Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шри-Ланкалық ғалым және белсенді (1943–2022)
Sri Lankan academic and activist (1943–2022)
Кумар Рупесингхе (1943 – 20 ақпан 2022) – Шри-Ланкалық ғалым және белсенді, әсіресе адам құқықтары, даму мәселелері, жаһандану процестері, қақтығыстарды алдын алу/шешу және бейбіт сақтау мен бейбітшілік құру арқылы әлемдегі барлық халықтар арасындағы үйлесімді өмір сүруді қамтамасыз ету мақсатында қақтығыстарды трансформациялау салаларында қызмет еткен. Ол International Alert ұйымының бас хатшысы және Triple R татуласу бағдарламасының кеңесшісі болды. Рупесингхе медиация және қақтығыстарды шешу жөнінде тәжірибелі маман еді.
Kumar Rupesinghe (1943 – 20 February 2022) was a Sri Lankan academic and activist involved in social issues, particularly human rights, development issues, processes of globalisation, conflict prevention/resolution, and conflict transformation in the light of peacekeeping and peacebuilding for a harmonious coexistence among all peoples in the world. He was a secretary general of International Alert and an advisor to the Reconciliation programme of the Triple R. Rupesinghe had experience in mediation and conflict resolution work.
Өмірбаян
Рупесингхе 1943 жылы Британдық Раджда дүниеге келген. Ол Лондон экономика мектебінен бірінші дәрежесін алды және Лондон қала университетінде Ph.D. диссертациясын қорғады. Ол адам құқықтары мен бейбітшілік саласындағы жаңа ұйымдар мен желілер құруға үлес қосты. Он алты жасында ол сегіз жыл бойы философияны оқу үшін Лондонға барып оқыды. Оның сол жылдардағы жетекшісі және ұстазы – мажар философы Альфред Рейнольдс (Рейнхольд Альфре) болды. Оның философия бойынша терең ойлы және ақылға қонымды әңгімелері жас Рупесингхеге Батыс және Үнді философиясының берік негізін қалады. Батыс мәдениетімен ерте танысу оған өзінің Шри-Ланка мәдениетін жақсы түсінуге мүмкіндік берді. Осы уақыт аралығында ол Лондон экономика мектебінде білім алып, Лондон қала университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Кейіннен ол Коломбодағы Аграрлық зерттеулер және оқыту институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді (1971–1973) және Ұлттық жастар қызметі кеңесінің директоры болып тағайындалды. Рупесингенің ең маңызды мәселелерінің бірі – 1958 жылы Шри-Ланкада болған этникалық қақтығыстар кезіндегі қатыгездіктер болды, онда оның жақын тамил досы мен оның отбасы қаза тапты.
Rupesinghe was born in the British Raj in 1943. He obtained his first degree from the London School of Economics and his Ph. D. from the City University London. He contributed towards building new organizations and networks on human rights and peace. At sixteen he went to London to study philosophy for eight years. His guide and mentor in those formative years was the Hungarian philosopher Alfred Reynolds (Reinhold Alfré), whose insightful and enlightening discussions on philosophy ensured that the young Rupesinghe earned a solid grounding in Western and Indian Philosophy. This exposure to Western culture at an early age armed him with subjectivity for his own Sri Lankan culture. In the meantime, he continued his academic growth by obtaining a degree at London School of Economics and a doctorate from City University London. Over time, he became a research fellow at the Agrarian Research and Training Institute in Colombo (1971–1973) and was appointed director of the National Youth Service Council. One of Rupesinghe's core concerns was the brutality he witnessed during the ethnic riots of 1958 in Sri Lanka, where a close Tamil friend and his family were killed.
