Кіріспе
Ерлерге немесе әйелдерге деген жыныстық бағдар
Андрофилия және гинефилия – мінез-құлық ғылымында жыныстық бағдарды сипаттау үшін қолданылатын терминдер, гендерлік екіұштылыққа негіделген гомосексуализм және гетеросексуализм тұжырымдамасына балама ретінде. Андрофилия – ерлерге және/немесе еркектікке деген жыныстық тартылыс; гинефилия – әйелдерге және/немесе әйелдікке деген жыныстық тартылыс. Бұл терминдер адамның жынысын немесе гендерлік идентитігін анықтамай, оның тартымды нәрселерін көрсету үшін пайдаланылады. Оларды интерсекс, трансгендерлік және гендерлік екіұштылықтағы адамдарды сипаттағанда қолдануға болады.
Гинефилия
Бұл терминнің бір нұсқасы ежелгі грек тілінде кездеседі. «Идилл» 8-ші өлеңінің 60-шы жолында Теокрит Зевстің әйелдерге деген құштарлығын сипаттау үшін γυναικοφίλιας (гинаикофилия) сөзін эвфемизм ретінде қолданады. Зигмунд Фрейд «Дора» атты жағдайын зерттеуде гинекофилия терминін пайдаланған. Ол бұл терминді хат алмасуларында да қолданды. Кейде гинофилия түрі де қолданылады. Өте сирек жағдайларда гинесексуалдық термині де синоним ретінде қолданылған.
Ересектерге деген жыныстық қызығушылық
Хиршфельдтің сөздеріне сүйенсек, андрофилия мен гинефилия кейде жас диапазондарына негізделген жыныстық қызығушылықтарды жіктеуге арналған таксономияларда қолданылады, оны Джон Мони хронофилия деп атады. Мұндай жүйелерде ересектерге деген жыныстық тартылыс телеофилия немесе адольтофилия деп аталады. Осы контексте андрофилия мен гинефилия – "ересек еркектерге тартылу" және "ересек әйелдерге тартылу" мағынасын беретін гендерлік түрлер. Психолог Деннис Хоуит былай деп жазады: Анықтама, ең алдымен, теория мәселесі, жай ғана жіктеу емес, себебі жіктеу – қаншалықты қарапайым болса да, бір теорияны білдіреді. Фрейнд және авторлар (1984) жыныстық және жас өлшемдері бойынша жыныстық тартылуды жіктеу үшін латын тіліндегі сөздерді пайдаланды: Гинефилия. Физикалық жағынан ересек әйелдерге жыныстық қызығушылық. Андрофилия. Физикалық жағынан ересек еркектерге жыныстық қызығушылық.
Definition is primarily an issue of theory, not merely classification, since classification implies a theory, no matter how rudimentary. Freund et al. (1984) used Latinesque words to classify sexual attraction along the dimensions of sex and age:
Gynephilia. Sexual interest in physically adult women
Androphilia. Sexual interest in physically adult males
Андрофилия және гинефилия таразылары
Тоғыз сұрақтан тұратын гинефилия шкаласы дене бітімі жағынан жетілген әйелдерге эротикалық қызығушылықты өлшеу үшін, ал он үш сұрақтан тұратын андрофилия шкаласы дене бітімі жағынан жетілген еркектерге эротикалық қызығушылықты өлшеу үшін жасалды. Бұл шкалалар 1982 жылы Курт Фрёйнд пен Бетти Штайнер жасаған. Кейін 1985 жылы Рэй Бланшард оларды өңдеп, Модифицированный андрофилия-гинефилия индексі (MAGI) деп атады.
