Кіріспе

3 ғасырдағы Шу Хан мемлекетінің генералы Чэнь Ши (217–229) – Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Шу Хан мемлекетінің әскери шенеунігі болған. Бұрын Шығыс Хан әулетінің соңғы жылдары Лю Бэйдің әскерінде қызмет еткен. Оның есімі кейде Чэнь Цзе деп те жазылады.

Өмір

Чен Ши туралы тарихта аз мәлімет сақталған. Ол туралы ақпарат әртүрлі тұлғалардың өмірбаяндары мен «Үш патшалықтың жазбаларында» – Үш патшалық дәуірі тарихының сенімді көзінде, әртүрлі жылдарға шашырап жатыр. Чен Ши алғаш рет 217 жылы Лю Бэйдің басшылығымен Ханчжун жорығына қатысқанда есімдері тіркелген. Лю Бэй оны және тағы он офицерді Маминге жолындағы (馬鳴閣道; қазіргі Гуанъюань, Сычуань) галереялық жолдар арқылы жаудың жолын кесуге жіберді. Бірақ, Лю Бэйдің қарсыласы Цао Цаоның генералы Сюй Хуан оларды кері шегіндірді. Лю Бэйдің көптеген әскерлері галереялық жолдардан терең шатқалдарға құлап, шабуыл кезінде қаза тапты. Чен Ши туралы екінші рет 221–222 жылдары Сяотин шайқасы кезінде айтылған. Бұл шайқаста Лю Бэй мен оның бұрынғы одақтасы, кейін қарсыласы болған Шығыс Ву мемлекетінің негізін қалаушы императоры Сунь Куан шайқасты. Лю Бэй, ол кезде Шу Хан мемлекетінің императоры, Сунь Куанға шабуыл жасап, 219 жылы Сунь Куан басып алған Цзин провинциясын қайтарып алу үшін әскер жинады. Шайқастың бастапқы кезеңдерінде Лю Бэй Чен Ши мен Ву Банға Шу флотын басқаруға және Янцзы өзенінің шығыс және батыс жағалаулары арасындағы Йилингке (қазіргі Ичанның оңтүстік-шығысында, Хубэй) орналасуға бұйрық берді. Чен Ши үшінші және соңғы рет 229 жылы Лю Бэйдің ұлы және мұрагері Лю Шан билік еткен кезде есімдері тіркелген. Ол Шудың канцлері Чжуге Лянның Шудың қарсыласы Вэйге қарсы жүргізген әскери науқандарының үшіншісіне қатысты. Бұл тарихта Цзяньвэй шайқасы деп белгілі. Чжуге Лянның бұйрығымен Чен Ши әскерді Вуду (武都) және Иньпин (陰平) округтарына шабуыл жасап, оларды Шу үшін бағындырды. Вэй генералы Гуо Хуэй Чен Шиден екі округты қайтарып алуға тырысты, бірақ Чжуге Лян жеке басқарып Цзяньвэйден (建威) әскер келтіріп, Чен Шиге көмектескен соң, ол шегінді.

Үш патшалықтың романсында

XIV ғасырдағы "Үш патшалықтың романсы" тарихи романында Чэнь Ши Дзиньцзюнь тауы шайқасында Сяо Юань әскерлеріне түсті, бірақ Сяо Шанды Лю Бей әскерлері тұтқындағандықтан, оны алмастыру арқылы босатылды. Романда, Чжугэ Лянның үшінші Солтүстік жорығында стратегиялық қателік жасағаннан кейін, ол кінәні Вэй Яньға таңуға тырысты, бірақ Чжугэ Лян оны жауапты деп танып, жазалап өлтірді.