онда «Британдық XI», «Француздық XI» және «Бельгиялық XI» командалары бақ сынасты. Лагерьде крикет, регби, теннис және гольф сияқты басқа да спорт түрлері де танымал болды. 1915 жылдың мамырында Блумер мен Бриарли қатысқан «Рульбен XI» командасы «Рульбен крикет лигасы» аясында «Варситет XI» командасымен ойнады. 1916 жылдың шілдесінде Блумер қатысқан «Ланкашир XI» командасы Вольстенхолм құрамындағы «Йоркшир XI» командасын жеңді.
Sports also played a major role in the lives of the detainees. Among them were several former professional footballers, including three former England internationals, Fred Pentland, Samuel Wolstenholme and Steve Bloomer; a Scotland international, John Cameron; a German international, Edwin Dutton; and John Brearley, once of Everton and Tottenham Hotspur. The Ruhleben Football Association was formed with Pentland as chairman and Cameron as secretary. Cup and league competitions were organised with teams representing the individual camp barracks. Around 500 prisoners played in the football competitions. Several thousand spectators attended the bigger games. A series of exhibition and "international" matches were also organised. On 2 May 1915 an "England XI" featuring Pentland, Wolstenholme, Brearley and Bloomer played a "World XI" captained by Cameron. Towards the end of the war an international triangular tournament called the Coupe de Allies, featuring a "British XI", a "French XI" and a "Belgium XI", was organised. Other sports such as cricket, rugby, tennis and golf were also popular within the camp. In May 1915 a "Ruhleben XI", featuring Bloomer and Brearley, played a "Varsities XI" in the Ruhleben Cricket League. In July 1916 a "Lancashire XI", featuring Bloomer, beat a "Yorkshire XI" that included Wolstenholme.