Кіріспе

Лочернхед (шотланд гаэль тілінде: Ceann Loch Èireann) – Пертширдегі ауыл. Ол А84 Стирлингтен Крианларихқа қарайтын жолдың бойында, Глен Оглдің етегінде, Хайленд шекарасынан 23 шақырым (14 миль) солтүстікте орналасқан. Ауыл Лох-Эрннің батыс жағасында, Криффтен келген А85 жолы А84 жолымен қосылатын жерде жатыр. Лох-Эрннің деңгейі теңіз деңгейінен 97 метр жоғары, ал елді мекен оның жағалауынан басталып, Глен Оглдің аузындағы төбелерге дейін созылады. Лочернхед Лох-Ломонд және Троссакс ұлттық паркінің Бредалбейн аймағына кіреді.

Ерте тарих

Лочернхедтегі адамдардың алғашқы іздері – бұрынғы жергілікті полиция қызметкері Том Гиббон мен оның ұлы Дональдтың Глен Огльде тапқан мезолит дәуіріне жататын жебе ұштарынан табылды. Неолит дәуіріндегі қоныстанған халықтың болуы Единчиптегі жерлеу қоршауынан және Кендрум Бөркі мен Крэгган жолының арасында, жергілікті жерде "Друидтер алаңы" деп аталатын, тостаған тәрізді белгілері бар тастардан көрінеді. Глен Огльдің бастауында тостаған мен шеңбер белгілері бар тағы бір орын бар. Лох Эрнде әлі көрініп тұрған екі кранног бар: біреуі Карстран шығанағында, көлдің батыс жағында, Эдинэмпл қамалынан төменде, екіншісі – көлдің шығыс жағында, Сент-Филланста, ол Нейш аралы деп аталады. (Су астында қалған басқа да кранногтар болуы мүмкін, және Шотландия Кранног орталығының және басқалардың жүргізген соңғы зерттеулері археологиялық жұмыстарға рұқсат берілсе, белгілі санының артуы мүмкін екенін көрсетеді). Бұл адам жасаған аралдар, әдетте, қола дәуіріне жатады, бірақ Нейш аралы 1612 жылға дейін (кейінірек Неиш руының мекендегені үшін осылай аталады) мекенделген.

Пикти шекарасы

Лох-Эрн Пикландия мен Дальриада, немесе Даль-Риатаның шекарасында жатқан. Көлдің шығыс жағындағы Дундерн пиктілердің шекаралық бекінісі болған. Бұл, Earn атауының Eireann, яғни "ирландтардың көлі" дегеннен шыққан деген пікірді нығайтады. 683 жылы шотландтардың Дундерн пиктік бекінісін қоршауы туралы Ольстер жылнамаларында жазба бар. 889 жылы Пиктілер мен Шотландтардың королі Гирик Дундернде қаза тауып, Ионада жерленген.

Феодалдық иеліктер

Нормандық дворяндар Шотландияда бір ғасыр бұрын жер алғанмен, феодалдық дәуірдің басталуы 12 ғасырдың бірінші жартысында Шотландияның Давид I-імен байланысты. Феодализм бірнеше ғасыр бойы жергілікті тарих үшін, әсіресе жер меншігі үлгілері үшін негіз болды. Лох-Эрн маңындағы жердің меншік картасы жер иелерінің ауысуымен және иемдену нысандарының өзгеруімен бірге өзгерді, бұл ішінара мұрагерлік саясатының нәтижесі болды. Лошернхедпен байланысты үш әулет – Макларен, Стюарт және Макгрегор. Олардың алғашқысы 1296 жылы Ардвейк Лореннің есімі Рагман роллына енгізілген кезде тіркелген. Маклареннің Лекиндегі зираты соңғы рет 1993 жылы қолданылған. Стюарттар 1582 жылы Ардворлихке келген кезде, Джон Нокстің басшылығымен реформаланған шіркеу Шотландияда жиырма жылдан астам уақыттан бері қалыптасқан еді. Макгрегорлар Эдинчипті 1778 жылы, шамамен екі ғасырдан кейін иеленді және 1830 жылы қазіргі Эдинчип үйін салды.

