Кіріспе

(1927–2022) Мозес Генри Кэсс (18 ақпан 1927 – 26 ақпан 2022) – Уитлэм үкіметінде министрлік лауазымдарды атқарған австралиялық дәрігер және саясаткер. Ол 1972–1975 жылдары Қоршаған ортаны қорғау және сақтау министрі, 1975 жылы Қоршаған орта министрі және 1975 жылы Ақпарат министрі болып қызмет етті. 1969 жылдан 1983 жылға дейін Өкілдер палатасында Марибернанг сайлау округін өкілдік етті.

Ерте өмір

Кас Батыс Австралиядағы Наррогин қаласында еврей ата-анасының отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы патшалық Ресейден антисемитизмнен қашып келген. Оның әкесінің әкесі, Мұса Касс, Биялысток қаласында, Висла аймағында, патшалық Ресейде (қазіргі Польша) дүниеге келді және 1906 жылы Перт қаласына келді. Кас Сидней университетінде медицинаны оқыды, ал 1950-1960 жылдары Сидней, Лондон және Мельбурн қалаларындағы ауруханаларда интерн ретінде жұмыс істеді. Ол Мельбурндағы Корольдік балалар ауруханасында ғылыми қызметкер болды және ашық жүрек операциясы үшін жүрек-өкпе аппаратын қолдану бойынша зерттеулер жүргізді. Ол 1964 жылдан 1969 жылға дейін Кәсіби Одақ Клиникасы мен Зерттеу Орталығының алғашқы медициналық директоры болды, ол кейін Батыс Аймақтық Денсаулық Сақтау Орталығы болып өзгерді (қазіргі уақытта cohealth қоғамдық денсаулық сақтау ұйымына біріктірілген). Ол аборт заңын реформалауды қолдаушы ретінде танылды. 1969 жылдың маусымында радиода сөйлеген сөзінде Касс: «Мен пациенттерді аборт жасату үшін басқа дәрігерлерге жіберіп, көптеген рет заң бұздым» деді. Ол резидентурасы кезінде Royal North Shore ауруханасында «әр апта соңында» аборт жасағанын және «көптеген дәрігерлердің де осындай жағдайда екеніне сенімдімін» деді.

Саясат

1955 жылы Касс Австралияның Еңбек партиясына (АЛП) қосылды. Ол 1961 және 1963 жылдарғы сайлауларда либералдық партияның сенімді округтерінде үміткер болып, премьер-министр Роберт Мензиеске қарсы Куйонгта және Джон Джесске қарсы Ла-Тробте бақ сынады. 1972 жылы Уитлэм үкіметі сайланғаннан кейін ол Қоршаған ортаны қорғау және сақтау министрі болып тағайындалды. Ол теңіз биологы Дон Макмайлды ведомстволық хатшысы етіп тағайындады. Касс кабинетте ғылым министрі Билл Моррисоннан кейін екінші төмен дәрежеде болды. Оның қоршаған ортаны қорғау жұмысына минералдар және энергетика министрі Рекс Коннор көмектесті. Коннор партиядағы беделін пайдаланып, Кастың ұсыныстарына қарсылықты жеңіп, әсіресе 1974 жылғы Қоршаған ортаны қорғау (ұсыныстардың салдары) заңының қабылдануына көмектесті. Касс Тасманиядағы Педер көлінің суға батуын тоқтатуға тырысқанда сәтсіз болды. Дегенмен, ол Фрейзер аралындағы құм қазуды тоқтату және Ұлы Барьер рифін мемлекеттік қорғау үшін негіз қалады. 1975 жылы ол парламентарийлер мен АЛП бөлімшелерінің мүшелерімен бірге уран өндірудің салдарына қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. Ең маңыздысы, уран өндірудің солтүстік абориген халқына тигізетін зиянды әсері болды. Касс: «Ядролық энергия планетада бұрын-соңды болмаған ең қауіпті, жасырын және тұрақты қалдықтарды жасайды» деді. 1973 жылдың қазанында Касс бұрынғы премьер-министр Джон Гортонның гомосексуализмді қылмыстық жазадан босату туралы ұсынысын қолдады, бірақ ол заңдық күшіне енбеді. Ол сондай-ақ марихуананы қылмыстан босатуды қолдады. 1975 жылдың маусымында Касс қоршаған ортаны қорғау портфелінен бас тартып, оның орнына БАҚ министрі болып тағайындалды. Ол Австралиялық баспасөз кеңесін құру жоспарларын жариялады, бірақ қыркүйекте мұндай кеңес жеткіліксіз болады деп мәлімдеді. Руперт Мердок оны «жаман» деп сынап, цензура деп атады. Касс бұл ұсынысты баспасөздің кейбір бөлімдері «бұрмалау мен истерикалық реакцияға» ұшыратқанын айтты. 1975 жылғы сайлауда үкімет пен Еңбек партиясының жеңілісінен кейін Касс Уитлэмнің көлеңкелік кабинетінде денсаулық сақтау жөніндегі оппозиция өкілі болып тағайындалды. 1977 жылдың желтоқсанында Билл Хейден Уитлэмды оппозиция жетекшісі ретінде алмастырғанда, Кассқа иммиграция және этникалық істер портфелі берілді. Ол иммиграцияны шектеуді қолдап, мигранттар үшін жеткілікті жұмыс орындарының жоқтығын айтты. 1978 жылы ол Вьетнамдық қашқын кемелерінің Австралияға келуінің артында «ұйымдасқан күштер» бар екенін мәлімдеді. 1982 жылдың маусымында Касс келесі сайлауда өзінің мандатын сақтамайтынын хабарлады.

