Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай ислам ғалымы Юсуф Ма Дексин (сондай-ақ Ма Тэсин; 1794–1874) – Юньнань провинциясынан шыққан хуэй ұлтының ханафи матуриди ғалымы, араб және парсы тілдерін жетік меңгергенімен және ислам білімімен белгілі болған. Ол сонымен қатар қытайша Ма Фучу деген есіммен де танымал болды. Ол арабша Abd al Qayyum Ruh al Din Yusuf (عبد القيوم روح الدين يوسف) есімін қолданды. Ол "Мавлана әл Хадж Юсуф Рух әл Дин Ма Фужух" (مولانا الحاج يوسف روح الدين ما فو جوه) деп те аталды.
Chinese Islamic scholar
Yusuf Ma Dexin (also Ma Tesing; 1794–1874) was a Hui Chinese Hanafi Maturidi scholar from Yunnan, known for his fluency and proficiency in both Arabic and Persian, and for his knowledge of Islam. He also went by the Chinese name Ma Fuchu. He used the Arabic name Abd al Qayyum Ruh al Din Yusuf (عبد القيوم روح الدين يوسف). He was also styled as "Mawlana al Hajj Yusuf Ruh al Din Ma Fujuh" (مولانا الحاج يوسف روح الدين ما فو جوه).
Өмірбаян
Ажал Шамс әл Дин Омар Ма Дексиннің 25-ші буынындағы атасы болды.
Ajall Shams al Din Omar was an ancestor in the 25th generation of Ma Dexin.
Хадж
Ма 1841 жылы қажылық жасады, Қытайдан қиын жолмен шықты; Бірінші опиум соғысынан кейін Қытайдан теңіз арқылы саяхаттау тоқтатылғандықтан, ол мұсылман саудагерлерінің құрлықпен жүретін тобымен бірге жол таңдады. Олар Сипсонг-Панна аймалынан өтіп, оңтүстікке қарай Конбаунг-Бирмаға бет алды, содан кейін Мандалайдан Янгонға дейін Иравади өзенімен кемемен сапарлады. Янгоннан Арабия түбегіне бару үшін олар бу кемесіне отырды. Меккеден кейін Ма Таяу Шығыста тағы сегіз жыл болды; ол ең алдымен Каирге барып, әл-Азхар университетінде білім алды, сосын Осман империясы бойынша Сауэске, Александрияға, Иерусалимге, Стамбулға, Кипрге және Родосқа сапарлады.
Ma performed the Hajj in 1841, leaving China by a circuitous route; as ocean travel out of China had been disrupted by the First Opium War, he chose instead to leave with a group of Muslim merchants travelling overland. After passing through the Sipsong Panna, they went south to Konbaung Burma, then took a riverboat along the Irrawaddy River from Mandalay to Yangon. From Yangon, they were able to board a steamship, which took them to the Arabian Peninsula. After Mecca, Ma stayed in the Middle East for another eight years; he first went to Cairo, where he studied at al Azhar University, then travelled throughout the Ottoman Empire, going to Suez, Alexandria, Jerusalem, Istanbul, Cyprus, and Rhodes.
Қытайға оралу
Юньнаньдағы көрнекті мұсылман ретінде Ма, Хаж сапасынан оралғаннан кейін көп ұзамай Юньнаньдағы Пантай көтерілісіне қатысты. 1856 жылы хуй (мұсылман ханьқытайлары) және басқа азшылықтардың кең ауқымды көтерілістерінің бір бөлігі ретінде тұтанған Пантай көтерілісін негізінен Ду Вэньсиу басқарды; Ма Дудың революциялық әдістерімен келіспесе де, ол өзінің ізбасарларын көтеріліске көмектесуге ынталандырды; кейін ол орталық үкімет күштері мен көтерілісшілер арасында бейбітшілік орнатуға тырысты. Дегенмен, оның бейбітшілікке ұмтылуына қарамастан, Цин үкіметі оны бүлікші және сатқын деп есептеді; ол көтеріліс басылғаннан кейін екі жыл өткен соң жазаланды. Осман империясы бойынша саяхаттарынан оралғаннан кейін Ма Дексин шиизм мен суфизмге қатысты қатаң оппозицияда болды. Бұл көзқарас, Қытайдағы хуйлардың маргинализациясының күшеюімен және үстем ханьдық қоғамға қарсы бірігу шақыруларымен байланысты туындады.