Гендерлік сәйкестік және өзін-өзі көрсету
Магнус Хиршфельд гинефилия, бисексуалдық, андрофилия, асексуалдық және нарциссикалық немесе автомоносексуалдық жыныстық қалаулары бойынша ерекшеленетін адамдарды ажыратты. Содан бері кейбір психологтар гомосексуалдық транссексуалдық, гетеросексуалдық транссексуалдық немесе гомосексуалдық емес транссексуалдық терминдерін қолдануды ұсынды. Психобиолог Джеймс Д. Вайнрих психологтар арасындағы осы айырмашылықты былай сипаттады: "Еркектерге тартылатын транссексуалдар (кейбіреулер оларды 'гомосексуалдар', ал басқалары 'андрофильді' дейді) XY кестесінің төменгі сол жақ бұрышында орналасқан, оларды төменгі оң жақтағы қарапайым гомосексуалдармен (андрофильді) ер адамдармен салыстыру үшін. Соңында, әйелдерге тартылатын транссексуалдар бар (кейбіреулер оларды гетеросексуалдар дейді, ал басқалары гинефилиялық немесе лесбиянкалар дейді)". Гомосексуалдық транссексуалдық және осыған байланысты терминдер 20-шы ғасырдың ортасынан бері трансгендер адамдарға қолданылып келеді, бірақ сол кезден бері осы терминдерге қатысты алаңдаушылықтар білдірілді. 1966 жылы Гарри Бенджамин: "Транссексуал гомосексуал ма?" деген сұраққа "иә" және "жоқ" деп жауап беру керек сияқты. "Иә", егер оның анатомиясы ескерілсе; "жоқ", егер оның психикасы басымдыққа ие болса. Ал енді түзетулік операция жасалып, жыныстық анатомия әйелдікіне ұқсағаннан кейін қандай жағдай болады? "Жаңа әйел" әлі де гомосексуал еркек пе? "Иә", егер педантизм мен формалдық басым болса. "Жоқ", егер ақыл мен салауаттылық қолданылса және егер пациент жеке тұлға ретінде қарастырылса, ал резеңке штамп ретінде емес. Көптеген дереккөздер, соның ішінде типологияның жақтастары да, осы терминологияны шатастыратын және кемсітетін деп сынады. Биолог Брюс Багемиль: "Бұл номенклатурадағы 'гетеросексуалдық' немесе 'гомосексуалдық' бағдардың анықтамалық нүктесі – қайта тағайындалғанға дейінгі адамның генетикалық жынысы ғана (мысалы, Blanchard et al. 1987, Coleman and Bockting, 1988, Blanchard, 1989). Осылайша, бұл белгілер адамның жеке жыныстық сәйкестігін ескермей, биологиялық жынысына басымдық береді, керісінше емес". Багемиль бұл терминология транссексуалдардың шын мәнінде стигмадан құтылуға тырысатын гомосексуалдар екенін айтуды жеңілдететінін айтады. Сыншылар "гомосексуалдық транссексуал" терминінің "гетеросексуалдыққа" бағынышты екенін және кемсітетінін, өйткені ол адамдарды туған кездегі жынысы бойынша емес, жыныстық сәйкестігі бойынша белгілейді деп санайды. Бенджамин, Левитт және Бергер өздерінің еңбектерінде осы терминді қолданды. Сексолог Чарльз Аллен Мозер де осы терминологияны сынады. Андрофилия және гинефилия терминдерін қолдануды 1980 жылдары психолог Рон Лангевин ұсынды және танымал етті. Психолог Стивен Т. Вегенер былай деп жазады: "Лангевин жыныстық аномалияларды сипаттау үшін қолданылатын тілге қатысты бірнеше нақты ұсыныстар жасайды. Мысалы, ол гинефилия және андрофилия терминдерін адамның жыныстық сәйкестігіне немесе киім-кешегіне қарамастан, қалаулы серіктес түрін көрсету үшін ұсынады. Осы салада зерттеулер жүргізетін адамдар оның анық және ықшам лексикасын қабылдағандары жөн". Психиатр Анил Аггравал терминдердің неге пайдалы екенін түсіндіреді: Андрофилия – ересек еркектерге романтикалық және/немесе жыныстық тартымдылық. Бұл термин гинефилиямен бірге трансгендерлер мен трансгендер әйелдерінің жыныстық бағдарын сипаттауда туындайтын үлкен қиындықтарды жеңу үшін қажет. Мысалы, еркектерге эротикалық тартымдылық танытатын трансгендер әйел гетеросексуал әйел немесе гомосексуал еркек пе, әйелдерге эротикалық