Кіріспе

1979 жылы Мюррей А. Штраус жасаған конфликттік тактика шкаласы (CTS) отбасылық зорлық-зомбылықты зерттеуде қолданылады. CTS-тің екі нұсқасы бар: CTS2 (түпнұсқалық CTS-тің кеңейтілген және өзгертілген нұсқасы) және CTSPC (CTS Parent Child). 2005 жылы CTS шамамен 600 ғылыми мақалада, соның ішінде ұзындығына қарай туған ұрпақтарды зерттеулерде қолданылған. АҚШ-та жүргізілген ұлттық зерттеулерге екі Ұлттық отбасылық зорлық-зомбылық зерттеуі (1975 және 1985 жылдар), әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық жөніндегі ұлттық зерттеу (1998 жыл) кіреді. Штраус айтуынша, бұл зерттеуде әйелдердің серіктес зорлық-зомбылығы (IPV) туралы деректерді азайту мақсатында CTS-тің «феминистік нұсқасы» қолданылған, сондай-ақ Балалар мен жасөспірімдердің әл-ауқаты жөніндегі ұлттық зерттеу де жүргізілді. CTS-ті пайдаланған ірі халықаралық зерттеу – 2006 жылғы Халықаралық танысу кезіндегі зорлық-зомбылық зерттеуі, ол отыз екі елдегі 13 601 студент арасында IPV-ді зерттеді. 2005 жылы «Жеке адамдар арасындағы зорлық-зомбылық» журналында жарияланған мақалада Дженнифер Лангинриксен Ролинг CTS-ті IPV зерттеу саласындағы маңызды жетістіктердің бірі деп атады, оның сөзіне göre, ол «революциялық болды, себебі зерттеушілерге мәдени тұрғыдан көбінесе назардан тыс қалған және көбінесе жеке орындалатын оқиғаларды сандық түрде зерттеуге мүмкіндік берді». Дегенмен, CTS зорлық-зомбылықты өлшеу құралдарының бірі болып табылады, себебі ол зорлық актілерін түсінудегі жағдайлар мен мотивациялық факторларды ескермейді. Ұлттық Әділет институты CTS-тің IPV зерттеулері үшін қолайлы болмауы мүмкін екенін ескертеді, «өйткені ол бақылауды, мәжбүрлеуді немесе қақтығыс тактикасының себептерін өлшемейді».

Құрылымы

Таразылар қақтығыс барлық адамдық қарым-қатынастың күшін жоймайтын ерекшелігі деген тұжырымға негізделген, бірақ қақтығысты шешу тәсілі ретінде мәжбүрлеу (күш және зорлық-зомбылықты қоса алғанда) қолдану зиянды. CTS «жанжал тактикасына» – қақтығыс ішінде өзінің мүддесін ілгерілету үшін қолданылатын әдіс – мінез-құлық ретінде назар аударады және жауап берушінің, сондай-ақ оның серігінің/негізгі күтушісінің жанжал тактикалық мінез-құлықтарын өлшейді. Дегенмен, CTS «қасақана түрде көзқарастарды, сезімдерді және мінез-құлықтарды танымдық бағалауды» өлшемейді. Себебі, зорлық-зомбылықтан зардап шеккендердің көпшілігі өздерін құрбан деп санамайды, сондықтан олардың жағдайды танымдық бағалауы CTS өлшемдеріне әсер етуі мүмкін. Штраус түсіндіреді: «Мінез-құлық пен мінез-құлықты танымдық бағалау арасындағы қарама-қайшылық отбасылық зорлық-зомбылықты түсіну және алдын алу мен емдеу бағдарламаларын жоспарлау үшін маңызды. Алайда, мұндай қарама-қайшылықты анықтауға тек CTS сияқты мінез-құлық деректерін жинауға қабілетті құрал болған жағдайда ғана болады». CTS-ке негізделген зерттеуде жауап берушілер мен олардың серіктерінен/негізгі күтушілерінен алынған деректерді қосу қажет, осылайша олардың жауаптары арасындағы симметрия немесе асимметрия дәрежесін зерттеуге болады. КТС жеке кездесуде, телефон арқылы, өзіне-өзі толтырылатын сауалнама арқылы және/немесе компьютерлік сауалнама арқылы жүргізілуі мүмкін.

Сын

CTS сыншылары оны IPV деңгейін өлшеу үшін тиімді емес құрал деп санайды, себебі ол зорлық-зомбылық актілерінің санын есептегенімен, мұндай әрекеттердің орын алған жағдайын (басталуын, ниетін, тарихын немесе зорлық-зомбылықтың үлгісін) туралы ақпарат бермейді. Сыншылар мұндай жағдайларды әрекеттің өзінен бөліп қарастыруға болмайды дейді, сондықтан CTS серіктестер арасындағы зорлық-зомбылықтың ерекшеліктерін дұрыс көрсетпейді. Штраус бұл сынға жауап ретінде: «CTS физикалық шабуыл шкаласы зорлық-зомбылық актілерінің жағдайын, мағынасын, себептерін және салдарларын ескермейтіндіктен кемшікті деп санау, баланың нашар оқу себептерін (мысалы, үйде кітаптарға шектеулі қол жеткізілуі немесе емтиханға деген қорқыныш) немесе оқу қиындығының зиянды әсерлерін (мысалы, өзіне сенімсіздік немесе мектептен шығып қалу) ескермейтіндіктен оқу қабілетін тексеруді жарамсыз деп жариялаумен тең» дейді. Майкл Киммель бұл аргумент туралы: «Мұндай теңеу мүлдем жеткіліксіз. Бұл, оқушылардың жалкоға болуына қарағанда, мұғалімнің орфографиялық қателіктердің дәлдігіне немесе қателіктердегі үлгіге назар аудармай, оқу мәселелерін шешпей, жалкоға арналған сабақтан кейінгі бағдарламаларға қаражат жұмсауына ұқсайды» дейді. Тағы бір жиі кездесетін сын – CTS тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты идеологиялық көзқарастарды қамтиды, мысалы, серіктес зорлық-зомбылығы серікті бақылауға талпынудың нәтижесі емес, «даудың» салдары деген түсінік. Бұдан әрі, CTS соңғы он екі айдағы жиілікті ғана сұрайды және жүйелі түрде орын алатын зұлымдық үлгілерін анықтауға қабілетсіз. Сонымен қатар, CTS экономикалық зұлымдықты, балаларды араластыруды, оқшаулауды немесе қорқытуды өлшемейді – бұл құрбандықты қолдау тұрғысынан зорлық-зомбылықтың маңызды өлшемдері болып табылады. Тағы бір әдістемелік мәселе – бақылаушылар арасындағы сенімділік (өлшенген жұптың екі мүшесінің ұқсас жауап беру ықтималдығы) сынақтан өткен күйеу-әйел жұптары үшін нөлге жуық. Яғни, бір жұптың бірлесіп бастан өткерген оқиғалар туралы ұқсас жауап беру мүмкіндігі кездейсоқтықтан аспайды. Ең ауыр CTS сұрақтары бойынша күйеу-әйел келісімі тіпті кездейсоқтықтан төмен: ««Ұрып-сапалаған» деген сұраққа жауапта келісім болған жоқ: екі жынысты респонденттер ұрып-сапалағанын, ал екі жынысты респонденттер ұрып-сапалағанын мойындаған, бірақ бірде-бір жұптың бірі ұрып-сапалағанын, ал екіншісі ұрып-сапалағанын мойындаған жоқ».