Революциялық жылдар
1973–1977 жылдары Шри-Ланка еркіндік партиясының қолдауымен Рупесинг екі ірі апталық газет – «Жаңавегая» және «Жаңавегам» (екеуі де «халық күші» деген мағынаны білдіреді) құрды, олар өзгеріс үшін әлеуметтік қозғалыстың көрінісі болды. «Жаңавегая» әлеуметтік қозғалысы бүкіл аралда кең танылды және зор ықпалға ие болды. Оның ерекше жетістіктерінің бірі – 1971 жылғы ЖДП көтерілісі салдарынан ұсталған 20 мың саяси тұтқынды аралауы болды. Нәтижеде, «Жанавегая»ның күш-жігері арқасында премьер-министр көтеріліспен байланысты ұсталған барлық тұтқындарды, көтерілістің негізгі тұлғаларын қоспағанда, босатуға көндірілді. «Жаңавегам» тамил тіліндегі апталық газеті арқылы ол тамил жастарының терең тамырлы проблемаларын білді. «Жанавегам» олардың құқықтары үшін үгіт жасап, Солтүстік және Шығыс провинциялары үшін билікті бөлісу келісімін талап етті. Осы үгіт-насихаттың бір сәтті нәтижесі – Жаффна университетінің құрылуы болды. Апталық газет егер жастардың қасіретін жеңілдету және олардың наразылықтарын шешу үшін нақты саясат болмаса, азаматтық соғыс болатынын болжады.
During 1973–1977, under the patronage of the Sri Lanka Freedom Party, Rupesinghe formed two major weekly newspapers, Janavegaya and Janavegam (both meaning 'people's power'), which embodied a social movement for change. The Janavegaya social movement had wide popularity and a presence throughout the island. One of his unique achievements was to visit the 20,000 political prisoners held as a result of the abortive 1971 JVP Insurrection. Eventually, through the efforts of Janavegaya, the prime minister was persuaded to release all prisoners held in connection to the insurrection except for the key figures of the insurgency. Through the newspaper Janavegam, a Tamil weekly, he learned of the deep rooted grievances of Tamil youth. Janavegam agitated for their rights and called for a power sharing arrangement for the Northern and East provinces. One positive outcome of this agitation was the establishment of the University of Jaffna. The weekly newspaper predicted that unless there was a clear policy to alleviate suffering and address the grievances of the youth, civil war would be inevitable.
Пераденья университеті
1977 жылы SLFP жетекшілік еткен Біріккен майдан үкіметінің жеңілісінен кейін Рупесингхе Перадения университетінің әлеуметтану факультетінде лекциятор болып жұмыс істеді (1977-1981). Ол сонымен қатар Шри-Ланка зерттеу ұйымы – Әлеуметтік ғалымдар қауымдастығының мүшесі де болды.
After the 1977 defeat of the SLFP led United Front government, Rupesinghe served as a lecturer at the Department of Sociology of the University of Peradeniya (1977 1981). He was also a member of the Social Scientists Association, a Sri Lankan research body.
Халықаралық бейбітшілік зерттеу институты
Рупесингхе 1982 жылы Норвегиядағы Халықаралық бейбітшілік зерттеу институтына (PRIO) ғылыми қызметкер ретінде шақырылды. Осы кезде Шри-Ланкада этникалық поляризация күшейіп, 1977 жылдан кейін тамилдер мен үкімет арасындағы қарым-қатынас нашарлаған еді. Осы жағдайға байланысты ол этникалық қақтығыстың шешімін табуға өзін толықтай арнады, нәтижесінде ерте ескерту жүйесін қолдауға белсенді түрде атсалысты. Кейін ол ғылыми-зерттеу директоры болып тағайындалып, PRIO-ның этникалық қақтығыстар және қақтығыстарды шешу бағдарламасын жетектеді. Қызмет еткен кезеңінде Рупесингхе Токиодағы Біріккен Ұлттар Университетінің Басқару және қақтығыстарды шешу бағдарламасының үйлестірушісі болып тағайындалды, онда ол екі томдық жинақ шығарды және сәйкестік қақтығыстары туралы бірнеше монографияларға тапсырыс берді. Сонымен қатар, ол Халықаралық бейбітшілік зерттеулер қауымдастығының (IPRA) Ішкі қақтығыстар комиссиясының төрағасы болды, осы комиссия аясында ерте ескерту және қақтығыстарды шешу тақырыбында төрт томдық еңбек жариялады.
