Айнажи: Балтық теңізіндегі латыс портының тарихы

Кіріспе

Латвиядағы Айнажи қаласы (;) – Балтық теңізіндегі Рига шығанағында орналасқан латыс порты. Әкімшілік тұрғысынан, ол Латвияның Видземе аймағындағы Лимбажи муниципалитетінің құрамына кіреді. Қала Эстония-Латвия халықаралық шекарасының оңтүстік жағында, ежелгі Ливон балықшылар ауылының орнында салынған.

Этимология

Ainaži атауы эстон тіліндегі heina(s) tee сөзінен, яғни "шөп жолы" деген мағынада шыққан болуы мүмкін. Басқа мүмкіндіктерге ливон тіліндегі āina 'шөп' немесе āinagi 'жалғыз, бірегей' сөздері де кіруі мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, орта ғасырдың соңынан бастап 20 ғасырдың бірінші жартысына дейінгі көптеген жазбаларда осы атаудың неміс тіліндегі нұсқалары (мысалы, Haynasch) қолданылған.

Тарих

Айнажи ғасырлар бойы Ливонның балық аулау ауылы ретінде өмір сүрді. Қала алғаш рет 1564 жылы тарихқа енді, және содан бері әртүрлі барондар мен иеліктердің қолынан өтті. Айнажи 1870 жылдары кеме жасау және теңізшілік шеберлігінің бастауы болған кезде дамудың қарқынды кезеңіне енді. 19 ғасырда Видземе және Курландия аймақтарында қалың қарағай ормандары өсті. Айнажидің теңізге стратегиялық жақын орналасуы және ағаш ресурстарына қолжетімділігі оны кеме жасау үшін өте қолайлы орынға айналдырды. 1864 жылы Кришьянис Вальдемарс Ливонияда (қазіргі Латвия) алғашқы теңіз мектебін ашты, онда жас эстон және латыш шаруаларын тегін кеме капитандарына дайындады. Мектеп Бірінші дүниежүзілік соғыста қирағанға дейін 50 жыл бойы жұмыс істеді. Мектептің ашылуы және кеме жасау өнеркәсібінің дамуы Айнажидің 19 ғасырдың соңына дейін өсуіне ықпал етті. 1857 жылдан 1913 жылға дейін қалада 50-ден астам теңізге лайықты кемелер салынды, ал 1902 жылы жұмыс істейтін порт пен теміржол станциясы ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Айнажи Латвиядағы төртінші ірі порт және Видземедегі ең маңыздысы болды, көршілес Салацгривадан озып кетті. Қаланың өз жел диірмендері, балық өңдеу зауыты және кірпіш пеші де болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс Айнажиге ауыр зиян келтірді. Порт қирады және барлық кемелер жойылды. 1919 жылдың ақпанында эстон армиясы немістерді Айнажиден ығыстырып, қаланы басып алды. Соғыстан кейін Айнажи халықтың референдумда Латвияға қосылуына байланысты Латвияның құрамына кірді, бірақ Эстония әскерлері 1920 жылға дейін қалада қалды және Эстония қаланың солтүстік бөлігі, Икла ауылын өзінде қалдырды. Тәуелсіз Латвия Республикасының жылдарында (1918–1940 жж.) Айнажи қайта жанданды. Соғыста батқан Айнажи флоты порты толығымен жапқандықтан, оны алып тастау қажет болды. Порт тереңдетілді және 1923 жылы жаңа жартастармен қайта құрылды. 1930 жылы Айнажи маяғы салынды. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыста Айнажи тағы да қирады. Екінші теңіз академиясы өртеніп кетті, порт бомбаланды, қоймалар тоналды. Соғыстан кейін порт ішінара қалпына келтірілгенімен, Айнажи жақын орналасқан Пярну қаласының артында қалды және балық өңдеу зауытын Салацгриваға жоғалтты. 1991 жылы Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Айнажиде жел турбинасы және Эстония шекарасында кеден үйі салынды. Бүгінде теңіз мектебінің ғимаратында (Ainažu jūrskolas muzejs) мектеп тарихы мен Видземе жағалауындағы кеме жасау дәстүріне арналған мұражай орналасқан.