тартымдылық танытатын трансгендер еркек гетеросексуал еркек немесе лесбиянка әйел пе, соны анықтау қиын. Оларды жіктеудің кез келген әрекеті шатастыруға ғана емес, сонымен қатар зардап шеккендердің наразылығын тудыруы мүмкін. Мұндай жағдайларда, жыныстық тартымдылықты анықтағанда, оның жынысына немесе гендеріне емес, тартылатын объектісіне назар аударған жөн. Гиннекофилия терминін артық көретін сексолог Милтон Даймонд былай деп жазады: "Гетеросексуалдық, гомосексуалдық және бисексуалдық терминдер есімдіктер ретінде емес, сөздер ретінде қолданылғанда, олар адамдарға емес, мінез-құлыққа қолданылады". Даймонд жыныстық эротикада қалаулы серіктестерін сипаттау үшін андрофильді, гинекофильді және амбифильді терминдерін қолдануға шақырады (андро = еркек, гинеко = әйел, амби = екеуі де, фили = сүйіспеншілік). Мұндай терминдер субъектіні көрсету қажеттілігін жояды және қалаулы серіктеске назар аударады. Бұл қолдану трансгендерлер немесе интерсекс адамдардың серіктестерін талқылау кезінде ерекше пайдалы. Бұл жаңа терминдер бұрынғылары сияқты әлеуметтік салмаққа ие емес". Автор Хелен Бойд келіседі, былай деп жазады: "Жыныстық бағдарды 'андрофильді' (еркектерді сүйетін) және 'гинефилиялық' (әйелдерді сүйетін) деп анықтау әлдеқайда дәлірек болар еді". Әлеуметтік-медициналық ғалым Ребекка Джордан Янг, Симон ЛеВай, Дж. Майкл Бейли және Мартин Лалюмьер сияқты зерттеушілерді сынға алады, олар, оның айтуынша, "жыныстық бағдарды бағалаудың балама жолдарының салдарына толыққанды түсініксіздік танытты".
it seems evident that the question "Is the transsexual homosexual?" must be answered "yes" and "no." "Yes," if his anatomy is considered; "no" if his psyche is given preference. What would be the situation after corrective surgery has been performed and the sex anatomy now resembles that of a woman? Is the "new woman" still a homosexual man? "Yes," if pedantry and technicalities prevail. "No" if reason and common sense are applied and if the respective patient is treated as an individual and not as a rubber stamp. Many sources, including some supporters of the typology, criticize this choice of wording as confusing and degrading. Biologist Bruce Bagemihl writes " the point of reference for "heterosexual" or "homosexual" orientation in this nomenclature is solely the individual's genetic sex prior to reassignment (see for example, Blanchard et al. 1987, Coleman and Bockting, 1988, Blanchard, 1989). These labels thereby ignore the individual's personal sense of gender identity taking precedence over biological sex, rather than the other way around." Bagemihl goes on to take issue with the way this terminology makes it easy to claim transsexuals are really homosexual males seeking to escape from stigma. Critics argue that the term "homosexual transsexual" is "heterosexist", and demeaning because it labels people by sex assigned at birth instead of their gender identity. Benjamin, Leavitt, and Berger have all used the term in their own work. Sexologist Charles Allen Moser is likewise critical of the terminology. Use of androphilia and gynephilia was proposed and popularized by psychologist Ron Langevin in the 1980s. Psychologist Stephen T. Wegener writes, "Langevin makes several concrete suggestions regarding the language used to describe sexual anomalies. For example, he proposes the terms gynephilic and androphilic to indicate the type of partner preferred regardless of an individual's gender identity or dress. Those who are writing and researching in this area would do well to adopt his clear and concise