Rupesinghe was invited to join the International Peace Research Institute Oslo (PRIO) in Norway, as a research fellow in 1982. At this time ethnic polarisation in Sri Lanka had increased and after 1977, relations between the Tamils and the government had deteriorated. Against this backdrop, he dedicated himself to finding solutions to the ethnic conflict, leading to his advocacy for an early warning system. He was later appointed research director and led PRIO's programme on ethnic conflict and conflict resolution. During his tenure, Rupesinghe was appointed a coordinator to the Programme on Governance and Conflict Resolution at the United Nations University, Tokyo, where he edited two volumes and commissioned several monographs on identity conflict. He was also chair of the Commission on Internal Conflicts of the International Peace Research Association (IPRA), where he published four volumes on early warning and conflict resolution.
Халықаралық ескерту
1992-1998 жылдары Рупесингхе ішкі қақтығыстарды алдын алу және оларды барынша азайтуға арналған халықаралық үкіметтік емес ұйымның (ҮЕҰ) бас хатшысы болды. Бұл ұйым адам құқықтарын қорғайтын және Amnesty International ұйымының алғашқы бас хатшысы, Нобель сыйлығының иегері Мартин Энналстың жұмысын жалғастырды. Рупесингхе қызмет еткен кезеңде Архиепископ Десмонд Туту, Нобель сыйлығының лауреаттары және жаһандық адам құқықтары қауымдастығының басқа да көрнекті өкілдерімен бірге болды. Оның басшылығымен International Alert әлемдегі ең ірі ҮЕҰ-лардың біріне айналды, жылдық бюджеті шамамен 5 миллион британ фунты, 80 қызметкерден тұратын штаты және 15-тен астам елдегі жобалар бағдарламасы болды. Көптеген ұйымдар International Alert-тің қақтығыстарды алдын алу мақсатын қабылдады. Рупесингхе негізінен қақтығыс аймақтарындағы 50-ден астам ұйыммен ынтымақтастық етті. International Alert Шри-Ланка, Филиппин, Фиджи, Сьерра-Леоне, Бурунди, Руанда, Кавказ аймағы және Ресей Федерациясындағы тараптарды татуластыру және қақтығыстарды шешу жұмыстарына қатысты. Ұйым Сьерра-Леонедегі қақтығысқа шешуші түрде араласып, Кот-д'Ивуардың сыртқы істер министрі, БҰҰ, ҰАҰ және Достастық хатшылығымен келіссөздер жүргізуге көмектесті. Олардың күш-жігері нәтижесінде Абиджан келісімдеріне қол жеткізілді. Либерияда президент Картердің өтініші бойынша Либерияның Чарльз Тейлор мен Нигерияның президенті Абача арасында диалогты ынталандыру бойынша алғашқы қадамдар жасалды. Шри-Ланкада International Alert барлық тараптарды қамтитын, қақтығысты шешуге бағытталған көптеген мәселелерді талқылау семинарларын өткізді. Ерекше қызығушылық тудырған бағдарлама – әр саяси партиядан 20 депутатты Солтүстік Ирландия, Оңтүстік Африка және Филиппин елдерінің тәжірибесімен таныстыру болды. Кавказда сол кездегі Ұлттар министрі, профессор Валерий Тишковпен бірлесіп, Рупесингхе Ресей Федерациясында ерте ескерту және жылдам ден қою желісін кеңейту бағдарламасын бастады және бейбітшілік құру және қақтығыстарды шешу үшін азаматтарға негізделген желіні құрды. International Alert бұрынғы Кеңес Одағының құрамындағы бірнеше қақтығыстарға, соның ішінде Чечня мен Дагестанға араласуға шақырылды. Фиджиде International Alert конституциялық реформаны жүзеге асыру мақсатында екі тараптың да шешім қабылдаушыларымен бірнеше семинарлар өткізді.