Тіл

Лошернед – гэль тілінде сөйлейтін аймақ. 1799 жылғы «Ескі статистикалық есеп» бойынша, шотландтық гэль тілі аймақтың «қарапайым халқының» тілі болған, бірақ сол есепте жаз айларында жас жігіттердің «төмендікке» (Стирлинг маңына) мал бағуға баратыны, онда олардың «ағылшын тілін үйренуге мүмкіндігі болатыны» айтылады. Шындығында, бұл стандартты ағылшын тілі емес, Стирлингшир аймағының шотланд тілі болған. 1837 жылғы «Жаңа статистикалық есеп» мәліметінше, аймақта «гейль тілі қалыпты түрде қолданылады, бірақ соңғы қырық жылда оның қолданылуы азайды». 1881 жылғы санақ кезінде, алғаш рет гэль тілі туралы сұрақ қойылғанда, ауылда 70%-дан астам адамның ана тілі гэль тілі екені, тіпті кейбіреулерінің осы тілді ғана білетіні анықталды. 1930 жылға дейін жергілікті шіркеулерде тұрақты түрде гэль тілінде қызметтер өткізілді. Бүгінде ана тілінде гэль тілінде сөйлейтін буын тез суып барады, ал гэль тілінде сөйлейтіндердің көпшілігі – оны үйренушілер немесе гэль тілінде сөйлейтін өңірлерден келгендер. Дегенмен, «Шіркеу гэлі» әлі күнге дейін Пертшир диалектісіне негізделген. Алғашқы гэль тіліндегі Библияны Балкхиддер пасторы Роберт Кирк аударған.

Әр су

Су атты немесе әрбір uisge Лох-Эрн көлінде мекендейді деп айтылады, ол кейбір аңыз нұсқаларында Фингалмен Лох-Тейден және төбелерден қуылған. Ол адамдарды өзінің арқасына мінуге сүйсіндіреді, бірақ мінушінің қолы жаратылыстың мойнына жабысып қалады, ал бақытсыз адам Each Uisge су астына тартылып, батып кетеді. Лох-Эрн көліндегі болжамсыз ағыстар осы аңызға сенімділік сыйлады.

Жұлдыздар

Ойын алаңындағы кішкентай төбе, Әміршілердің төбесі немесе Шиан (ан Ситеанн) деп белгілі, әрине, әулиелердің төбесі екендігі айтылады. (Сидхе, сит немесе сиодхе – жұлдыздар халқының мекені деп саналатын топырақ үйінділерін білдіреді.) Көңілдері цинизмге бой алмайтын заманда, паранормальды құбылыстарға сезімтал адамдар одан шығатын жасыл жарықты көріп немесе ішіндегі әулиелердің әуені мен музыкасын еститін болған.

Эдинэмпль қамалы - қиналған және қарғысқа ұшыраған

Эдинэмпль қамалына қатысты бірнеше аңыз бар. Ең белгілісі – ашуымен және қиын мінезімен танымал «Қара» Дункан Кэмпбелл, сәулетшіден қамалды парапетпен салуды өтінген, бірақ парапет жоқ екенін білген соң, бақытсыз сәулетшіні шатырдан құлатқан. Оның күйесі қамалдың шатырында, парапет орнында саяды деп айтылады. Бұл ғимарат пен оның тұрғындары да қарғысқа ұшыраған. Әңгімеге байланысты, бұл қарғыс әйел колдовниктің қарғысынан немесе құлпытастар құрылыс материалы ретінде қолданылғаннан туындаған. Тағы бір аңыз бойынша, 6 ғасырдағы қасиетті кісі, Әулие Блан, осы жерде тұрған бұрынғы ғимаратты және жерді қарғысқа ұшыратқан.