vocabulary." Psychiatrist Anil Aggrawal explains why the terms are useful in a glossary: Androphilia – The romantic and/or sexual attraction to adult males. The term, along with gynephilia, is needed to overcome immense difficulties in characterizing the sexual orientation of transmen and transwomen. For instance, it is difficult to decide whether a transman erotically attracted to males is a heterosexual female or a homosexual male; or a transwoman erotically attracted to females is a heterosexual male or a lesbian female. Any attempt to classify them may not only cause confusion but arouse offense among the affected subjects. In such cases, while defining sexual attraction, it is best to focus on the object of their attraction rather than on the sex or gender of the subject. Sexologist Milton Diamond, who prefers the term gynecophilia, writes, "The terms heterosexual, homosexual, and bisexual are better used as adjectives, not nouns, and are better applied to behaviors, not people." Diamond has encouraged using the terms androphilic, gynecophilic, and ambiphilic to describe the sexual erotic partners one prefers (andro = male, gyneco = female, ambi = both, philic = to love). Such terms eliminate the need to specify the subject and focus instead on the desired partner. This usage is particularly advantageous when discussing the partners of transsexual or intersexed individuals. These newer terms also do not carry the social weight of the former ones." Author Helen Boyd agrees, writing, "It would be much more accurate to define sexual orientation as either 'androphilic' (loving men) and 'gynephilic' (loving women) instead." Sociomedical scientist Rebecca Jordan Young challenges researchers like Simon LeVay, J. Michael Bailey, and Martin Lalumiere, who she says "have completely failed to appreciate the implications of alternative ways of framing sexual orientation."
Батыс емес мәдениеттердегі жыныстық қатынас
Кейбір зерттеушілер батыстық адамның сексуалдылығы туралы түсініктердегі жатқан қателіктерден аулақ болу үшін терминологияны қолдануды ұсынады. Самоалық фа'афафин демографиясы туралы жазған социолог Йоханна Шмидт былай деп жазады:
Крис Поаса, Рэй Бланшард және Кеннет Цукер (2004) фа'афафин "трансгендерлік гомосексуализм" санатына жататынын көрсететін аргумент келтіреді, сондай-ақ фа'афафин отбасыларындағы туған ретінің теңдеуін 'гомосексуалды транссексуалдар' үшін қолданылғанмен салыстырады. Нақты себеп-салдарлық байланыс ұсынылмаса да, Поаса, Бланшард және Цукердің еркектерге сексуалды бағытталған еркек-әйел транссексуалдарын атау үшін "гомосексуалды транссексуал" терминін қолдануы сексуалды бағыт пен гендерлік идентичность арасындағы көзге көрінетін байланысты көрсетеді. Бұл байланыс "гомосексуалды ерлер" үшін ұқсас туған ретінің теңдеулері табылуы туралы айту арқылы күшейеді. (Еркектік) ерлерге деген сексуалды бағыттың әйелдік гендерлік идентичностьтен (себеп емес) туындауы мүмкін екендігі қарастырылмайды. Шмидт үшінші гендерді мойындайтын мәдениеттерде "гомосексуалды транссексуал" сияқты термин мәдени категориялармен үйлеспейді деп санайды. Ол Пол Вази мен Нэнси Бартлетттің жұмысына сілтеме жасайды: "Вази мен Бартлетт гомосексуализм сияқты ұғымдардың мәдени ерекшелігін ашады, сонымен қатар фа'афафин және басқа самоалықтардың сексуалдылығын түсіну үшін андрофилия мен гинефилияның ('еркектерге немесе еркектікке және әйелдерге немесе әйелдікке' деген сексуалды тартымдылық) көбірек 'ғылыми' (және осылайша, болжамды түрде, көбірек 'объективті') терминологиясын қолдануды жалғастырады."