Кейінгі өмір және өлім

1983 жылы Касс Австралияның көпмәдени істер институтын қарап шығу комиссиясын басқарды. Сол жылы ол Хоук үкіметі тарапынан Австралия Ұлттық мұражайы кеңесіне тағайындалды. Касс 2002 жылдан 2003 жылға дейін Австралия Ұлттық биоорталығының төрағасы қызметін атқарды. Ол сондай-ақ Тұрақты өмір сүру қорының демеушісі және Мельбурн университетінің Жер және орта мектебінің құрметті профессоры болды. 2009 жылғы Газа соғысы кезінде ол Израильдің "өте пропорционалды емес әскери шабуылын" айыптаған мәлімдемеге қол қойды. Оның екінші баласы, Дебора Касс, Лондон экономика мектебіндегі заң ғылымының профессоры болды, оның еңбектері мен оқытуы Австралияда және шетелде жоғары бағаланды. Оның өлімінен кейін бірінші және екінші буын көшіп келген жазушыларға арналған ұлттық сыйлық – Дебора Касс жазу сыйлығы құрылды. Касс 2022 жылғы 26 ақпанда 95 жасында дүние салды.

Дәйексөздер

Кейбіреулер Касты "Біз жерді ата-бабамыздан мұраға алмаймыз, біз оны балаларымыздан қарызға аламыз" деген сөздің авторы деп қате санайды (дегенмен, осыған ұқсас ойды бұрын экологиялық белсенді Венделл Берри де қолданған). 1974 жылғы 13 қарашада Кас қоршаған орта жөніндегі министр ретінде Париждегі Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының мәжілісінде сөз сөйледі. Ол ежелгі американдық халықтардың мақалдары мен дәстүрлеріне көп сүйеніп, былай деді: "Біз бай елдерміз, себебі біз осындаймыз, және біздің міндетіміз тек қана кедей елдерге ғана емес, сонымен қатар әлемнің барлық немерелеріне – байларға да, кедейлерге де тиесілі. Біз бұл жерді ата-анамыздан өз қалауымызша пайдалану үшін мұраға алмадық. Біз оны балаларымыздан қарызға алдық, сондықтан оны өз мүддемізбен қатар олардың мүддесі үшін де сақ пайдалануымыз керек. Мальтустан бастап Рим клубына дейінгі көбірек жазушылардың әртүрлі айтуынша, бұл пікірдің негізгі дұрыстығын мойындамайтындар білімсіз, ақымақ немесе зұлым. Кастың нұсқасы түпнұсқадағы дәстүрлі мақалдан көбірек түсіндірме берген. Касс 1978 жылы "The Australian" газетіндегі мақаласында пана іздеушілерге қатысты "кезекті аттап өту" терминін алғаш рет қолданған.