Байланысты дамыту

Көптеген таулы аймақтардағы сияқты, әскери жол келгенге дейін Лочернхед шашыраңқы коттедждерден, шаруа қожалықтарынан және байымырақ поместьелерге тиесілі фермалардан ғана тұрған. Лочернхед қонақ үйінің алғашқы бөлігі 1746 жылы салынды, байланыс жақсарғандықтан осы мүмкіндікті пайдаланды. Оған дейін, бұл аймаққа әлдеқайда кішкентай және қарапайым Лочернхед ескі қонақ үйі қызмет көрсеткен, ол қазіргі ауылдық дүкен тұрған жерге қарсы тұрды, ал оның қираған қалдықтары 1980 жылдары қауіпті болғандықтан бұзылғанға дейін көріне берді. Әскери жол Якобит көтерілісінен кейін салынды, оның келуі, қонақ үймен бірге, бұрынғыда A84 және A85 жолдарымен өтетін ескі жолдардың тоғысындағы бірнеше үйден аспайтын ауыл орталығына назар аударды. Ескі керуен жолдарының бірі Глен Огльден төменге қарай және Лох Эрннің солтүстік жағымен Криеффке дейін созылды. 1700 жыл шамасында базар Фолкиркке көшірілген кезде, негізгі жол Лочернхедтен оңтүстікке қарай өтті. 1714 жылдың 3 сәуіріндегі Шотландиядағы Христиандық білімді тарату қоғамының хаттамасында Лочернхедте мектеп ашуға қаражат бөлінген. Бұл ескі мектеп, қазір тұрғын үй, Лоани деп белгілі болған, ескі Рейвенс Крофттың жанынан өтетін жолдың бойында тұр. Лоани 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында қазіргі Равенскрофт көшесіндегі үйлер салынғанда жабылды. 1750 жылы Стерлингтен Форт-Уильямға дейінгі әскери жолдың құрылысы басталды. Бұл жол Калландер, Лочернхед және Тиндрум арқылы өтті, аяқталғаннан кейін ауыл маңызға ие болды. 1800 жылы пошта бөлімі ашылды. Еркін шіркеудің Диакон сотының минуттық кітабында, 1843 жылғы бөлініс салдарынан Шотландияның еркін шіркеуінің құрылуынан бастап және 1846 жылы минуттық кітапты жүргізудің басталуына дейін Лочернхедте еркін шіркеу, шіркеу мектебі және пасторлық үй болғандығы көрсетілген. Шіркеу 1929 жылы қайта біріккеннен кейін Шотландия шіркеуіне қайтарылды және 1970 жылдары қолданыстан шықты. Қазір ол тұрғын үй. Пасторлық үй қазір "Мансууд" қонақ үйі. Аталған мектеп – қазіргі мектеп, ол ауылдық залының артында, мектеп көшесінде орналасқан. Ауылға ең үлкен әсерін темір жолдың келуі тигізді. 1870 жылы Калландер және Обан темір жолы аяқталды, ал 1904 жылы темір жол Лох Эрн бойымен Сент-Филланс пен Криеффке дейін созылды, Лочернхедке баруды жеңілдетті (темір жол торабы шын мәнінде Балкхиддерде, оңтүстікке қарай орналасқан, ал Лочернхед станциясы ашылғанға дейін Балкхиддер станциясы Лочернхед деп аталды). Виктория дәуірінде шотланд туризмінің өркендеуімен қала Лох Эрннің тыныштығынан ләззат алуға келген туристер үшін танымал орынға айналды. 1900 жыл шамасында бірнеше шағын қонақ үйлер салынды. "Лох Эрннің королевасы" аталған моторлық кеме 1922 жылдан 1936 жылға дейін көлде жүрді, содан кейін Сент-Филланста бекітіліп, үй қайығы ретінде пайдаланылды. Темір жолдардың өмірі қысқа болды, ал автокөліктің дамуымен 1951 жылы Сент-Филланс темір жолы жабылды. Бичингтің 1965 жылғы қысқартулары негізгі желіні жабуды көздегенімен, ол Глен Огльдегі тас құлауларға байланысты жоспарланған жабылу күнінен бұрын жабылды. Тас құлаудың өзі ұсақ оқиға болды және мыңдаған жылдар бойы болған желіден жоғары және төмен орналасқан көптеген тастармен ешқандай байланысы жоқ, алайда жергілікті пастор оны тазартуды ұсынғаннан кейін Британдық темір жол инженерлері одан да көп материал құлау қаупі бар екенін мәлімдеді. Бұл туралы сол кезде теледидардан хабарланды. Бұл болжам әлі орындалмады, ал 2004 жылдың тамызында аңғардың сол жағында ешқандай маңызды оқиға болмағаны байқалды. 2004 жылдың тамызында тағы да тас құлаулар болды, бұл жолы темір жолдан өзеннің арғы жағына қарай. Көп жауған және ұзаққа созылған жаңбырдан кейін жолға саз құйылып, бірнеше жүргізушілер тұтқындалды, содан кейін әлемде климаттың өзгеруі мен "жабайы ауа райы" туралы пікірталас болғанда ұлттық және халықаралық БАҚ назарына ілікті.