Ainaži existed for centuries as a Livonian fishing village. The town itself was first mentioned in 1564, and through the ages, changed hands among various barons and estates. Ainaži entered a great period of growth in the 1870s when its history of shipbuilding and seafaring began. In the 19th century, Vidzeme and Courland were covered with vast forests of pine trees. Ainaži's strategic position on the sea and proximity to lumber made it a perfect place for shipbuilding. In 1864, Krišjānis Valdemārs sponsored the first naval school in Livonia (today Latvia), training young Estonian and Latvian farmers to become ship captains for free. The school stood for 50 years until it was destroyed in World War I. With the opening of the school and shipbuilding industry, Ainaži grew for the rest of the 19th century. From 1857 to 1913, over 50 seaworthy vessels were built in the town, and in 1902 a working port and railway station opened. By World War I, Ainaži was the fourth largest port in all of Latvia and chief in Vidzeme, overtaking neighboring Salacgrīva. The town also had its own windmills, fish processing plant, and brick kiln. In World War I Ainaži was heavily damaged. The port was ruined and the entire shipping fleet destroyed. In February 1919, the Estonian army drove the Germans from Ainaži and subsequently occupied it. After the war, Ainaži became part of Latvia after its inhabitants voted for Latvia in a referendum, but Estonia's troops remained stationed there until 1920 and Estonia kept the northern section of the town, the Ikla village. In the years of independent Republic of Latvia (1918–1940) Ainaži was revitalized. The Ainaži fleet, sunken in the war, had completely barricaded the harbor and had to be removed. The harbor was then deepened, and the port was rebuilt in 1923 with new breakers. In 1930 the Ainaži lighthouse was built. In World War II, however, Ainaži was destroyed again. The second naval academy burned down, the port was bombed, and the warehouses were plundered. Though the port was partially rebuilt after the war, Ainaži was overshadowed by nearby Pärnu, and lost its fish processing factory to Salacgrīva. After Latvia's independence was restored in 1991, a wind turbine was built in Ainaži, as well as a customs house on the Estonian border. Today, the building of the naval school hosts the (Ainažu jūrskolas muzejs), dedicated to the history of the school and the tradition of shipbuilding along the Vidzeme coast.

Климат

Айнажының ауа райы ылғалды континенттік (Köppen Dfb). Айнажы жағалауындағы температура мәліметтері:

Ай қаңтар ақпан наурыз сәуір мамыр маусым шілде тамыз қыркүйек қазан қараша желтоқсан Жыл
Жылдық орташа теңіз температурасы °C (°F) 1.7 (35.06) 0.3 (32.54) 0.0 (32.00) 2.1 (35.78) 8.7 (47.66) 14.7 (58.46) 19.4 (66.92) 18.6 (65.48) 15.1 (59.18) 11.1 (51.98) 7.6 (45.68) 4.1 (39.38) 8.6 (47.51)

Көз: Seatemperature.net

Экономика

Ең маңызды салалар – орман шаруашылығы, ағаш өңдеу және сауда. Бұған қоса, Латвия-Эстония шекарасындағы, Via Baltica халықаралық тас жолының бөлігі болып табылатын A1 (Латвия) тас жолында орналасқандығы, транзит және көлік салаларын дамытуға мүмкіндік береді.

Демография

Айнажы және оның төңірегіндегі аумақтың 2005 жылғы халқы 1794 адамды құрады, бұл Видземедегі ең кішкентай ресми қала. Тұрғындардың 92% латыштар, 3% орыстар, 2% эстондықтар және 4% басқа ұлт өкілдері болды. 2004 жылдан бастап халық саны 5,08% (96 адам) қысқарды.