From 1992 to 1998 Rupesinghe was secretary general of International Alert (IA), an international non governmental organisation (NGO) dedicated to the prevention and mitigation of internal conflict. The organisation continued the work of the human rights advocate and first secretary general of Amnesty International, Martin Ennals, who received the Nobel Prize. During his tenure, Rupesinghe was in the august company of IA Board members like Archbishop Desmond Tutu, Nobel Laureates and other distinguished citizens of the global human rights community. Under his leadership, International Alert became one of the largest NGOs in the world with a budget of approximately UK£5 million a year, a staff of 80, and field programmes in over 15 countries. Many organisations adopted International Alert's mandate of conflict prevention. Rupesinghe collaborated with over 50 organisations mainly in the regions of conflict. International Alert has been involved in mediation and conflict resolution in Sri Lanka, the Philippines, Fiji, Sierra Leone, Burundi, Rwanda, the Caucasus region, and the Russian Federation. It made a decisive intervention in the conflict in Sierra Leone and facilitated the mediation process with the foreign minister of Côte d'Ivoire, the UN, the OAU, and the Commonwealth secretariat. Their efforts eventually led to the Abidjan Accords. In Liberia, at the request of President Carter, early efforts were made to encourage dialogue between Charles Taylor of Liberia and President Abacha of Nigeria. In Sri Lanka, International Alert worked towards the resolution of its conflict with many problem solving workshops inclusive of all parties involved. Of special interest was a programme to take 20 MPs representing each political party to learn from the experience from Northern Ireland, South Africa, and the Philippines. In the Caucasus, in collaboration with the then Minister of Nationalities, Professor Valery Tishkov, Rupesinghe initiated a programme to expand an early warning and early response network in the Russian Federation and inaugurated a citizen based network for peace building and conflict resolution. International Alert was asked to intervene in several conflicts in the former Soviet Union, including Chechnya and Dagestan. In Fiji, International Alert was involved in several workshops with decision makers from both sides to work towards constitutional reform.
Академиялық сабақтар
FCE төрағасы ретінде Рупесингхе Шри-Ланканың бейбіт процесіне мақалалар жазып, мәселелік құжаттар дайындап, семинарлар мен теледидардағы пікір алмасу бағдарламаларына қатысу арқылы саяси қолдау көрсетті. Бұл рөл қоғамның үнемі қатысуын және маңызды шешім қабылдаушылармен, мүдделі тараптармен және басқа да азаматтық қоғам ұйымдарымен байланыс орнатуға көмектесті. 2002 жылы үкімет пен ЛТТЕ арасындағы атысты тоқтату келісіміне қол қойылғаннан кейін Шри-Ланкаға оралған соң, ол бүкіл елде өкілдігі бар Ұлттық соғысқа қарсы фронт (NAWF) ұйымын құрды. Ол елдегі азамат соғысын бейбіт жолмен шешу және тыныштық орнату мақсатында халық наразылықтарына, отырыстарға және қаралы жиындарға қатысты. Оның ұлт құруға жасаған еңбегі зор болғанымен, Рупесингхе сынға ашық болды. Ол мұндай адамдар мен топтармен ашық пікір алмасуға ынталанды және ашықтық пен диалогтың ғана осы мәселе бойынша ұлттық келісімге жетудің жалғыз жолы екеніне сенді. Оның еңбегіне ерте ескерту жүйесін және қақтығыстарды шешуді дамыту, ұзаққа созылған ішкі қақтығыстарды реттеуде үшінші тараптардың рөлін түсіну және азамат соғыстарын шешудің көп жолды тұжырымдамасын жасау кірді. Ол Еуроодақ және ҰАҰ үшін ерте ескерту жүйелеріне үлес қосты, сондай-ақ Ұлыбритания, Канада, Норвегия, Швеция, Нидерланды, Финляндия, Дания, Германия және Жапониядағы саяси пікірсайыстарға әсер етуге тырысты, нәтижесінде Алдын алу дипломатиясы орталығы құрылды.
As chairman of the FCE, Rupesinghe provided policy support for the Sri Lankan peace process by writing articles and issue papers and participating in seminars and TV opinion programmes. This role supported continued public engagement and exchange with key decision makers, stakeholders, and fellow civil society organisations. Since his return to Sri Lanka after the signing of the ceasefire agreement between the government and the LTTE in 2002, he initiated the National Anti War Front (NAWF) with a presence throughout Sri Lanka. It has been engaged in public demonstrations, sit ins, and vigils to call for peace and a negotiated solution to the country's civil war. While his nation building efforts were invaluable, Rupesinghe remained open to criticism. He encouraged open discussions with such individuals and groups and believed that transparency and dialogue is the only way of reaching a national consensus on the issue. Among his contributions were advancing early warning and conflict resolution, understanding the role of third parties in the mediation of protracted internal conflicts, and developing a concept of multitrack solutions to civil wars. He contributed to early warning systems for the EU and the OAU, and sought to influence policy debate in the UK, Canada, Norway, Sweden, the Netherlands, Finland, Denmark, Germany, and Japan, where his efforts led to the formation of the Centre for Preventive Diplomacy.
Халықаралық жетістіктер
Рупесинг сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Әлеуметтік даму жөніндегі ғылыми-зерттеу институтының (UNRISD) соғысқа қираған қоғамдар жөніндегі жобасы кеңесінің мүшесі болды.
Rupesinghe also served as a member of the board on the United Nations Research Institute for Social Development (UNRISD)'s Project on War Torn Societies.
Кәсіби жетістіктері
Рупесингхе HURIDOCS (Адам құқықтарын құжаттау жүйелерінің халықаралық айырбасы) ұйымының төрағасы болды және Жапонияның Сасакава Бейбітшілік қорының Мәдениет және этностық бағдарламасының төрағасы болып тағайындалды. Бұл бағдарлама аясында мәдениет және ұлттық сана туралы бес томдық кітап жарық көреді. Ол халықаралық ерте ескерту желісін құруға бағытталған үздіксіз жоба – Ерте ескерту және ерте әрекет ету форумының (FEWER) төрағасы болды. Ол бұрынғы президент Картер басқарған Атлантадағы Халықаралық келіссөздер желісінің кеңесіне мүше болып тағайындалды және оның бейбітшілікке қатысты бастамаларына кеңесші болды. Ол Ресейдің бұрынғы президенті Горбачевтің "Дүниежүзіндегі жағдай" форумының жаһандану комиссиясының кеңес мүшесі болды.
Rupesinghe was chair of HURIDOCS (Human Rights Documentation Systems Exchange International) and was appointed chair of the Programme on Culture and Ethnicity of Japan's Sasakawa Peace Foundation. This programme will publish over five volumes on culture and identity. He was chair of the Forum for Early Warning and Early Action (FEWER), an ongoing initiative to establish an international early warning network. He was appointed a member of the Atlanta based Council of the International Negotiation Network, led by former President Carter, and acted as an advisor for his initiatives on peace. He was a council member of the Commission in Globalisation of former Russian President Gorbachev's State of the World Forum.
Жеке өмір және өлім
Рупесингхе 2022 жылдың 22 ақпанында 79 жасында дүние салды.
Rupesinghe died on 22 February 2022, at the age of 79.
Жарияланымдар
Рупесинг 40-тан астам кітапты редакциялап немесе жазып, 200-ден астам мақаласын ғылыми журналдарда жариялады. Оның жазбаларының кейбіреулері: «Азаматтық соғыс, азаматтық бейбітшілік», «Конфликтті трансформациялау» және «Ерте ескерту, ерте жауап беру». Жақында ол өзінің жинақталған еңбектерін «Бейбітшілік үшін күрес 2002-2008», «Алдын алу дипломатиясы, ерте ескерту, қақтығысты шешу және трансформация» I және II томдары, «Шри-Ланкадағы даму және қақтығыс», «Бірмәнді ойдың көріністері» және «The Voice» I және II томдары аттарымен шығарды.
Rupesinghe edited or wrote over 40 books and published over 200 articles in academic journals. Some of his writings include Civil War Civil Peace, Conflict Transformation, and Early Warning, Early Response. He recently released his collected works under the titles Waging Peace 2002 2008, Preventive Diplomacy, Early Warning, Conflict Resolution and Transformation Vols. I and II, Development and Conflict in Sri Lanka, Expressions of an Unequivocal Mind, and The Voice Vols. I and II.