Соңғы өзгерістер

Ауыл өзінің туристік мәртебесін сақтап, су спортының орталығына айналды, оның ішінде су шаңғысы, каяк, каноэ, жеңіл қайықпен жүзу және су астында жүзу. Лох-Эрн су шаңғысымен әсіресе танымал, және онда чемпионаттар өткізіледі. 1982 жылдың 5 қарашасында таңертең A84 және A85 тас жолдарының қиылысында, ауылдың жасыл алаңының қарсы бетінде орналасқан ескі Лошернхед қонақ үйі өртенді. Кейін Камерон отбасы көлге қарап тұрған Крейгройстан қонақ үйін сатып алып, атын өзгертті. Осы жаңа Лошернхед қонақ үйі содан бері бірнеше рет қожайынын ауыстырды.

Қиындыққа толы өткен

Бұл қала Шотландияның даулы тарихының куәсі болды. Оңтүстік Лох-Эрн жолымен бір шақырым қашықтықта Эдинэмпл қамалы тұр, оны 1630 жылы Гленорчидің "Қара" Дункан Кэмпбелл салған. Шығысқа қарай үш шақырымда 1580 жылдан бері Ардворлихт Стюарттарының үйі орналасқан. Жақын жерде 1620 жылы Ардворлихт үйіне шабуыл жасау кезінде қаза болған Гленконың жеті Макдональдының қабір тасы бар.

Биік таулы жерлер ойындары

2007 жылы Балкхиддер, Лочернхед және Стратайр Хайленд Ойындары мен Жиналысы 200 жылдығын тойлады. Ойындар Лочернхедте шілде айының соңғы екінші сенбісінде өткізіледі. Іс-шараларға төбеден жүгіру, жеңіл атлетика, кабер лақтыру және салмақ тастау сияқты ауыр спорт түрлері, сыбызғымен ойнау және сыбызғы тобының өнері, сондай-ақ тау билері жарыстары кіреді. Бұл – туған жерін тастап кеткен достар мен туыстардың ауылға оралып, жаңалықтармен бөлісуіне мүмкіндік береді.

Финдлатер әпкелері

Финдлетер әпкелері, Джейн Финдлетер (1866–1946) және Мэри Финдлетер (1865–1963) – еркін Кирк Мансесінің қыздары, олар қазіргі Мансууд қонақ үйінде өсті. Олар роман мен әңгімелерді жеке-жеке және бірлесіп жазды, өз заманында өте танымал болды. Джейннің романдарының ішінде «Балговридің жасыл қабірлері» (1896) ал, әңгімелер жинақтарының ішінде «Жеті шотланд әңгімесі» (1912) бар. Мэри алты роман жазды, соның ішінде «Қуаныш гүлі» (1903). Оның «Түсінбеушілік бос кеңістігі» атты әңгімесі 1990-шы жылдардың басында BBC Radio Scotland өндірісі ретінде эфирге таратылды. Екеуінің де әңгімелері 1987 жылғы «Полигон» антологиясы «Басқа дауыс: 1808 жылдан бергі шотланд әйелдерінің жазуы» (М.Берджесс, ред.) кірді. Екеуі де үйленбеді және Джейн 1946 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді.

Қойларды қырқу

Жыл сайынғы қой қырқу байқауы, Лочернхед Ширс 1993 жылы құрылды және Ұлыбританиядағы ең ірі қой қырқу байқауларының біріне дейін өсті. Шара халықаралық қатысушыларды тартады, олар "Шотландияның қара жүзді қой қырқу чемпионы" атағын жеңуге тырысады. Қара жүзді қойлар – аймақтың негізгі тұқымы, осы тау қойларын қырқу үшін қатысушылардан ерекше шеберліктер қажет. Байқау маусым айында өтіп, әдетте цеилид биімен аяқталады.