As a prominent Muslim in Yunnan, Ma became involved in the Panthay Rebellion in Yunnan shortly after he returned from the Hajj. The Panthay Rebellion, which flared up in 1856 as part of a wider series of uprisings by the Hui (Muslim Han Chinese) and other minorities, was led mainly by Du Wenxiu; though Ma disagreed with Du's revolutionary methods, he also encouraged his followers to aid in the uprising; later, he would try to act as a peacemaker between the central government forces and the rebels. However, despite his efforts to bring about peace, the Qing government still regarded him as a rebel and a traitor; he was executed two years after the suppression of the rebellion. After his return from travels throughout the Ottoman Empire, Ma Dexin staunchly opposed Shiism and Sufism. This view emerged partly due to the growing marginalization of the Hui within China and calls for unity among themselves against the tide of the dominant Han led society.
Пантай көтерілісінің рөлі
Ма Дексин Юньнаньдағы ең көрнекті хуэй ғалымы болды. Ол өзінің беделін түрлі хуэй топтары арасында делдалдық етуге және провинция бойынша көтеріліске бағыт беруге, оны қолдауға пайдаланды. Ол Ду Вэньсиу мен Ма Рулонгтың рухани басшысы ретінде құрметке ие болды. 1860 жылы Ма Дексин Ду Вэньсиуге Цинге қарсы күресуге көмектесу үшін күш жіберді, оған сендіріп: "Мен жасырын түрде шәкірттерім [меншенг] Ма [Рулонгты] Үш Бағыттың Бас қолбасшысы етіп тағайындадым, ал Ма Ронгты оның орынбасары етіп, Йимендегі базаларынан тылға шабуыл жасауға бұйрық берді" деді. Ма Дексин Сингапурда сатып алған телескопы болған, бірақ оны қолдана алмады. 1867 жылдың соңында француз экспедициясының өкілі М. Гарнье Куньминде Мамен кездесіп, оның линзаларын реттеді. Ма ризашылықпен олар үшін Ду Вэньсиуге ұсыным хат жазуға келісті. Ма сондай-ақ Далиге баратын жол бойындағы шенеуніктерден француз саяхатшыларына ең жақсы қызмет көрсетуді өтінді. Мұсылман әскерлері Маның хатының арқасында саяхатшыларды өтуге рұқсат берді.
Ma Dexin was the most prominent Hui scholar in Yunnan. He used his prestige to act as a mediator between the different Hui factions & "helped orient and validate" the rebellion throughout the province. He was respected by both Du Wenxiu & Ma Rulong as a spiritual leader. In 1860; Ma Dexin sent forces to help Du Wenxiu fight the Qing; assuring him that:"I have already secretly ordered my disciples [mensheng] Ma [Rulong] as the Grand Commander of Three Directions, with Ma Rong as second in command . to launch a rearguard attack from their base in Yimen. "Ma Dexin possessed a telescope that he had purchased while in Singapore, yet was unable to use it. In late 1867, M. Garnier a member of a French expedition met Ma in Kunming and adjusted the lenses for him. A grateful Ma then agreed to write for them a letter of recommendation to Du Wenxiu. Ma also asked officials along the route to Dali to provide the best service to the French Explorers. Muslim soldiers let the explorers pass due to Ma's letter.