Гертфордшир скауттарының іс-шаралар орталығы

1962 жылы Гертфордшир скауттары бұрынғы Лочернхед теміржол станциясында өзінің алғашқы іс-шаралар орталығын ашты. Уақыт өте келе, құлай бастаған ғимарат толықтай жөнделіп, қажетті жабдықтармен, соның ішінде асхана мен тамақтанатын бөлмемен жабдықталды. Орталыққа Лочернхед скауттардың іс-шаралар станциясы деген ат берілді. Станцияға кіру ауылдың солтүстігіндегі жеке жол арқылы жүзеге асырылады, ал үлкен тақта станцияның орналасқан жерін көрсетеді. Глен Огл жолы станцияның солтүстік жағынан өтеді, сондықтан станцияны анық көруге болады. Станцияға бастапқы метро кіреберісі қазір A84/A85 қиылысындағы заманауи тұрғын үйлерге тірелген, ол кемпингтік жабдықтарды сақтау үшін пайдаланылады. Тұрғын үйлер арқылы өтетін жол қиылысқа дейін станцияға жаяу жолмен баруға мүмкіндік береді, ал қоршаудағы қоршаудың ішінде кішкентай қақпа орналасқан. Жақында негізгі станция ғимараттары қайта жөнделді, ал платформаның солтүстігін скандинавиялық стильдегі ағаш үйлер қоршап тұр. Тағы да ағаш үйлер платформада және айналасындағы аумақта қосымша жайлар ұсынады, ал су және кәріз жүйесінің жақсаруы жақсырақ жуыну мүмкіндіктерін қамтамасыз етті. Қазіргі кездегі жағдайлар 82 адамға ыңғайлы жағдай ұсынады, станция ғимаратында станция бастығының кеңсесі, коммерциялық деңгейдегі асхана, үлкен тамақтанатын бөлме, іргелес күн бөлмесі, душ пен дәретхана бар. Сонымен қатар, тағы бір душ пен дәретхана блогы, медициналық кабинет, киім кептіру бөлмесі және қойма да бар. Станциядағы негізгі іс-шаралар тауға қатысты болғанымен, Гертфордшир скауттары Лох Эрндегі шағын пантонды да пайдаланады, ол жазғы демалыс кезінде қайықпен жүзу және каноэмен жүзуге қолданылады. Станция ағылшын мектептерінің барлық демалыс күндері үздіксіз пайдаланылады, ал қалған уақытта оны басқа адамдарға жалға беруге болады.

Жүру

Лох-Эрн жағасында екі Мунро тауы бар: Бен-Ворлих және Стук-а'Хроин. Отбасылық саяхаттар үшін Глен Огл және Глен Ампл жолдары қолайлы.

Глен Огл жолы

Глен Оглді айналма жолмен жүруге болады, Миңжылдық велосипед жолының 7-ші нөмірінің Лочернхед бөлігінен бастап, Глен Оглдің батыс жағындағы ескі жоғары деңгейдегі теміржолмен және аңғардың төменгі жағынан қайта оралуға болады. Балама ретінде, велосипед жолымен қадамдарыңызды кері қайтаруға болады. Көптеген нұсқаушылар скаут стансасынан бастауды ұсынады, бірақ ол велосипед жолына өте тік көтерілуді талап етеді. Одан гөрі, Craggan Road төменгі жағындағы Епископальдық шіркеуден бастау ыңғайлырақ. Осы бір жолды жолмен жүргенде ескі теміржол көпіріне жетесіз, онда велосипед жолымен Калландерге оңтүстікке немесе Киллинге солтүстікке қарай жүруге болады. Киллинге бұрылу Глен Огл бөліміне алып шығады.

Глен ампл-вок

Эдинэмпл шарлауынан басталатын, Лох Эрннің оңтүстік жағалауындағы бұл серуен – тасты жолдардан шөптес жолдарға дейін ауысатын, жақсы белгіленген бағыт. Ол Глен Ампл арқылы Лох Любнайгтағы Ардчуллариге дейін жетелейді. Кейін сол жолмен қайту керек немесе Ардчуллариден көлік ұйымдастыру қажет. Көп жауыннан кейін сақтықпен кешіп өтуге екі өзен кездеседі. Жүрудің ұзындығы 14 км, шамамен 4,5 сағатқа созылады. Аңғар аса тартымды емес, ал төменгі жартысы орманмен жабылған. Оның шығыс жағында, Таулы аймақтағы ең таңғажайып екі «тас беткей құлауы» қызығушылық тудырады. Глен Амплдің етегінде Бен Оурдың бүкіл беткейі – Кинтайлдағы Бейн Фхададан кейін екінші ірі құлау аймағы. Бұл Гленгоглехедтен төмен күнде немесе жұқа қарда жақсы көрінетін, сынықтардың плитка тәрізді үлгісін құрайды. Беткейдің төменгі бөлігіндегі бұзылған жергілікті орманды қолдайды. Глен Амплдің жоғарғы бөлігіне жақын, Бейнн Арханның (ук деп айтылады) беткейлері жұмыртқа қорабы сияқты үлгіге айналған. Аңғар Лох-Тей жарылымын бойлай өтеді, ол Таулы аймақтағы ең маңызды жарылымдардың бірі болып табылады және Блэр Атоллдан тыс Глен Тилтке дейін солтүстік-шығысқа қарай жалғасады. Осылайша, бұл аймақ ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын геологиялық орын болып табылады. (OS Map Landranger 51 және 57 / Explorer 365 және 368, координаттар: NN 602225).