Цинге бағындыру
Ма Десин, Ма Рулон және олармен бірге Хуэй күштерінің Куньмин қаласына кіру үшін (1862 жылы) ғана бас иіп, құдай сөзін айтқандары туралы дәлелдер бар. Тіпті Цинге мойынсұнғаннан кейін де Ма Рулон өзінің «Үш жақтың бас қолбасшысы» деген мөрін пайдаланып, үндеулер жариялауын тоқтатпады, ал Ма Дексин оған берілген азаматтық лауазымды қабылдаудан бас тартты; Цин режимімен байланыста болғысы келмеді. Хуэй көтерілісшілері көтеріліске қатыспаған Хуэйлерді «жалған Хуэйлер» (джиа Хуэйзи) деп қысым жасады. Тайваньдық зерттеуші Ли Шоуконг Хуэй көтерілісшілерінің көптегені көтерілістің басында осындай тактиканы – бас иіп, құдай сөзін айтуды – қолданғандарын мәлімдеді. Оның адалдығын сынау үшін Ма Рулонды Линьаньның (Оңтүстік Юньнань) наразы билеушісін бағындыруға жіберді. Ма Рулон қаладан кеткеннен кейін бірнеше апта өткен соң Ма Ронг және Ма Ляншен басшылығындағы көтерілісшілер Куньминге шабуыл жасап, қаланы басып алды. Ма Рулонның әскерлері енді оған бір көтеріліс үкіметі аясында бірігу мақсатына жету үшін сенуге болмайды деп ойлады. 1863 жылы Ма Дексин өзін «Оңтүстікті тыныштандырушы патша» (Пиньнан Ван) деп жариялады, ресми мөрлерді тартып алды және құжаттарды мерзімдеу кезінде Циннің билеу жылдарын көрсетуді тоқтатты. Ма Дексин көтерілісшілерді өзінің жетекшілігінде ұстап тұрып, билікті Ду Вэньсиуге беруді үміттенеді. Ма Рулон дереу Куньминге қайтып оралып, Цин әскерлерімен бірге қалаға шабуыл жасады. Ол Ма Дексинді лауазымынан бас тартуға мәжбүр етті және оны үй қамауына алды. Француз миссионерінің сөзіне сүйенсек, Ма Рулон «Лао Бабаны [Ма Дексинді] тұтқындады, оның мінез-құлқы, сіз білесіздей, әрқашан да түсініксіз болған, бірақ енді емес. Бұл ескі түлкі Маның [Рулонның] отбасы тұратын сарайға жіберілді». Ма Дексин Ма Рулонның Цин саясатын – «Хуэйлерді бір-бірімен соғыстыру үшін пайдалану» – қабылдауына қарсы болды. Ол Далиге Ду Вэньсиумен соңғы рет кездесу үшін барғанда оған былай деді: «Жергілікті үкімет Шығыс Хуэйлерінің басшыларына лауазымдар берді, Хуэйлер бір-бірімен соғысса. Бұл – [Циннің] ең қатыгез астыртын амалы. Сондықтан біз оны кері бұрып, оларға қарсы қолдануымыз керек. Неге біз олардың тұзағына түсеміз?» Ол сондай-ақ Дуды ескертті:
There is evidence that Ma Dexin, Ma Rulong & the Hui forces with them only pretended to surrender (in 1862) in order to gain access to the city of Kunming. Even after their supposed capitulation to the Qing; Ma Rulong continued to issue proclamations using his seal "Generalissimo of the Three Directions" while Ma Dexin refused to accept the Civil title granted to him; not wanting to be associated with the Qing regime. The Hui rebels taunted the Hui who hadn't joined the rebellion as being fake Hui (jia Huizi). Taiwanese researcher Li Shoukong asserts that many Hui rebels had employed a similar tactic of pretending to surrender in the early years of the rebellion. To test his loyalty Ma Rulong was sent to pacify the disgruntled magistrate of Lin'an (in Southern Yunnan). A few weeks after Ma Rulong left the city; rebel forces led by Ma Rong and Ma Liansheng stormed Kunming & captured it. Ma Rulong's forces had come to believe that he could no longer be trusted to achieve their goal of uniting under a single rebel government. In 1863 Ma Dexin declared himself "King Who Pacifies the South (Pingnan Wang)", seized the official seals & stopped using the Qing reign year when dating documents. Ma Dexin hoped to keep the rebel forces united under him until he could hand over control to Du Wenxiu. Ma Rulong immediately rushed back to Kunming, and attacked the city along with Qing forces;. He ordered Ma Dexin to give up his seals of office & placed him under house arrest. According to a French missionary, Ma Rulong "arrested Lao Baba [Ma Dexin] whose conduct, as you know, has always been very ambiguous, but not any more. This old fox was consigned to the palace in which Ma [Rulong's] family lives." Ma Dexin opposed Ma Rulong's acceptance of the Qing policy of "using Hui to fight other Hui". When he travelled to Dali to meet Du Wenxiu for their only and final meeting, he told him that:"The provincial government has given Eastern Hui leaders' official positions so that the Hui will fight each other. This is the cruelest of [the Qing's] furtive plots. So we must turn it around [and use it] against them . why should we fall into their trap? "He also warned Du that: